دستگاه ، ابزار و نحوه قالی بافی

آموزش بافت قالی (بخش نهم)

 الف) کنترل های لازم قبل از شروع بافت 

 

اساس انجام یک بافت خوب :

اول : دار قالی سالم و بدون عیب    و     دوم : انجام چله كشی صحیح و یكدست می باشد .

بنابراین چنانچه كیفیت موارد فوق ، برای شما قابل قبول ( یا دلچسب ) نبود ، تا زمان حل مشكل ، به هیچ عنوان بافت را شروع نكنید .

برای بافندگان تازه كار و كم تجربه ، چله كشی كاری سخت و دشوار است همچنین با توجه به حساسیت فوق العاده چله كشی در حاصل كار ، بهتر است كار چله كشی را به افراد خبره و با تجربه واگذار كنید.


یك دار خوب باید دارای مشخصات ذیل باشد :

موازی بودن راست روها ( ستونهای عمودی ) با یكدیگر - نداشتن جوش یا شكستگی روی راست روها  موازی بودن سردار و زیر دار - راست بودن پیچهای سردار

استحكام و مقاومت دار باید متناسب با فرشی باشد كه قرارست بافته شود ( تا در حین بافت تابدار و خم نشود).

همچنین ثبات دستگاه در زاویه قائمه سردار و زیردار با راست روها كنترل شود. ضمناً برای اینكه بافنده تسلط لازم را در حین بافت نسبت به دستگاه قالیبافی داشته باشد سر دستگاه می بایست كمی به سمت عقب متمایل بوده و عرض داخلی دستگاه نیز باید 40 تا60 سانتیمتر از عرض قالی مورد بافت جهت سهولت در پودكشی و بافت كناره پیچ بیشتر باشد.

سالم بودن ابزار و تناسب آن با رجشمار قالی مورد بافت باید كنترل شود.

كیفیت مواد اولیه بافت و مقادیر مورد نیاز و همچنین تناسب رنگ آنها با رنگ نقشه از مواردی است كه باید قبل از شروع بافت كنترل شود.

كیفیت نقشه و رنگ آمیزی آن كه در ارزش افزوده دست بافته بسیار اهمیت دارد از مواردی است كه بررسی وتوجه به آن از ضروریات بافندگی است.

لازم است ضخامت و نازكی (نمره نخها) نخ پشمی، نخ چله، نخ پودهای نازك و ضخیم و تعداد لاهای آن متناسب و هماهنگ با رجشمار نقشه و قالی مورد بافت باشد. مثلاً اگر رجشمار قالی 30 باشد باید چله آن نمره 20- 15 لا پود نازك نمره 20- 4 لا و پود ضخیم نمره 5- 8 لا و خامه آن متریك 2/5 باشد تا تناسب رجشمار با نمره نخها هماهنگ شود، در غیر این صورت اگر با نمره بیشتر و یا لای كمتر نخها تهیه گردند قالی دچار معایبی می گردد كه یكی از آنها كوتاه و یا بلند شدن طول قالی است كه در این حالت نقوش فشرده و یا كشیده تر از آنچه در نقشه بوده روی قالی بوجود می آید. در ادامه جدول تناسب مواد، رجشمار قالی در برخی از اندازه ها جهت اطلاع درج شده است(جدول تناسب مواد اولیه یا رجشمار قالی).

برای كنترل تعداد تارهای چله ابتدا تعداد تارهای چله قالی را شمارش نموده و با تعداد تارهای نقشه مطابقت می نمائیم. چنانچه تعداد چله ها زیادتر باشد حداكثر تا 20 تار اضافی را به نسبت عرض قالی و در فاصله های معینی به طور مساوی از بین سیه بندیها بریده و حذف می شود و چنانچه تعداد تارها كم باشد با رعایت موارد چله كشی و كوجی بندی تعداد كسری تارها را به نسبت مساوی در داخل سیه بندیها و در بین چله ها گذارده می شود. به هر حال باید دقت كرد كه قبل از شروع بافت از روی نقشه تعداد تارهای دوانده شده با تعداد تارهای منظور شده در نقشه مطابقت داشته باشد(بهتر است كه قبل از گلیم بافی و یا قبل از ساده بافی این كنترل انجام شود).

برای اینکه مشخص شود که تار یاچله با رجشمار ما یکی است، چله یا تار را ۲۰ دور به دور یک خودکار می پیچانیم طوریکه چله ها درکنار هم محکم ویک دست باشند. آنرا اندازه می گیریم. مثلا اندازه آن ۲ سانتی متر است. میگوییم، ۲۰ تار معادل ۱۰ گره است واندازه آن ۲ سانتی متر حال در۷ سانتی متر م چند گره داریم:

۲۰ تار ۱۰ گره = ۲ سانتی متر
؟ ۷ سانتی متر (۷) ضربدر ۱۰ = ۷۰ (تقسیم بر) ۲ = ۳۵ گره
پس رجشمار قالی ما باید ۳۵ وتعداد چله ها باید ۷۰ چله یا تار در۷ سانتی متر باشد

كنترلهای دیگری كه باید در روی چله ها انجام شود موضوع پر بودن چله (تراكم) در یكجا و یا خالی بودن (تنك) در جای دیگر است. اگر چله ها این حالت را داشته باشند نظم بافت از بین رفته و باعث خرابی و بی نظمی نقشهای قالی خواهد شد لذا باید پخش چله در سیه بندیها و یا در عرض قالی یكنواخت باشد.

از دیگر مواردی كه قبل از شروع بافت باید رعایت شود سفت بودن چله است. این موضوع را همیشه و در مدت بافت قالی باید مد نظر داشت و از بافت روی چله های شل پرهیز نمود زیرا رجهای بافته شده و پودكشی های انجام شده خوب كوبیده نشده و قالی بالازدگی پیدا می نماید لذا باید همیشه چله ها سفتی لازم را در حین بافت داشته باشند و برای این منظور با گاوه و یا پیچهای دستگاه به موقع چله ها را سفت می نمایند. این عمل در ابتدای بافت قالی كه چله ها بیشتر شل می شوند به دقت زیادتر نیاز دارد. معمولاً قالی هر چه ظریفتر باشد چله آن نیز سفت تر باید باشد.

تهیه و گرداوری:ذوالفقاری،احراری

ادامه دارد...

منبع :