مرمت و شستشوی فرش

آموزش مرمت فرش قسمت دوم

سعید مرندیان مدرس و فعال فرش تبریز

با اجازه شما قسمت دوم از برنامه مرمت فرش را تقدیم شما عزیزان می نمایم 
باشد که مورد استفاده قرار بگیرد
و همچنین امیدوارم اساتید محترم گروه راهنمایی های لازم را محبت بفرمایند

اگر در هفته پیش نگاهی داشته باشید مقرر شد ابتدا از ایرادات فرش و دلایل ایجاد آن سخن بگوئیم و سپس مباحث مرمت آن را پی بگیریم

و اما مباحث ما در بحث تخصص مرمت فرش به چند قسمت تقسیم می شود
1-- ایرادات فرش
2-- چرایی ایرادات فرش
3-- و نحوه تعمیر آن
4-- ارائه خدمات سر بندی و پهنا بندی ( قایق و شیرازه ) و انواع آن
5-- و در پایان نحوه نگهداری و مواظبت از فرش از مرحله نخست بافت تا استفاده نهایی اگر چه شاید برخی دوستان این امر را در بحث مرمت وارد ندانند

مرحله نخست
ایرادات فرش
ایرادات فرش به چند دسته تقسیم می شوند که در زیر بدان اشاره می شود
1-- پارگی بریدگی و یا پوسیدگی
2-- مور یا بید خوردگی
3-- اختلاف اندازه در درازا و پهنا ( سره )
4-- داشتن اختلاف رنگ ( ریه) بر وزن مزه
5-- از بین رفتن پرز فرش ( ذرتی شدن )
6-- نقصان در بافت از سوی بافنده و ناقص شدن و شکسته گی گلها و نقشه فرش
7-- پدید آمدن حالت مواج در قسمتهای مختلف فرش بویژه در دو سر آن
8-- برخورد هرگونه مواد به فرش مانند جوهر خودکار قیر نفتالین و غیره
9-- بیرون زدگی پودها از پرز فرش

در هفته پیش بحث شماره یک یعنی پارگی فرش را مورد بررسی قرار دادیم 
و اینک می پردازیم به شماره دو و سه

موریانه خور بودن فرش بطوریکه از نامش هم پیداست آفتی در فرش است که این حشره موجب آن بوده و پشمهای فرش را مورد حمله قرار می دهد
این حشره ابتدا از پشت فرش و در اندازه های کوچک و چنانچه جلوگیری نشود در اندازه های بزرگ و از رو ، پشمهای فرش را خورده و تخم گذاری می کند

در این عکس شما می توانید فرشی را ببینید که موریانه پشمهای آنرا خورده و باعث این ایراد در فرش شده

دلایل موریانه زدگی فرش به دلایل زیر می باشد
1-- عدم تهویه مناسب در محل
2-- عدم استفاده از فرش 
بطوریکه می دانید فرشی که استفده می شود و به اصطلاح پا می خورد خیلی به ندرت موریانه خور می شود و اگر فرش مورد استفاده قرار نگیرد و پنجره های محل نیز بسته باشد بویژه اگر محل دارای دمای بالا باشد می تواند بستر مناسبی برای این ایراد باشد
3-- وجود تخم این حشره نیز می تواند به این ایراد منجر شود
دیده شده که در فرش موریانه دیده شده و فرش را تمیز کرده و مورد استفاده قرار داده اند غافل از اینکه فرشی که مورد حمله موریانه قرار گیرد با تمیز کردن رفع نخواهد شد زیرا این حشره بلافاصله مبادرت به تخم ریزی روی فرش می کند 
و فقط چاره آن دوا شور کردن آن است
3-- در کارگاههای بافت فرش نیز این مورد کاملا مورد مشاهده می باشد
بطوریکه فرش در حال بافت بویژه فرشهای بزرگ ماهها روی دستگاه هستند و موریانه می تواند در چوب و همچنین در قسمتهای دیرکهای افقی دستگاه نفوذ کرده و فرش را مورد حمله قرار دهد
برای جلوگیری از این مورد در درون دستگاه بافت فرش نفتالین قرار می دهند که البته مورد تائید اینجانب نیست
زیرا به کرات دیده ام که در مواقع پائین کشیدن تارهای بافته شده فرش روی دستگاه گلوله های فرش زیر دیرکهای دستگاه غلطیده و پس از محکم شدن پیچهای دستگاه گلوله های نفتالین له شده و به فرش صدمه زده اند
می توان برگهای توتون و تنباکو را مورد استفاده قرار داد
البته برخی شرکتهای اروپایی که تولیدات دارویی ضد آفات نباتی تولید می کنند نوعی ورقه های ضد موریانه نیز تولید می کنند که دوستان می توانند علاوه بر اینکه در کارگاههای تولید استفاده کنند می توانند در منزل و برای تشک و لحاف های پشمی نیز استفاده کنند
البته باید بگویم من در ایران از این نوع ورقه ها ندیده ام و خود من نیز آنرا در یکی از مسافرت هایم از خارج ایران خریده بودم
البته شاید هم باشد ولی من ندیده ام

و می پردازیم به مبحث شماره سه که گفتگو در مورد ایرادات فرش در اثر اختلافات اندازه ای در پهنا و درازای فرش بوده و به  چگونگی بروز آن می پردازد

می توانید در فرش به وفور این ایراد را ببینید
بطور مثال در یک فرش 1/5 & 2 
از یک سر آن تا میان فرش در درازا باید یک متر و از وسط تا آن یکی سر فرش باید یک متر باشد که گاها مشاهده می شود این اندازه های درست نبوده و با هم فرق می کند 
می تواند کوتاهتر و درازتر باشد 
و یا کم و زیادتر باشد
حتی می تواند نباشد ولی در اجزای فرش تفاوت باشد 
بطور مثال در یک سمت حاشیه کوتاهتر و لچک درازتر و در سمت دیگر حاشیه درازتر و لچک کوتاهتر باشد
این ایراد می تواند در پهنای نیز اتفاق بیفتد 
بدین معنا که در فرش به اندازه فوق یک سر پهنای فرش باید یک ونیم و سر دیگر یک و نیم باشد که گاها دیده می شود اندازه در پهنا بیشتر و یا کمتر از حد انتظار است که به این تفاوت اختلاف اندازه در پهنا و یا سره بر وزن مزه می گویند

دلایل ایجاد این ایراد
1--بافنده ناکارآمد
که می تواند در زمان بافت شانه را آهسته و یا محکم و یا نامتناوب زده و سبب کوتاهتر و یا درازتر شدن فرش شود
بطوریکه دوستان بافنده می دانند بایستی در زمان بافت تارهای سر آخر فرش را عریض تر مورد نظر بگیریم تا در حین زمان بافت که پودهای فرش باعث جمع شدن فرش می شوند باعث ایجاد سره نگردد که بافندگان غیر ماهر با عدم لحاظ این مورد می توانند باعث سره دار شدن فرش گردند
عدم اندازه گذاری در تعداد رج شماری در فرش نیز می تواند باعث گردد تا حساب اندازه فرش از دست بافنده خارج گردد
همچنین عدم استفاده از چوب طراز در ابتدای فرش می تواند باعث کژی سر فرش گردد
همچنین بافنده ناکارآمد با قادر نبودن به تنظیم مقدار سفتی و شلی پود کلفت می تواند باعث سره در فرش گردد

2-- استفاده از پود و پشم و ابریشم کلفت تر و یا نازک تر از حد استاندارد رج مورد نظر در فرش که می تواند موجب کوتاهی و یا درازی فرش گردد

3-- استفاده از پود دارای پلی استر و مواد پلاستیکی که می تواند باعث ایجاد سره و موج در فرش گردد

4-- استفاده از دستگاه نامناسب
گاها دیده می شود که دستگاه از چوب مرطوب ساخته شده و وقتی دستگاه در حین بافت خشک شده و جمع می گردد و باعث ایجاد اختلاف در اندازه بویژه اندازه ضرب در در فرش می گردد

5-- خرید ناکافی مصالح نیز می تواند در اختلاف اندازه نقش بازی کند
بطوریکه پیش از پایان بافت مصالح آن تمام شده و در خرید بعدی با عدم دقت با کلفت تر و یا نازکتر شدن پود کلفت و پشم باعث ایجاد اختلاف اندازه در درازای فرش گردد

6-- و حتی جالب است بدانید که دمای متغیر کارگاه نیز می تواند در این بین نقش داشته باشد

 

 

قسمت اول:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13389

منبع : سعید مرندیان مدرس و فعال فرش تبریز