نقوش و طرح های فرش

آموزش طراحی و نقاشی فرش قسمت پنجم (محرمات)

استاد علی فرد طراح قالی سبک قم

طرح محرمات درسبک های طراحی قم وبعضی نقاط کشور طرحی را میبافندبه نام محرمات .این طرح شناسه بزرگی دارد وآن خیابان خیابان بودن طرح میباشد .به صورتی که طرح درست واصولی فرش بسته به وسعت عرض فرش از تعداد خیابان های مختلفي طراحی میشود بدین ترتیب که مثلا زر چارک با سه خیابان وپس از بافت خیابان سوم مجدادا خیابان اول بافته میشود واین کار تا پایان عرض فرش تکرار میشود وبنابه مهارت نقاش به نحوی حساب میشود که جای خالی ویا کم وزیادی نماند وپس از بافت همه خیابانها واتمام قدنقشه مجدادا نقشه اول ورج اول را روی رج آخرنقشه آخر میبافند.واین کار تا انتهای فرش تکرار میشود.به گفته دیگرمیتوان گفت نقشه محرمات نیز مانند نقشه واگیره وبه همان تکنیک بافته میشود وسرهم سوار است .بدیهی ا ست که هرچه فرش ابعاد بزرگتری داشته باشد هم تعداد تکرار وسرهم سوار فرش وهم عریض تر بودن خیابانها ضروریست.

در سبک محرمات شیوه های مختلفی از طراحی وجود دارد .مانند محرمات تنها که بدون حاشیه باریک وحاشیه پهن فقط لبری بافته میشود وخیابان ها تا بالای فرش ادامه دارد ونهایتا انتهای فرش همان لبر بافته شده وفرش تمام میشود.۲.سبک لچک ترنج وپر کردن متن فرش با خیابانهای محرمات.۳.کشیدن لبرحاشیه باریک ها وحاشیه پهن وپر کردن متن فرش با محرمات وگذاشتن ترنجی در وسط فرش روی خیابانها (این سبک به این دلیل چنین تکنیکی در زدن کاردارد که ادامه خیابانهای فرش بعداز ترنج درست وبقول معروف سرجای خودش باشه) وصحیح وبقولی روبه بالا حرکت کنند که به آن راست رو هم میگویند.۴.محرمات منقطع که مقداری محرمات هست وکتیبه ای کاررا قطع میکند وپس از آن باز محرمات .۵محرمات هایی که عرض خیابانها باز وبسته شدن.. که بجز سه مورد اول مابقی اصالت نداشته وحاصل خوش ذوقی استادان است.

در سبک محرمات از هرنوع فاکتوری استفاده میشود در گذشته بیشتر یک خیابان تک بته کرمونی که دارای شاخه وبنداست به صورت چپ وراست زده میشد وخیابان دیگر بند وشاخه وگل زده میشد .ولی از ۶۰سال پیش به این سو سروسامان گرفت وخیابانها با دندان موشی یا کله قندی از همدیگر جدا میشدند ودر هر خیابان طرح خاصی زده میشد که باز یکی از پایه ها بته کرمونی بود دیگری اسلیمی تکرار اژدر وگل شاه عباسی وخیابان سوم گل وبته بود .


محرمات لچک ترنج


محرمات قدیمی


محرمات


محرمات لچک ترنج .تلفیق اراک وکرمان .البته بگمانم درقم طراحی وتولید شده


محرمات تقریبا ۴۰سال پیش


محرمات بسیار بد ومعیوب

پس از آن وحدود ۴۰سال ویا۳۰سال پیش تلفیق طرح های دیگرنیز به محرمات راه یافت که از آن جمله میتوان به گلهای ختایی گلهای فرنگ بته های کرمانی مادر و بچه شاه عباسی قفقاز شکسته و ... اشاره کرد.

من تا کنون محرمات های تلفیقی متفاوتی را ابداع کردم مثل محرمات کشکول که از آهو وپرنده گرفته تا بته کرمانی تک واگیره ای پایه گلدونی گل رز اسلیمی گل ریز و حتی هریس یا قفقاز شکسته درختچه گل فرنگ تک شاخه چپ وراست وزیر خاکی در آن طراحی شدواین کاربافته شد در نوبت بعدبه این کارترنجی نیز اضافه شد وکارمستمرا بافته میشود.

بعضی از دوستان با در نظرگرفتن سبک فرش خیابونی قدیم قم وبرخی از هنرمندان عرصه فرش در اصفحان به طراحی محرمات مورب اقدام کردند که خود آن نیز طرحی شد وخواهان خودش روداشت ولی گل نکرد وتقاظای خوبی ندارد.

مهمترین فاکتور در محرمات وجود خیابانها انتهایی عرض کم وعرض بزرگتر وزدن طره های مختلف بین این خیابان ها وجدا کردن خیابانها از همدیگر میباشد وطراحی دقیق ابتدا کار برای سوارکردن روی هم وبقول معروف سرهم سوار کردن کار ازملزومات محرمات است .بدیهی است که همانطوری که مثلا در یک فرش قالیچه به واگیره ای عریضتر از زرنیم نیاز است به همان ترتیب به خیابانهای عریضتر از زرنیم نیاز است واین ترتیب خیابان وبزرگ وکوچکی آن بسته به مهارت وتبحر استاد نقاش میباشد.


اگر دقت کنید پس از لبه وحاشیه باریک ها وحاشیه پهن خیابانهای محرمات طراحی شده که سه خیابان با زمینه مختلف کرم خاکی وآبی نفتی زده شده مجدادا پس از خیابان آبی نفتی زمینه کرم تکرار شده


تکرار سه خیابان ومجدادا سه خیابان در طرح بالا واین طرح

دراین دو عکس قلم وطراحی یک خیابان هست وتمام خیابانها دارای طراحی یکسان هستند فقط رنگ زمینه سه خیابان یکبار تکرارشده کرم خاکی خاکی پر رنگ و مجدادا کرم و به همین منوال تکرارشده.


وجود دوطرح ودوخیابان محرمات درمتن لچک ترنج گل ریز معصومی قلم خودم.


محرمات طلا شور .به کوچک وبزرگ بودن دو خیابان ووجود طره بین هر خیابان دقت کنید.قلم وکارخودم.


محرماتی دیگر با تم رنگی زیبا معصومی


تلفیق محرمات باز با ترنج هندسی سبک گلهای رز


محرمات هفت رنگ ترنجی


احتمالا ایده طرح محرمات از فرش گلیم وبافته های زمان دور واز این نوع از کارها گرفته شده


تلفیق نادرست محرمات وطرح بازوبندی باعث شده که این طرح نه اصالت محرمات ونه چرخش وزیبایی وقوس های بازوبندی را داشته باشد به تیزی وبی حالتی بازوهادقت کنید


محرمات زنجیری گل رز کارخودم


باز هم تلفیق ناقص محرمات باز وترنج گنبدی .متاسفم

دوستان عزیز مبحث محرمات هرچند الان از اقبال مناسبی برخوردار نیست ولی بدلیل کمبود جا واجبار در سرهم سوارکردن طرح ها مبحث مهمی است ونیت آشنایی با سبک ها وطرح های شناخته شده قم وایران است .


محرمات سه بعدی باز به هم عرض نبودن خیابانها ومتفاوت بودن طرح هرخیابان دقت کنید.


محرمات کشکول.وجود چندین نوع سبک والمان در هرخیابان وپهن وبارک بودن خیابانها وسه خیابان یک بار تکرارمیشود .قلم وکارخودم


تک محرمات ستونی .کاروقلم خودم

لطفا به انواع سبک وطرح موجود در این سه ستون دقت کنید کاربری همه اینها فرش را به کشکول مسمی کرده وتقریبا بجز چند آیتم مابقی رو میتوان تک کار وتکراری کارکرد مثل بته کرمونی ها شاه عباسی ها گل رز ها ووو

دراین کارکه بدلیل سکرت بودن وگنجه ای نشدن وبرپابودن از پست بیشترنقشه معذورم میبینید که از تکنیک سایه زمینه ها رنگ شده اند.

همچنین برای حدفاصل دوخیابان که طره نامیده میشود وبه آن شیرازه پاناسمی وومیگویند میتوانیم گلهای ریزتر بنابر کم بودن جا وبارک بودن طره بزنیم میتوانیم ستونی کار کنیم مثل این تصویر ومیتوانیم از فاکتورهای دیگر استفاده کنیم نیت جدا کردن زیبای دو خیابان است به نحوی که طره خارج از طرح وسبک فرش مذکورنباشد .دقیقا مثل فاش خواندن یه تکه از یک ترانه که کل ترانه را دستخوش ویرانی میکند اگر طره از جنس طرح موردنظرنباشد نازیبایی به فرش خواهد داد.

 

قسمت چهارم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13204

قسمت سوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13133

قسمت دوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13091

قسمت اول:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13011

 

منبع : استاد علی فرد طراح قالی سبک قم