مواد و مصالح

شناخت پشم گوسفندان ایران قسمت دوم

سید عباس سجادی مدیر کارگاه رنگرزی گلستان

بحث الیاف شناسی و شناخت نژادهای پشم ایرانی در این مقوله نمیگنجد تمام هدف ما شناخت تولید کننده و طراح و رنگرز با انواعی از پشم و ترکیبات اصولی است تا یک طراح و تولید کننده بداند کدام الیاف را در کدام فرش و با چه قابلیت رنگرزی (طبیعی و شیمیایی) میتواند به استخدام بگیرد

شناخت ویژگی های سه گانه به طراح و تولید کننده قدرت انتخاب میدهد .به من طراح نوعی یاداوری میکند اگر در نقشه یک آبی ملایم و براق آسمانی را تعبیه کردم و رنگرزی بر اساس طبیعت گرایی نهاده شده پس پشم ایذه و کرمانشاه جواب نمیدهد .اگر قالی رجشماری بین بیست تا بیست و پنج دارد و رنگرزی طبیعی و فامها اغلب دوحمامه هستند الیاف زابلی و نخ کمتاب فاجعه است

بلندی الیاف یکی از المانهای استحکام نخ و طول عمر محصول که فرش باشد هست .طول و بلندای الیاف باعث درگیری حد اکثری در طول نخ شده و اگر سیستم ریسندگی سمی ورستد باشد این استحکام حداکثری خواهد بود

متاسفانه بلندی الیاف بعضی نژادها باعث شده بعضی از ریسندگان سیستم وولن با انتخاب این الیاف و مخلوط نمودن با الیاف کوتاه و حتی زیردستگاهی نخی ناهمگون تولید کنند که بیشترین آسیب را به فرش میزند

درست است که الیاف بلند مزیت مطلق برای تولید نخ است اما بهترین انتخاب الیاف بلند موازی است یعنی الیاف بطور نسبی هم اندازه باشند تا بهترین کیفیت حاصل شود

مسلما ترکیب دونوع الیاف با طول و ضخامت متفاوت تهیه معجونی شبیه سیرابی نسکافه است نامأنوس و ناهمگون

بدون شک ترکیب پشم ظریف و نسبتا کوتاه اما درخشان زابل با پشم بلند و ضخیم مغان حتی اگر سفید باشد یک اشتباه است

این اشتباه را در وهله اول رنگرز درک خواهد کرد

نقره ای ها .آبی های آسمانی .پیازی ها و بادامیها و صورتی و کلا هر طیف کم عمق خاصه با تم آبی روی این کالا که زیر ساختی ناهمگون دارد یکدست نخواهند شد

فرض کنید قرمزدانه ای با دو دهم درصد و با پسدندانه قلع و اگزالیک اسید روی این کالا اجرا شود حاصل کار قابل پیشبینی است .شما نخی دارید مخلوط دو رنگ یک یاسی شفاف و دیگری یک بنفش ته زرد که نخی با ظاهر دوگانه به شما خواهد داد

تنها گروه رنگزایی که میتواند این نخ را پوشش دهد متال کمپلکس 1:2و با عمق یک درصد به بالا و در رنگرزی طبیعی قهوه ای سیر و رنگهای عمیق ابرش میباشد

در ترکیب الیاف در صورت ناچاری بهترین گزینه ترکیب دو لیف در دو اقلیم پشم نزدیک است مثلا گونه بلوچ خراسان و گونه بلوچ جنوب شرق

حتی با رعایت احتیاط اختلاط دوگونه نزدیک مثل بلوچ و سیرجان که یکی حدودا زیرشاخه دیگری است .اما مخلوط کردن نژادی مثل کرمانشاه یا اهواز با زابل به نظر من درست نیست زیرا نه قطر الیاف نه سفیدی الیاف و نه بلندی لیف هیچکدام متناسب نیستند

به نظر میرسد بلندی الیاف در سیستم وولن امری ضروری تر تا سمی ورستد باشد .

منبع : سید عباس سجادی مدیر کارگاه رنگرزی گلستان