مواد و مصالح

شناخت پشم گوسفندان ایران قسمت سوم

سید عباس سجادی

حدود 30 نژاد گوسفندی قابل اعتنا در این بر و بوم داریم .این نژادها بعضا خود هویت مستقلی ندارند و خود از آمیختن دو نژاد از دو اقلیم یا اقلیمک هم جوار به وجود آمده اند
اگر بخواهیم این سی گونه را برای راحتی به چند شاخه تقسیم کنیم بهترین تقسیم از لحاظ رنگبندی پشم این گوسفندهاست
سفید خالص رسته یک ماست
مخلوط سفید و نخودی یا به تعبیری شکری.این شاخه دوم است
و نژادهایی با پشمهای الوان چون کبود_ خرمایی _شکری _خرمایی قرمز _کبود تیره و قهوه ای تیره
این سومین گروه بود
نژادهایی که عمده پشم سفید هستند اما خالهایی ریز در برخی نواحی بیده را در خود دارند هم جزء قسم اول قرار داده ایم زیرا عمده قسم اول بدینگونه هستند و از بهترین پشم های نژاد ایرانی هستند

یک نکته

چرا با اینکه قدر مطلق مرغوبیت در پشم به لحاظ جمع صفات بارز را مرینوس و اروگوئه میدانند ما پشم ایرانی را شایسته فرش ایرانی بطور غالب میدانیم؟

این پاسخ را در ضمن بیان ویژگی های پشمهای ایرانی در نوع پشم بلوچی خواهیم گفت

سه نوع پشم را در این اقسام بیابید

پشمهایی با رنگبندی کرم تا تیره که دربیشتر در قسم سوم آنها را می یابید
یک :افشاری
در نواحی زنجان و تکاب بیشتر گوشتی است الیاف این نژاد خشن و بلند است و
نامرغوب

دو :ترکاشوند
قهوه ای شکری زیستگاه :همدان تویسرکان گیلان غرب و دزفول و
نامرغوب
یک قانون: گوسفندانی که دارای مهاجرت اقلیمی و به اصطلاح ییلاق و قشلاق دارند بدترین نوع پشم را دارا هستند این گوسفندان دارای الیافی با کانال زیاد و دارای پشمی با خاصیت موئینگی هستند نوعا دارای دنبه سنگین و بزرگ

سه :سنگسری

دارای فراوانی گونه های رنگی از سیر و روشن های قهوه ای تا خاکستری و پشمی کوتاه در حوالی تهران سمنان دامغان

نامرغوب

چهار: قزل
در نواحی آذربایجان زیست میکند حدودا قهوه ای یکدست با پشمی زبر و خشن و شکننده

نامرغوب

قره گل پنجمین گونه گوسفندان رنگی ماست گونه ای از سرخس بشدت نامرغوب

ششم :در نواحی خراسان و کردستان نژاد کردی را داریم خرمایی قهوه ای و گاهی شتری روشن برای فرش نامرغوب

هفتم:
کبوده شیراز خاکستری و سیاه پر از خش و خاشاک به نظر من حتی از قره گل بعضی ویژگی هایش بدتر است

لری هشتمین است خیلی زبر و شکننده بروجرد و کوهدشت ممسنی و خرم آباد محل زیست و پرورش این گونه است
نا مرغوب.

نهم گونه مهربانی است کلا قهوه ای یا خرمایی است در بعضی گونه های زیرشاخه لطیف و برای قالی های خرسک یا خود رنگ استفاده دارد
دهم
واریته سیاه.این نژاد هم مقبولیتی برای قالی ندارد

شال گونه دهم :
نژاد شال گونه ای شکری تا خاکستری است .در رنگبندی درجه سه قالی فقط استفاده میشود
ترکی گونه یازدهم ماست

نژاد ترکی بطور اغلب خشن و شکننده است طیف هایی از کرم نخودی تا قهوه ای و کبود و خاکستری و خرمایی.سیاه چادر و خرسک موارد مصرف بوده و گاهی خورجین .پشمی نامرغوب دارد

اقسام اول و دوم

سفید ها و نژاد های سفید و نخودی یا زرد
بلوچی:
بدون شک بهترین نژاد پشمی کشور ماست مناسب ترین الیاف را در درخشانی و نرمی و جعد دارد.
این نژاد گاهی در بین ریسندگان به زابلی معروف است.
جالب این که در این رسته ما دو متضاد داریم نژاد بلوچی با بهترین پشم ولی کوچک جثه و نژاد مغانی با بهترین گوشت و بدترین پشم ممکن.
نژاد بلوچی دارای ظرافت مناسب در حد اعلا برای قالیهای تا رجشمار بالا ولی غیر تصویری است
شاید پاراگراف بالا یعنی غیر مناسب بودن پشم بلوچ برای قالی تصویری برای دوستان عجیب باشد اما یک توضیح لازم است

قالیهایی با فرمت تصویری خاصه قالیهایی که دارای تصویر انسانی و حیوانی هستند و بطور غالب بصورت پرداخت شده و قابی استفاده میشوند هرگاه برای نشان دادن میمک صورت و اندام ما نیاز به فامهایی نزدیک به هم باشیم مثلا اختلاف یک درصد فام در الیاف زابلی و بلوچ اینکار امکان پذیر نخواهد بود زیرا بستر اینکار در فام خام الیاف وجود ندارد مضافا براین اشکال دوم نیز وجود دارد و آن عدم توانایی رنگرز در ساخت فامهای نقرابی و آبی های بسیار روشن و صورتی های روشن است زیرا زردی بستر خود با رنگزا فام ترکیبی خواهند ساخت
زردی زیرساخت+آبی رنگزا=سدری

اشکال سوم وجود الیاف شکسته و موئین است که تابلو و فرش تصویری را ناهمگون کرده است.
اما در مورد فرشهایی با موضوعیت زیر انداز حتی با رجشمار 50.
پشم زابلی یا بلوچ با داشتن همه ویژگی های مطلوب در سبد الیاف به نظرم برای فرش دستبافت ایران بهترین است

منبع : سید عباس سجادی