رنگ و رنگرزی

رنگ همانندی در رنگرزی

استاد سید عباس سجادی/ مهندس امیر منصور اربابی

رنگ همانندی یا به اصطلاح color matching یکی از کاربردترین رشته های رنگرزی ست ... به عبارت ساده .... ترکیب سه رنگ اصلی برای حصول رنگ درخواستی را رنگ همانندی گویند..
رنگ‌همانندی میتواند بطور دستی انجام بپذیرد با بطور دستگاهی ...
در شیوه دستی .... رنگرز با توجه به تجربه و مهارت خودش اینقدر رنگها را کم و زیاد میکند تا به فرمول مورد نظر برسد ...البته توجه کنید این ازمایشات باید روی وزن کمی از کالا صورت گیرد
در شیوه دستگاهی ... رنگ همانندی توسط دستگاهی به نام اسپکتروفتومتر انجام میگیرد که بسیار دقیق ولی خب در عین حال بسیار هم گران است
چه عواملی در رنگ همانندی مهم هستند؟ یعنی  من الان بخواهم یک نمونه تولید کننده را رنگ همانندی کنم چه عواملی را باید لحاظ کنم تا موفق باشم .ابزار ها کدامند و فرمول ها چی هستند
البته شرط اصلی برای ارائه یک فرمول دقیق توسط اسپکتروفتومتر اینست که شما اطلاعات رنگهای مورد مصرفتان را بطور دقیق برای اسپکتروفتومتر تعریف کرده باشین .
عموما در کارهای آزمایشگاهی دقت حرف اول رو میزند ... و البته وسایلی که مورد استفاده میگیرند مانند پی پت و بشر و استوانه مدرج و .... همه باید دقیق باشند
کوچکترین اشتباه در رنگ همانندی آزمایشگاهی میتواند به فاجعه ای بزرگ در تولید منجر شود
دقت کنید در رنگ همانندی انتخاب اولیه رنگینه نقش مهمی را ایفا میکند
مثلا اگر بخواهیم رنگ کِرم روشنی رو رنگ همانندی کنیم ... نباید از رنگهای اصلی مات استفاده کنیم ... چون امکان دارد به رنگ کرم مورد نظر نرسیم

یا بهتر است از رنگینه هایی استفاده شود که دارای سرعت جذب یکسان به لیف باشند
اما بزرگترین مشکل ما زمانی شروع میشود که بخواهیم روی رنگهای طبیعی رنگ همانندی انجام بدهیم
چون رنگ ماحصل روی لیف  تنها به مقدار رنگهای اصلی بستگی ندارد ... در اینجا فاکتور دیگه ای که مد نظر باید قرار بگیرد ... رنگ حاصل از دندانه زدن است
البته این مشکل در دندانه های بدون رنگ مثل آلوم مشکل خاصی ایجاد نمیکند ... ولی در دندانه های رنگی مثل کات کبود ؛ زاج سیاه و دندانه کُرم قطعا باید ته رنگ لیف دندانه خورده مورد توجه قرار بگیرد
البته در رنگرزی طبیعی ... بهتره یک رنگرز از قبل نمونه های متعددی با انواع دندانه ها و ترکیب رنگینه ها آرشیو بکند که در رنگ همانندی به مشکلی برنخورد.
بزرگترین مشکل ما در رنگ همانندی گیاهی اینست که نمیتوانیم رنگ آبی را همراه رنگ قرمز و زرد در یک حمام رنگرزی کنیم که این باعث طولانی شدن فرایند رنگ همانندی و ایجاد خطا میشود
حتما و حتما نمونه های قبلی که ماحصل رنگ همانندیهای قبلی میباشد بطور منظم  و با فرمول مربوطه آرشیو کنید ... چون این آرشیو در رنگ همانندیهای بعدی بکارتان میاید و مسیر را بسیار کوتاه تر میکند

نوع A از نوع B بهتر میباشد بدین ترتیب که در نوع A خطاهای حاصل از  انبساط شیشه و در نتیجه خطا در حجم مورد نظر بسیار کمتر است
رنگ همانندی در رنگرزی طبیعی علاوه بر مشکلات فوق یک مشکل دیگر هم دارد و آن عدم وجود تم واحد در یک رنگزاست .ممکن است در یک مزرعه درخت گردو حتی در بین صدها درخت از این گونه دو درخت رنگ مشابهی نداشته باشند و این ناشی از ژنوم خاص هر رنگزای طبیعی است.
شاید این انحصاری بودن خود یکی از جاذبه های بینظیر رنگزاهای طبیعی باشد
در رنگ همانندی همانطور که استاد اربابی فرمودند المان های مختلفی دخیلند که از جمله آنها زیرساخت و بستر رنگ که همان الیاف یا نخ یا پارچه اند و نوع رنگزا و نوع شستشو و نوع دندانه و...هستند
بلحاظ علمی دستیابی و رنگرزی دقیق مثل نمونه محال است زیرا شاخص ها ممکن است نزدیک باشند نه یکی.اما زمانی رنگ همانندی موفق ارزیابی میشود که با چشم غیر مسلح شما تفاوتی را احساس نکنید
پس نتیجه اینکه رنگ همانندی بر دو پایه تکیه کرده ابزار و علم شیمی و تجربه

تجربه را استاد اربابی طی یک قالب زیبا تعریف کردند که حاصلش آرشیو کردن نمونه های رنگ شده و نگهداری هر فام با نمونه قبل از رنگرزی است

اگر بخواهیم رنگ همانندی موفقی داشته باشیم باید قدرت آنالیز لیف یا نخ نمونه و نخ فعلی و نیز تشخیص رنگزای قبلی و فعلی را داشته باشیم

هرگز نمیشود نمونه ای که با رنگزای راکتیو رنگرزی شده را با رنگزای متال رنگ همانندی کرد

از این خاص تر اینکه حتی از محصولات یک گروه هم نمیشود جایگزینی پیدا کرد

نمونه ای که با راکتیو red5b رنگرزی شده نمیشود با راکتیو red b رنگ همانندی کرد

در گروه رنگزاهای طبیعی نیز چنین است

هر رنگزای طبیعی دارای شخصیتی منحصر بفرد است

این ویژگی را در زردها و قهوه ایها و قرمزها میبینید

جفت و گردو در حضور و درصد های متفاوت دندانه های مختلف فامهای منحصر بفردی دارند

حتی با کم و زیاد کردن ph و دندانه نمیتوانید این دو را یکسان رنگ همانندی کنید

در خصوص رنگزاهای طبیعی نکته ای هست و آن چرایی و علت جذابیت رنگهای طبیعی است

چرا فامهای طبیعی دلنشین و جاذبه بصری دارند؟

رنگزاهای طبیعی دارای چند تا خواص بصری بینظیر هستند. یکی از آنها تعدیل است

تعدیل یا همذاتی رنگزاها مقابل خلوص رنگزاها در تک فامی است

در رنگزاهای طبیعی شما در هیچ نماینده سه رنگ اصلی نمیتوانید رنگ خالصی را پیدا کنید .هر رنگ اصلی توسط دو رنگ اصلی دیگر مهار شده است

روناس را قرمزی ته زرد میشناسیم

اما آیا واقعا اینطور است ؟

روناس را در هر فامی رنگرزی کنید تم زرد و آبی را خواهید دید

یک مثال و مصداق:

کالا را بعد از شستشو با ده درصد زاج و شش درصد اگزالیک اسید بمدت یک ساعت دندانه کنید

کالا را با 50 درصد روناس رنگرزی کنید

حال بلافاصله بعد از بیرون آمدن از حمام رنگرزی رنگ را مشاهده کنید

این فام اگر زیرساخت سفید کرمانشاهی یک باشد یک مسی عمیق و شفاف و ته زرد است

کالا را بشویید و در فضای باز خشک کنید

اشعه UV از رخ پنهان عروس ما پرده بر خواهد کشید و فام نهایی_ یک آبی ملایم را روی کالا به رخ خواهد کشید

در حقیقت هر رنگزا یک ذات دارد و یک پیرایش طبیعی

ذات روناس قرمز است اما زردی ملایم که خورشید وش است و آبی آسمان که آرامش را در خود دارند این سرخی را پیرایش میکنند
تک تک رنگزاهای طبیعی همین هستند
سه رنگ اصلی یکی را میاندار خانقاه کرده آند و بدورش میرقصند

این ویژگی رقص نور ما را خاطر خواه کرده است .خداوند رنگ را جلوه طبیعت قرار داد و پدران و مادران آریایی این جلوه را وام گرفته به گلشن قالی بخشیدند .طلایی را خدا به مهر به هور داد و سبزی به درخت و آبی به ماده زندگانی و نیاکان ما به فرش دادند تا در تاریکی روشنای زندگیشان ودر کویر حس زیبای نم باران و در زمستان سبزه زندگانیشان مهیا شود

منبع : استاد سید عباس سجادی/ مهندس امیر منصور اربابی