دستگاه ، ابزار و نحوه قالی بافی

آموزش بافت قالی (بخش سیزدهم)

پیاده نمودن نقشه (نقشه خوانی)  پس از بافت ساده اول قالی (ساده بافی كناره قالی) بافت حاشیه باریك (طره‌ها) شروع می شود. این مرحله به بعد از روی نقشه و برابر تعداد گره ها و خانه شمارهای نقشه قالی بافته می شود.

 

همان طوری كه در بحث رجشمار و تهیه نقشه قالی اشاره شد كاغذ نقشه قالی به صورت شطرنجی بوده و از خانه های مربع شكل كوچك تشكیل شده كه هر خانه معرف یك گره و یا یك ریشه است و برای سهولت در امر شمارش و نقشه خوانی خانه های كوچك را در دسته های 100 تایی در مربع های بزرگتر كه هر ضلع آن 10 خانه كوچك است (10×10) مشخص نموده اند. در موقع بافت و شروع به نقشه خوانی و زدن ریشه ها برابر نقشه عمل می شود.

برای شروع بافت از روی نقشه و به اصطلاح پیاده كردن نقشه ابتدا از وسط چله ها و یا از سمت راست و یا سمت چپ شروع به زدن گره یا ریشه با شمارش از روی نقشه نموده و مطابق رنگ در رج افقی نقشه به چله ها به شیوه فارسی و یا تركی گره می زنند، به طور مثال چنانچه نقطه های منظور شده در نقشه از راست به چپ در اولین رج 100 نقطه باشد، 20 نقطه سرمه ای، 10 نقطه لاكی، 30 نقطه كرم، 20 نقطه سبز و 20نقطه آبی در بافت قالی نیز از راست به چپ به ترتیب 20 گره به رنگ سرمه ای، 10 گره به رنگ لاكی، 30 گره به رنگ كرم، 20 گره به رنگ سبز و 20 گره به رنگ آبی بافته می شود و سرتاسر چله ها در عرض قالی به همین شكل در یك رج گره ها زده می شود. سپس پودهای ضخیم و نازك برابر روشهای قبلی داده می شود و شیرازه نیز بافته و مجدداً رج دوم را نیز برابر رج دوم نقشه به طریق گفته شده بافته می شود. این عمل تا پایان بافت قالی ادامه خواهد داشت. باید توجه داشت كه برابر رنگ هر نقطه در نقشه در روی چله ها گره زده شود و اگر جابجا گره زده شود غلط بافی در قالی بوجود می آید.

در بافت از روی نقشه در بعضی از مناطق مثل كرمان و یزد یك استادكار رنگهای هر نقطه در نقشه را با صدای بلند و با لهجه زیبای محلی در قالب شعری زمزمه می كند و همه بافندگان به همان ترتیب نقشه بافی می نمایند و گاهی نیز اگر دو نفر بافنده در دو طرف قالی مشغول بافتن باشند و نقشه دو نیمه قالی قرینه باشد یكنفررنگ را خوانده و هر دو همزمان نقشه بافی می نمایند. همان طوری كه گفته شد در منطقه آذربایجان نقشه های قالی رنگ آمیزی نمی شود و بجای آن، رنگها شماره گذاری و بافنده برابر شماره رنگها اقدام به نقشه بافی می نماید.

نكته مهم كه باید به آن توجه داشت حالتهای نقشه است. نقشه قالی همان طوری كه در بحث تهیه نقشه به آن اشاره شد به حالتهای 4/1،2/1، سراسری یا واگیره ای هستند. اگر نقشه به حالت 2/1 یا 4/1 باشد تعداد گره لازم در یك رج برابر با دو برابر تعداد خانه های كوچك در یك ردیف عرضی نقشه می باشد. بنابراین بافت نیمه اول و دوم عرض قالی نسبت به هم قرینه خواهند بود. در حالت 2/1 تقارن مذكور تا آخرین مرحله بافت ادامه دارد و لیكن در حالت 4/1 از نیمه دوم نیز بافت به صورت قرینه نسبت به نیمه اول طولی تكرار می گردد.  اگر نقشه سراسری باشد بافت گره ها همانند نقشه انجام می شود. در مورد نقشه واگیره‌ای (تكراری) به تعداد واگیره هایی كه در عرض و طول قالی نیاز است متناسب با ابعاد قالی و با منظور نمودن اندازه حاشیه ها، واگیره ها به تعداد لازم (در عرض و طول قالی) و در حالت تقارن تكرار می شود. در جاهای خالی نقشه كه طراح آن را ادامه نداده، چون به صورت قرینه و یا تقارن بوده و حالت واگیره را داشته طراح و یا نقاش از تكرار آن در نقشه خودداری می نماید. مثل طرح طره ها و یا حاشیه ها در عرض و طول نقشه كه به صورت كوتاه و نمونه در نقشه عنوان شده و قالیباف واگیره آنها را به صورت قرینه و یا تقارن در تمام قالی به تعداد لازم تكرار می نماید.

در ادامه بافت ،سلیقه بافنده در كنترل كیفیت بافت مهم است. به این صورت كه هر 5/6 ویا 7 ساتیمتر از اندازه طولی كه بافته می شود باید رجهای بافته شده شمارش شود و اگر با رجشمار و یا رجهای نقشه مطابقت داشت قالی مطلوب بافته شده ولی اگر تعداد رجهای بافته شده در اندازه فوق كمتر از رجهای نقشه باشد قالی به اصطلاح درشت آمده و بالا زده و یا اگر تعداد بیشتری در همین اندازه بافته شده قالی اصطلاحاً‌ ریز آمده و كوتاه نشسته است. در این گونه موارد معمولاً‌ با كم و یا زیاد كردن یك لای نخ به پود ضخیم و یا تعویض متریك خامه عیب فوق را بر طرف می نمایند. لازم به ذكر است در كل قالی اگر 5 تا 10 سانتیمتر به نسبت اندازه طول بالا زده باشد ایرادی ندارد چون پس از بریدن معمولاً به همین اندازه قالی خود را جمع می نماید.

تهیه و گرداوری:ذوالفقاری،احراری

ادامه دارد...

 

منبع :