مرمت و شستشوی فرش

طبقه بندی اجزاء تشکیل دهنده فرش لول بافت از دیدگاه مرمت

محمد معاون

مقدمه :معرفی و رزومه کاری:


 بنده محمد معاون هستم از سال ۵۷ با شاگردی در محضر زنده یاد استاد  عبدالرسول شکرریز و جناب استاد رسول خلقی در شیراز مشغول به کار شدم  و از سال ۷۹تاکنون در خدمت دانشجویان گرامی هستم.

یکی از معضلات موجود در ارائه مطالب توسط اساتید گرامی به کار اموزان رشته مرمت عدم تفکیک فرش ، و نگاه سنتی به فرش با نگاه بافنده به فرش میباشد .که از نظر بنده کاملا اشتباه بوده و درک مطلب توسط هنر جو با مشکل مواجه میگردد .

از این رو بنده به قول سهراب که فرمود ڃشمها را باید شست جور دیگر باید دید ، جور دیگر به فرش نگاه کرده و از انجا که اسیبهای وارده به هربخش فرش راهکار های مختص به خود را جهت رفع عیب می طلبد به تفکیک وتشریح فرش از این نگاه میپردازم .

اگر سوزنی را به صورت عمودی از پشت فرش به سمت روی فرش وارد کنیم  نوک سوزن از هشت طبقه بر رویهم قرار گرفته متشکله فرش عبور کرده و در نهایت از روی فرش  خارج میگردد .

از اینکه طراحی خیلی خوب نشده پوزش میطلبم

هشت طبقه مذکور عبارتند از  ۱- قوس گره . قوس گره از ڃرخش خامه به دور ڃله زیر بوجود میاید که وظیفه قوسهای فوق تشکیل پشت فرش و نمایانگر رنگ ونقشه فرش میباشد.وظیفه دیگر قوس گره جلوگیری از خروج گره بر اثر کششها وفشارهای وارده از روی فرش به گره میباشد .

به عنو ان مثال میتوان به اسیب دیدگی بید خوردگی پشت فرش اشاره کرد که در این نوع اسیب صرفا قوسهای گره توسط بید خورده شده و با از بین رفتن قوس ،گره با کمتری فشار به ساقه های گره از روی فرش خارج میگردند .

۲- از چرخش پود نازک به دور چله زیر دومین طبقه اجزاء تشکیل دهنده فرش بوجود میاید . ممکن است این سئوال پیش اید که پود نازک و قوس گره هر دو بر روی چله زیر قرار دارند پس چطور در طبقه دوم قرار میگیرد ؟ دلیل قرار گرفتن پود نازک در طبقه دوم  اختلاف قطر پود نازک با خامه مصرفی در گره میباشد . اگر به طرح ارسالی دقت شود اختلاف قطر و ارتفاع قرار گیری مشخص میباشد .

وظیفه پود نازک مرتب سازی  چله ها پس از هر رج بافت و تفکیک رجهای بافت از پشت فرش میباشد. که تفکیک فوق جنبه زیبایی نیز داشته و با مقایسه فرشهایی که فاقد پود نازک میباشند به سادگی تفاوت بین دو نوع بافت قابل مشاهده میباشد .وظیفه دیگر پود نازک حجیم تر کردن بافت ومتراکم نمودن بافت میباشد .چرا که وجود خود پود و ضربه هایی که بافنده برای خوراندن ضخامت  هر چند کم پود به رج بافت  به فرش وارد مینماید باعث تراکم بیشتر بافت میگردد.

۳_ چله زیر . اگر چله زیر و رو را اسکلت اصلی فرش بدانیم .نیمی از اسکلت فوق را چله زیر تشکیل میدهد . چله زیر در پشت فرش قرار گرفته و تکیه گاهی برای قرار گرفتن قوس گره و پود نازک میباشد .

وظیفه دیگر چله زیر محافظت از پود ضخیم میباشد .در آسیبهایی که چله زیر دچار پوسیدگی شده با وارد کردن اندک  فشاری به پود ضخیم مشاهده میگردد که پود ضخیم از محل خود خارج شده و ساختار فرش بهم میریزد .

۴_ در طبقه چهارم فرش ، پود ضخیم قرار دارد .پود ضخیم در راستای حرکت عرضی فرش بین چله های زیر و رو قرار  گرفته و به اعتقاد اساتید محترم بافت وظیفه اصلی پود ضخیم متراکم کردن رجهای بافت با انتقال ضربه های شانه  یا دفتین به بافت میباشد .

اما به اعتفاد حقیر که پس از آسیب دیدن پود  به عنوان مرمتکار هنگام مرمت به پود و نقش آن در فرش برخورد میکنم ، معتقد هستم که نقش مهمتر پود ضخیم جلو گیری از فروپاشی طولی بافت و متحد کردن رجهای بافت با یکدیگر میباشد .چرا که در  هنگام پوسیدگی پود ضخیم که متاسفانه شایع ترین اسیبهای فرش میباشد . درست است که پود ضخیم در عرض فرش قرار دارد اما با اسیب دیدن ان فرش از طول به دو نیم میگردد و نه از عرض.

۵-ڃله رو .در پنجمین طبقه اجزا باید به حضور ڃله رو اشاره کرد ڃله فوق نیم دیگر اسکلت فرش میباشد. جایگاه ان در سمت روی فرش میباشد  و وظیفه ڃله رو نگهداری از  مابقی اجزاء دیگر گره که بعدا به ذکرآن خو اهم ٻرداخت بوده و به نقش دیگر ان محافظت از پود ضخیم و جلوگیری از خروج پود ضخیم از روی فرش میباشد

۶_طبقه ششم مربوط به ادامه چرخش پود نازک به دور چله رو میباشد  که با توجه به ذکر وظیفه پود نازک در طبقه دوم از ذکر مجدد  خود داری میکنم

۷_تنه گره در جایگاه هفتم این ساختار قرار دارد .از چرخش خامه به دور چله رو تنه گره بوجود امده و جایگاه آن روی چله رو و وظیفه تنه گره محکم کردن گره  میباشد

هشتمین و اخرین طبقه . مربوط به ساقه های گره میباشد . حاصل ادامه حرکت خامه از  دور دو چله زیر و رو دو ساق خامه میباشد که وظیفه اصلی انها نشان دادن طرح و نقش و همچنین تشکیل خواب فرش میباشد
ادامه دارد......

منبع : محمد معاون