دستگاه ، ابزار و نحوه قالی بافی

چله (تار) و چله کشی

چله مجموع نخ هایی با تاب زیاد است که با موازات یکدیگر و با کشش معینی بر روی میله های سردار و زیردار پیچیده می شوند . ظرافت و ضخامت نخ های چله بر حسب تعداد گره های مورد نظر در فرش متفاوت است.

به عنوان مثال برای فرش های درشت بافت نخ های چله 12 لا ، برای فرش های ظریف تر ( 40 و 45 گره در 6.5 سانتی متر ) نخ های 9 لا و برای فرش های ریز بافت چله های ابریشمی به کار می برند . نخ های چله سفید رنگ در مراکز بافندگی شهری کاربرد بیشتری دارند در حالی که فرش های ایلیاتی قشقایی ، بلوچی ، لری و بختیاری بیشتر چله های رنگی دارند .

چله کشی یکی از مهمترین مراحل بافت فرش است . در یک بافت تمیز و شسته رفته نقش چله کشی ( تنه تاب ) استاد و مسلط را هرگز نمی توان از کار بافنده صبور آن کمتر شمرد . در امر چله کشی علاوه بر مهارت استاد کار چله کش ، انتخاب مواد اولیه مرغوب و دار مناسب نیز حائز اهمیت فراوان است . انتظار بیهوده ای است که حتی با نظارت چله کش ماهر از یک دار کج بتوان فرشی بی عیب و نقص پایین کشید . چله کشی مانند طراحی و رنگرزی می تواند یک پیشه ی مجرد در مجموعه ی حرفه ی قالی بافی باشد . تفسیر این کلام این است که یک چله کش الزاما نباید بافنده باشد . او پس از خاتمه ی چله کشی می توان بافت فرش را نیز ادامه دهد و یا اینکه به سراغ دار دیگری برای چله کشی برود و کارش تا حدودی دقیق تر و فنی تر از بافنده است .چله کش ، حسابگری است که با آگاهی از نقشه فرش ، تعداد تارها و نوع آنها و طول و عرض فرش را محاسبه کرده و به هنگام بروز اشکالات فنی قادر به یافتن راه حل های مناسب نیز می باشد .

بر حسب محل بافت و سنت های بافندگی ، چله کشی به دو شیوه ی زیر انجام می شود :

چله کشی فارسی و چله کشی ترکی .

در چله کشی فارسی ابتدا نخ های چله را در روی زمین به دور دو میخ که در زمین محکم شده اند پیچیده و سپس آن را به دار منتقل می نمایند . در حالی که در چله کشی به طریقه ی ترکی دو کارگر که یکی در بالا و دیگری در پایین دستگاه قالی بافی نشسته اند با پرتاب گلوله ی نخ چله به طرف یکدیگر و پیچاندن منظم این نخ ها در اطراف میله های سردار و زیردار این عمل را انجام می دهند . این نوع چله کشی هرچند باعث صرف وقت بیشتری می شود ، ولی به علت دقت و نظمی که در کار وجود دارد نتیجه ای کاملا رضایت بخش به بار می آورد .

پس از چله کشی بنابر سنت های بافندگی هر محل گاهی یکی دو سانتی متر و حداکثر چهار سانتی متر در طول فرش را به صورت گلیم بافت در می آورند . گلیم بافی در سرو ته فرش الزاما عملی نیست که همیشه و همه جا مورد عمل باشد . بسیاری از مواقع فرش ها و قالیچه ها به ویژه انواع متوسط و تجارتی آنها بدون گلیم بافت به بازار عرضه می شوند .

اکثرا پس از خاتمه ی بافت بر روی نخ های چله یک ردیف زنجیره می زنند . زنجیره در واقع نوعی قلاب بافی است که هر بار روی چهار نخ ( دو نخ رو و دو نخ زیر ) صورت می گیرد . زنجیرها علاوه بر آنکه لبه های فرش را زیباتر و منظم تر می نمایند باعث می شوند که گره ها در روی چله ی فرش حرکت نکرده و ثابت بمانند .

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :