مرمت و شستشوی فرش

مرمت فرش قسمت اول

سعید مرندیان فعال فرش تبریز

در ابتدای سخن بسیار مایل بودم که بتوانم از مرمت فرش تاریخچه‌ای را خدمت شما ارائه کنم ولی متاسفانه در تحقیقات خویش در پیش از اسلام توفیقی پیدا نکردم 
تنها در یکی از الواح گلی ساسانی به صورتحساب پرداخت دستمزد نگهداران و تعمیرکاران فرش و پرده های کاخ برخوردم که در موزه تهران نگهداری می شود

البته در پس از اسلام مدارکی از دوران صفویه و قاجاریه موجود است که دوستان علاقمند می توانند از موزه های بویژه اصفهان بهره ببرند

و اما مباحث ما در بحث تخصص مرمت فرش به چند قسمت تقسیم می شود
1-- ایرادات فرش
2-- چرایی ایرادات فرش
3-- و نحوه تعمیر آن
4-- ارائه خدمات سر بندی و پهنا بندی ( قایق و شیرازه ) و انواع آن
5-- و در پایان نحوه نگهداری و مواظبت از فرش از مرحله نخست بافت تا استفاده نهایی اگر چه شاید برخی دوستان این امر را در بحث مرمت وارد ندانند

مرحله نخست
ایرادات فرش
ایرادات فرش به چند دسته تقسیم می شوند که در زیر بدان اشاره می شود
1-- پارگی بریدگی و یا پوسیدگی
2-- مور یا بید خوردگی
3-- اختلاف اندازه در درازا و پهنا ( سره )
4-- داشتن اختلاف رنگ ( ریه) بر وزن مزه
5-- از بین رفتن پرز فرش ( ذرتی شدن )
6-- نقصان در بافت از سوی بافنده و ناقص شدن و شکسته گی گلها و نقشه فرش
7-- پدید آمدن حالت مواج در قسمتهای مختلف فرش بویژه در دو سر آن
8-- برخورد هرگونه مواد به فرش مانند جوهر خودکار قیر نفتالین و غیره
9-- بیرون زدگی پودها از پرز فرش

در مرحله یکم به علل پارگی بریدگی و پوسیدگی فرش می پردازیم
البته بریدگی چندان مورد بحث نیست زیرا علت آن بجز دخالت عمدی شخص نمی تواند سبب دیگری داشته باشد و بدلیل خالی نبودن عریضه این ایراد ذکر گردید
در مرحله ابتدایی پارگی فرش می تواند روی دستگاه بافت اتفاق بیفتد
بدین ترتیب که فرش در حال بافت نه از قسمت تارهای خالی بلکه از قسمت بافته شده پاره شود
دلایل آن در زیر ذکر می گردد
1-- ناکارآمد و یا ناشی بودن بافنده
که می تواند با سفت کردن بیش از حد دستگاه بافت موجبات پارگی فرش را فراهم آورد
2-- نا مرغوب بودن مصالح ( تار ) 
که فشار لازمه دستگاه را تاب نیاورده و پاره می شود
3-- دمای هوا
تغییر دمای هوا نیز می تواند بانی پارگی فرش گردد
من بسیار برخورد کرده ام با پارگی فرشی که در زمستان بافت می شده و شب در اتمام کار بافنده به اشتباه بخاری کارگاه را خاموش کرده و سرمای شب باعث انقباض تارهای فرش شده و در نتیجه فرش پاره گردیده
4-- چله کشی بی تناسب روی دستگاه
برخی اوقات مشاهده می شود چله کش غیر ماهر طوری روی دستگاه چله کشی می کند که قسمتی شل و قسمتی سفت می شود که این امر نیز می تواند در برخی مواقع بویژه مواقعی که فرش را سفت می کند باعث پارگی قسمتهای سفت چله کشی شده شود
اینها مواردی بودند که در مرحله بافت موجبات پارگی فرش را فراهم می کنند
ولی در مراحل دیگر نیز ممکن است فرش پاره شود
مانند پرداخت و یا پرز گیری فرش 
شستن فرش
دارکشی فرش
و حتی موقع حمل 
که اشاره می کنم
بطوریکه دوستان و اساتید می دانند در قدیم فرش در حین بافت پرداخت و پرز گیری می شد 
ابتدا بوسیله چنگگ مخصوص گره های فرش از هم سوا و سپس بوسیله قیچی و کاملا دستی فرش پرداخت و پرز گیری می شد
این روش بود تا حدود پنجاه سال پیش( البته اگر در زمان اشتباه نکنم ) آقای تماری در تبریز ابتدایی ترین ماشین پرداخت را ساخته و راه اندازی نمود 
و پس از آن فرشها با ماشین پرداخت شدند

این ماشین دارای یک تخته کار 
یک ریل هوایی
یک موتور الکتریکی همرا با لوله جذب گرد و پرز بهمراه کیسه مربوطه است
دارای دو سر که یکی کار چنگک که مخصوص جدا کردن گره های بهم تنیده شده و دیگری بمانند قیچی پرز های اضافه را می برد

این سر برش پرز و پرداخت است

و این سر کار چنگک را می کند

این طرز کار یک پرداخت کار است 
بطوریکه میبینید کافی است یک لحظه اشتباه کند و بلافاصله این دستگاه قادر است فرش را پاره کند

و اما در مرحله شستشو نیز ممکن است فرش پاره شود 
مرحله ای که ممکن است یک فرش پاره شود مرحله است دستگاه شلاق زن به جهت در آوردن هرگونه چرک و آلودگی از فرش مورد استفاده قرار می گیرد
این دستگاه از یک محفظه که تعدادی تسمه بدان وصل است و یک عدد موتور الکتریکی تشکیل می شود و وقتی روی فرش بکار گرفته می شود این تسمه ها مانند شلاق روی فرش ضربه وارد می نماید که با اشتباه کارگر می تواند فرش را پاره کند

و اما پارگی فرش موقع حمل
فکر می کنم صادر کنندگان محترمی که در گروه حضور دارند کم از چنگال قصابی مانند باربر کم نکشیده اند که موقع حمل بسته بندی حاوی فرش آن چنگال مخوف را بدون توجه در بسته فرو کرده و فرش درون آن را پاره و یا حداقل یک سوراخ بزرگ ایجاد کرده اند

و اما پارگی فرش در زمان مصرف.
در خانه ها و یا محل های مصرف پارگی فرش می تواند به دلایل آتش گرفتن و پوسیدن بر اثر نشت آب از لوله های شوفاژ و یا گلدان و یا ریخته شدن اسید و مواد شیمیایی شکل بگیرد

منبع : سعید مرندیان فعال فرش تبریز