رنگ و رنگرزی

رنگرزی پشم با قرمزدانه -قسمت دوم

ما در قسمت قبل گریزی به فرهنگ رنگرزی قرمزدانه در بعض نقاط این مرز و بوم اشاره کردیم. از ساییدن و دم گذاری تا رنگرزی و حتی دندانه ها و گفته شد که قرمز دانه تقریبا جذب خوبی دارد و حال مبحث کلی دندانه

دندانه ها واسطه جذب بین رنگزا و الیاف طبیعی هستند زیرا رنگزاهای طبیعی به طور عمده توانایی جذب توسط لیف را بدون این واسطه ها ندارند

دندانه های مرسوم نمکهای فلزاتی چون آلومینیوم و کروم و آهن و مس و قلع هستند البته ما دندانه های دیگری هم داریم که اشاره خواهد شد

دندانه ها از لحاظ تاثیر بر روی فام نهایی خود به سه قسم روشن کننده کدر کننده و بی تاثیر تقسیم میشوند که سومی فقط در رنگرزی سنتی وجه تسمیه دارد و منابع دانشگاهی ما این تیپ را مسکوت گذاشته اند

آنچه که در این مبحث قرمز دانه مورد توجه بنده است حمام های ترکیبی با این ماده گرانبها است طوری که ما بیشترین رمق کشی را داشته باشیم

در حمام قرمز دانه میشود تمامی رنگزاهای طبیعی دیگر را نیز دخیل کرد

این شامل تانن دار ها و مازوجی ها هم میشود

از آنجا که قرمزدانه بسیار گران است در حمام ترکیبی ما مجاز به ورود رنگزای خشک دیگر و حتی رنگزای دم گذاری شده نیستیم

ورود کالای رنگزای آبدوستی مثل پوست گردو و حتی انار, درصد بالایی از قرمز دانه را توسط فیبر آبدوست این گیاهان جذب کرده و از دسترس ما خارج خواهد کرد

از آنجایی که بسیاری از فامهای دلخواه در قالی های خاص از قرمز دانه و یک رنگزای دیگر بدست میاید پس دانش این نوع رنگرزی بسیار مهم است

یک مصداق

برای چهار کیلو پشم شسته سفید زابلی (نژاد بلوچی)شما بعد از دندانه کردن و شستشو چهل گرم قرمزدانه را با یکصد و پنجاه گرم پوست گردو صافی شده اعمال کنید. پیازی خوشرنگی بدست می اید که بی نظیر است

حال اگر پوست گردو را صاف نکرده در داخل حمام قرمزدانه بریزید حاصل کار یک خاکی تربتی ملایم است.

قرمزدانه ما جذب فیبر پوست گردو شده است و این جذب تا پنجاه درصد قرمزدانه در بعضی فامها ست

پخت رنگزاهایی که با قرمزدانه قرار است در یک دیگ رنگرزی شوند را در دیگ جدا و طبق قانون خودشان انجام میدهیم این کار مثلا در روناس بشرح ذیل است

روناس را وزن کرده در دیگ مسی یا استیل و با اضافه کردن 50 گرم صابون آنیونی به دیگ در هزار لیتر تا 85 حرارت داده بعد درب را بسته و تا دوازده ساعت نگهداری میکنیم

یک سوال چرا صابون اضافه میشود ؟؟

صابون باعث میشود که فیبر سخت روناس, آب پذیر تر شده و تبادل ماده رنگزا بین فیبر روناس و محلول ما راحت تر برقرار شود

روناس را با ظریف ترین صافی, غربالگری کنید

برای این کار حتی میتوانید یک لجن کش با دهانه ی یک اینچ را توسط یک صافی ریز استیل بپوشانید و داخل حمام دم گذاری شده بگذارید

دمای حمام بیشتر از چهل و پنج اگر باشد پمپ میسوزد

قبلا قرمز دانه در حمام دیگر دم گذاری شده پس روناس صافی شده در حمام قرمزدانه وارد میشود و ادامه رنگرزی

حال یک سوال: اگر رنگزای دوم در محیطی با ph بالاتر یا پایین تر از قرمز دانه باید رنگرزی شود چه باید کرد ؟؟؟

این مهمترین قسمت رنگرزی در حمام ترکیبی قرمزدانه است پس به تفصیل شرح میدهم

در ترکیب قرمز دانه با رنگزایی که phبالاتری نسبت به قرمزدانه نیاز دارد مثل بعضی تانن دارها شما باید دمای حمام را شیرنوش بگیرید و کلافهای دندانه شده را وارد این حمام کرده و مدام هموار کنید بعد از حدود بیست دقیقه شما کلاف ها را ازحمام خارج کنید ولی بالای حمام آویزان کنید تا مایع حاوی رنگ بیرون نریزد

دمای آب هنوز مثل اول است اکنون ph قرمزدانه را به حمام رنگرزی دیکته کنید و کلاف ها را وارد کرده هموار کنید و بعد از بیست دقیقه گراف نمودار را طی کنید

پس این شد اول اسید مورد نیاز رنگزای همراه بعد ورود کلاف ها در محلول مشترک سپس خروج کلاف ها و پایین بردن ph سپس ادامه حمام تا اتمام

اما اگر رنگزای همراه قرمزدانه ph مورد نیازش پایین تر بود چه کنیم ؟؟

حمام مشترک ما با دمای شیرنوش آماده است اول ph قرمزدانه را تامین میکنیم و بعد ورود کلاف ها به این حمام مشترک و جابجایی کلاف ها و هموار کردن تا بیست دقیقه وبعد بالابردن دما تا حدود چهل و پنج درجه بعد کلاف ها را بیرون آورده اسید را اضافه کرده و حدود بیست دقیقه کلاف ها را بدون اضافه کردن حرارت, هموار میکنیم و بعد شیب رنگرزی تنظیم میشود

اما در رنگرزی دو حمامه قرمزدانه و خمی خصوصا نیل

از آنجا که در رنگرزی خصوصا پشم, عملیات رنگرزی باید منتهی به فاز اسیدی و سپس خنثی شود پیشنهاد میکنم  حمام رنگرزی اول را حمام خمی قرار بدهید

خوشبختانه در حمام دوم ما میتوانیم همزمان دندانه هم اضافه کنیم و دلیلش را استاد اربابی فرمودند

پس حمام نیل رنگرزی میشود و خنثی سازی و آبکشی دقیق و سپس فاز قرمزدانه عملیاتی میشود

مثلا در قالی های رجشمار 45 شاهرود

ما بعنوان مکمل گلبرگ ها نوعی بنفش زیبا داریم که شاهرودیها به آن سرکه ای میگویند این فام را میتوانید در گروه راکتیو با LANASOL RED5BوLANASOL BLUE 3Rدر ph 4/5بدست آورید که نسخه طبیعی آن میشود :

حمام اول نیل سنتز شده هشت گرم برای 4 کیلو و حمام دوم یک درصد قرمز دانه با پیش دندانه زاج سفید با قارا دودرصد

توجه نمایید  انصافا بازه قرمزدانه و تنوع رنگی آن استثنا هست مثلا با پانزده درصد قرمزدانه و اسید استیک دو ونیم درصد و ده درصد زاج پیش دندانه زرشکی دارید حال همان شرایط را با اسید فرمیک تجربه کنید حاصلش میشود عنابی کرمان

منبع : سید عباس سجادی مدیر کارگاه رنگرزی گلستان یزد