کسب و کار

بررسی بازار فرش در آمریکا و رهنمودهایی به دانش آموختگان فرش

دکتر خسرو سبحه

در بدو امر معرفی اجمالی از خودم و مجموعه شرکت فرش سبحه داشته باشم

به لحاظ تحصيلي داراي مدرك هاي كارشناسي (ليسانس) از ايران در رشته مديريت صنعتي، كارشناسي ارشد (فوق ليسانس) از دانشگاه نورتروپ در لس انجلس در رشته مديريت بازرگاني با گرايش اقتصاد، كارشناسي ارشد دوم (فوق ليسانس دوم) در رشته مديريت اموزش عالي از دانشگاه كاليفرنياي جنوبي USC، و دكتراي فلسفه Ph.D در رشته مديريت و برنامه ريزي اموزش عالي از دانشگاه كاليفرنياي جنوبي USC هستم. داراي سابقه تدريس حدود ٢٠ ساله در دانشگاه هاي گوناگون كشور از قبيل دانشگاه تهران، دانشگاه ملي ايران، مركز مديريت دولتي و خيلي ديگر از دانشگاه ها و موسسه هاي اموزش عالي كشور هستم. در دوره هاي گوناگون تربيت كارشناسان و ارزيابان فرش در مركز توسعه صادرات، گمرك ايران، و ديگر سازمانها تدريس كرده ام. مشاور ارشد و افتخاري مركز توسعه صادرات ايران در برنامه ريزي و برپايي نمايشگاه و كنفرانس بزرگ و بين المللي اول تا پنجم  فرش ايران بودم. 

از سال ١٣٦١ بمدت ٤ سال مشاغل علمي دولتي داشتم. معاون طرح و برنامه سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران، قائم مقام رئيس كميسيون ملي يونسكو وابسته به سازمان ملل در ايران، و رييس مركز سياست علمي و پژوهشي وزارت علوم وآموزش عالي بودم. بعد به ميل شخصي استعفا داده با پيوستن به برادرانم، به ادامه و گسترش شغل پدري و خانوادگي فرش پرداختم. حتي در زمان تصدي مشاغل علمي و اموزشي، بعد از ظهر ها به مغازه قالي فروشي پدري رفته و در انجا به برادرانم كمك ميكردم. 

از ١٣ سال پيش در لس انجلس هستم. پيش از مهاجرت به امريكا، در تهران صادر كننده فرش و عضو هيات مديره، سخنگوي اتحادي صادر كنندگان فرش ايران (١٨ سال) و سردبير فصلنامه فرش دستباف (١٢ سال) بودم. در سال ١٣٧٩ صادر كننده نمونه فرش شناخته شده، لوح تقدير رياست جمهوري را دريافت كردم. 

در لس انجلس در زمينه فروش فرش و ارايه بيش از ٣٠ نوع خدمات مربوط به فرش مانند شستشوي حرفه اي، تعمير، لكه برداري، رنگرزي، مشاوره، ارزيابي رسمي و ... فعال هستيم. در كنار كارهاي بازرگاني فرش، كارهاي فرهنگي، علمي، و اموزشي از قبيل سخنراني در دانشگاهها، مدرسه ها، موزه ها، انجمن هاي حرفه اي، و ... را نيز انجام ميدهيم.

پسر كوچكتر من خشايار كه ٢٥ سال دارد، و در رشته بازاريابي از دانشگاه ايالتي كاليفرنيا مدرك كارشناسي دارد، ده سال است كه با من همكاري ميكند. او تنها كارشناس رسمي شستشوي فرش در لس انجلس بزرگ، كارشناس رسمي مسائل پشم، كارشناس رسمي رنگ فرش و عاشق فرش ايران و ضمنا معاون شركت ٦٤ ساله ما ميباشد.

خبر خوب اين است كه موسسه "پژوهش و بازارها" Research & Markets در گزارش بسيار تفصيلي و جديد خود كه در مورد بازار جهاني فرش و زيرانداز ها منتشر كرده است پيش بيني نموده كه بازار از سال ٢٠١٦ تا ٢٠٢١ از يك رشد ٢/٦ در صد برخوردار شده به رقم ٣٩/١ ميليارد دلار خواهد رسيد. كشور امريكا بيشترين سهم را به لحاظ رقم و درصد خواهد داشت. ساخت و ساز واحدها و خانه هاي مسكوني جديد و بازسازي واحدها و خانه هاي قديمي از دلايل اين رشد تقاضا خواهد بود. قيمت كل اين گزارش ٥،٥٠٠ دلار است كه خريد ان از عهده من بر نمي ايد ولي خوشبختانه اقاي ويسيان از مركز ملي فرش با من صحبت كرده اند و دنبال خريد و استخراج آمار و اطلاعات اين گزارش هستند. اين قدرت و نفوذ اين گروه را نشان ميدهد كه خبر را دوستان در اين كانال خواندند و با من تماس گرفتند و حالا در پي خريد و استفاده از اين گزارش هستند.

خبر خوب ديگر در مورد رشد بازار فرش امريكاست.

Floor Covering News
مجله اخبار كفپوش ها، ماه مه ٢٠١٧
فروش فرش هاي ماشيني و دستباف در سال ٢٠١٦ در امريكا در ادامه روند رو به رشد سه سال اخير در مقايسه با موكت با ٣/٥ درصد رشد نسبت به سال ٢٠١٥ به رقم (خرده فروشي) ٢/٥ ميليارد دلار رسيد.
استفاده بيشتر از پاركت و كفپوش هاي چوبي و شبيه ان، ساخت و ساز خانه ها و اپارتمان هاي جديد، بازسازي و remodel كردن خانه ها و اپارتمان هاي قديمي در اين افزايش تقاضا نقش داشته اند. 
در اين بين رقابت زيادي بين فروشگاه هاي واقعي (فيزيكي) فرش و فروشگاه هاي اينترنتي/مجازي بوجود امده است.

پس اين آمار دلگرم كننده نشان ميدهد كه بازار ضعيف نيست و با بايد با اميدواري و البته هوشياري برنامه ريزي و كار كنيم.

طبيعي است كه كسي از ما خواهش و دعوت نخواهد كرد تا بياييم و حضوري دوباره و قدرتمند در بازار بزرگ فرش امريكا داشته باشيم. ما خودمان بايد دوباره بازارسازي كنيم.

يكي از دليل هاي افزايش تقاضا براي فرش ايران در اواخر دهه ١٩٧٠ و ١٩٨٠ ميلادي اين بود كه پس از ارامش بوجود امده بواسطه پايان جنگ جهاني دوم در سال ١٩٤٦ ميلادي، نرخ ازدواج و تشكيل خانواده و بدنبال ان انفجار و افزايش نرخ زاد و ولد بين سال هاي ١٩٤٦ تار١٩٦٤ ميلادي (٧١ تا ٥٣ سال پيش)، موجي از تقاضا را براي كالا هاي خانگي كه فرش هم گوشه اي از ان بود، پديد اورد. مصرف فرش در اروپا و امريكا افزايش چشمگيري پيدا كرد و صادرات فرش ايران رشد قابل ملاحظه اي را بواسطه اين رشد جمعيت و افزايش تقاضا تجربه كرد. اين دوران ديگر تكرار نخواهد شد. ولي خبر خوب افزايش ارام تقاضا براي فرش در بازار امريكاست كه با آمار عرض شد.

خيلي جالبه و اميدوار كننده كه ميبينم مشتريان مسن و سالخورده با يك كوسن يا پارچه ميايند و دنبال فرش مدرن ميگردند كه با مبل و دكورشون ست و هماهنگ كنند و از طرف ديگر نسل جوان امريكايي را مي بينم كه قالي يا قاليچه هاي كهنه ايراني را با علاقه و قدرداني ميخرند و از داشتن انها لذت ميبرند. ما هم تلاش مي كنيم اين روند را تشوق كنيم و به اين نسل جديد بگوييم كه اينها هنر، ماندگار، و سرمايه گذاريست. بعد از اينكه امروز به جنيفر گفتم اين قاليچه كردي ايراني را كه ازاينترنت خريده چيست و چه سن، نقشه، ساختار و داستاني دارد، به شدت هيجان زده شده بود و باور نميكرد كه صاحب يك قطعه اثر تاريخي، فرهنگي، و هنري شده و عاشق اين قاليچه شد.

اين قاليچه كردي قبل از ١٩٠٠ ميلادي بود كه اين دختر امريكايي انرا به مبلغ ٤٠٠ خريده و براي شستشو وتعمير نزد ما اورد

يكي از گراميان گروه دانش اموختگان فرش حدود دو هفته قبل نوشته بودند كه فرش ايران شهرت و بازارش را از دست داده است. با بخش دوم موافق هستم. بازار را قدري از دست داده ايم، ولي شهرت را نه. ما هر روز با مشتريان و افراد امريكايي زيادي سر و كار داريم و تمام انها با احترام از فرش ايران ياد مي كنند. براي مثال وقتي به سرويس و خدمات و شستشو ميرسد، مشتري ميگويد من يك فرش معمولي دارم براي شستشو. ايراني نيست يك فرش عادي است. قيمت اين سرويس شما چقدر است؟ پس طرف احترام و قيمت براي فرش ايران قائل است كه فرش خودش را در مقايسه با ان معمولي ميداند. بهر حال بايد در جاي خود به مشكلات اشاره كنيم و دنبال راه كار و چاره باشيم ولي احتياط كنيم كه بذر نوميدي در دل هاي گرم عزيزانمان نكاريم. نا اميدي سرطان و خوره است. ما با ان كار نداريم!

ما بايد از وزيدن اين باد موافق و نام نيكي كه فرش ايران بهمت قديمي ها و اساتيد فرش ايران در امريكا دارد استفاده كنيم و با  سخت كوشي و هوشياري و داشتن برنامه جايگاه فرش خودمان را دوباره بدست بياوريم. اسان نيست ولي كاملا شدني است.

امروزه خريدار امريكايي فرش چه ميخواهد و چه نمي خواهد؟ 

براي يك خريدار امريكايي، پس از اندازه، رنگ، و سپس نقشه خيلي مهم تر از رج و ريزبافي فرش است. او اصلا پشت فرش را برنمي گرداند تا به بافت ان نگاه كند. اين درست مثل هنگامي است كه من و شما ميخواهيم اتومبيل بخريم و قوه بخار اسب موتور اتومبيل برايمان مهم نيست و در مورد ان سئوال هم نمي پرسيم. 
بيشترخريداران امريكايي مدتيست نقشه هاي شلوغ و پركار را دوست ندارند و تعدد رنگ را نمي پسندند. جور كردن و set كردن يك فرش با رنگ روشن و كمرنگ بانقشه بازتر و خلوت تر با دكوراتاق ساده تر و راحت تر صورت ميگيرد. ما بايد به نياز خريدار توجه كنيم نه اينكه كار خودمان راًبكنيمً و بعد از بازاز گله كنيم.

البته اين به معني كوركورانه از بازار تقليد كردن و دنباله روي از مد نيست. ما ميتوانيم با هوشياري و با رعايت اعتدال كار كنيم.

رعايت اندازه هاي فرش كه بر اساس فوت و اينچ بافته شده باشند و نه بر اساس سيستم متريك اروپا قطعا خيلي براي حضور در بازار امريكا مفيد خواهد بود.

حال ما خوبست؛ باور كن، حال بازار هم انقدر كه تو فكر ميكني بد نيست عزير، و اگر تو هم نگاهت را عوض كني و چشم هايت را بشويي و جور ديگري ببيني، حالت خوب ميشود. نميدانم عزيزاني كه اينقدر اه و ناله ميكنند خاصيتي درش مي بينند يا نه. من فكر نمي كنم گله و شكايت كردن ومنتظر ديگران ماندن كه بيايند همه چيز را درست كنند تا ما به توليد و فروشمان برسيم، به سرانجام برسد و بما وصلت دهد. خودمان بايد استين ها را بالا بزنيم. اگر انها كمك كردند، دستشان درد نكند. اگر نكردند، بي خيال. ما يا راهش را پيدا مكنيم، يا راهش را ميسازيم. ما ميتوانيم و اينرا ثابت كرده ايم.

پسرم خشايار ٢٥ فرش از منزل يك مشتري امريكايي براي شستشو اورد. تعداد ١٨ تخته انها كرمان هستند كه پدر اين شخص انها را ساليان  دور خريده بود. اين نشانه حضور فرش ايران در خانه هاي امريكايي است و اين چيزيست كه توليد كننده ديگر كشورها ندارد

عزيزان زيادي در رابطه با حضور در بازار فرش امريكا پس از برداشته شدن تحريم تماس ميگيرند و مي پرسند چگونه ميتوانند به اين بازار نفوذ كنند و در ان مشتري پيدا كنند. خوب اول بايد از بازار شناخت پيدا كنند. بعد در اينطرف هم بايد از انها شناخت حاصل شود و خريداران و وارد كنندگان فرش بدانند انها هستند و ميتوانند فرش مورد نياز انها را تامين كنند.

بهمين دليل من در حال تدارك كتاب راهنمايي هستم كه عمدتا در امريكا در بين دست اندركاران، خريداران، و وارد كنندگان فرش توزيع خواهد شد. ممكن است حضور در اين كتاب براي معرفي شما مفيد باشد. به زودي در اين مورد اطلاع رساني خواهم كرد.
اين كتاب ارايه كنندگان خدمات، توليد، و صادر كنندگان حرفه اي و برتر فرش ايران را به جهان و به ويژه به بازار امريكا معرفي خواهد كرد. اين كتاب هم بطور فيزيكي، و هم در دنياي مجازي و شبكه هاي اجتماعي توزيع شده، حضوري پر رنگ خواهد داشت. 
كتاب" راهنماي توليد و صادركنندگان برتر فرش ايران"
Directory of Top Persian Rug Producers & Exporters
وقتي اطلاعات كامل تر شد بايد ببينيد ايا حضور در ان برايتان فايده دارد يا نه.

خانم لورا همسر و مادريست امريكايي كه علاقه زيادي به جمع اوري و فروش فرش هاي عمدتا دهاتي و عشايري دارد. ايشان در شهر استين در ايالت تكزاس امريكا زندگي ميكند و نام شركت اش "دارهاي جنوب" است. لورا برخلاف خيلي از ما ها كه دائم از كارو زندگي گله ميكنيم و فقط نصفه خالي ليوان را مي بينيم، پر از زندگي و عشق به فرش است. اگه لورا فرش فروشه، پس ما چكاره ايم؟  با هم به برخي از فرش هاي زيباي خانم لورا نگاه كنيم.

ميگويند فرش ايراني در امريكا طرفدار ندارد.من به عنوان يك دانش اموز فرش ايران كه هر روز در رابطه با فرش با امريكاييان زيادي سرو كار دارم اينرا قبول ندارم و ميگويم روي بازارش كار كنيد، اين اتش زير خاكستر دوباره شعله بر خواهد. ما هر روز فرش هاي ايراني براي سرويس و خدمات از مشتريان امريكايي دريافت ميكنيم. درست است كه انها را قبلا خريده اند ولي ميتوانيم دوباره فرش ايراني به انها بفروشيم.  راستي ميدونستيد سيمرغ اين پرنده تيز پرافسانه اي هزار سال عمر ميكند و در هنگام مرگ مي سوزد ولي دو باره از خاكستر خود زنده شده پر ميكشد. گوش دل بدهيد. نجواي قالي ايران را خواهيد شنيد: 
هزاران بار ما را سوخت
حريق حادثه تا مرز خاكستر
ولي ما نسل سيمرغيم
كه از خاكستر خود مي گشايد پر

چند توصيه به دانش اموختگان و دانشجويان فرش

١- تا ميتوانيد زبان انگليسي را ياد بگيريد كه بتوانيد اخبار و مطلب هاي مربوط به فرش را خوانده و با دنيا و خريداران ارتباط برقراركنيد
٢- روزي چند ساعت در مورد فرش مطالعه كنيد
٣- خودتان را برند كنيد و با يك اسم مناسب در شبكه هاي اجتماعي حضور پيدا كنيد. مثلا من با شخصي كه با اين اسم در اينستاگرام yali534690 (يا علي و بعد چند عدد كه براي من معني ندارد) حضور دارد چطور ميتوانم راحت ارتباط  برقراركنم واز او فرش بخرم و يا سفارش بافت فرش به او بدهم؟ چطور ميتوانم بهرخاطر بسپارم كه اين شخص كيست؟
٤- اگر ميخواهيد فرش توليد كنيد، منطقه و تاريخچه فرش ان را مطالعه كنيد، طراحان قديمي و صاحب نام و صاحب سبك را بشناسيد، بگرداوري مطلب و طرح هاي منطقه بپردازيد. اگر ألبومي از طرح هاي فرش يا گليم و دستبافته هاي منطقه داشته باشيد، سفارش توليد گرفتن ( يعني پيش فروش فرشتان قبل از توليد) برايتان راحت تر خواهد بود.
٥- اميد، سخت كوشي، هوشياري، يادگيري مستمر، احترام و الگو پديرفتن از اساتيد را سرلوحه كار خود قرار دهيد. بازار از ان شما خواهد بود.

منبع : دکتر خسرو سبحه