نقوش و طرح های فرش

آموزش طراحی و نقاشی فرش قسمت دوازدهم

استاد علی فرد طراح قالی سبک قم

گنبد وسبک گنبدی.

باعرض ادب وتهنیت وتبریک یلدا امشب در رابطه با سبک وطرح گنبدی توضیح مختصری تقدیم میکنم.سبک گنبدی از ابتدا که به نقشه های فرش وارد شد طرحی بود اصطلاحا بازوبندی وچشمه چشمه که  از مرکز فرش چشمه های کوچک وبترتیب رفته رفته این چشمه ها بزرگتر میشدند وبه گمانم گنبد مسجد امام اصفحان یا یکی از مساجد ایران بود وپس از آن رفته رفته نقاشان خوش ذوق ومتفکر به وارد کردن گنبدی که فقط قسمت مدور وپوشش مقعر داخلی گنبد ها بود را دربرنمیگرفت وایشان پایه های منتهی به دیوارها وستونهای اطراف گنبد رو هم در طراحی خود دخیل کردند وخود این کار تنوع ونوآوری خاصی را به دنیای فرش وطراحی فرش وارد کرد.

علی خسروخوبان:
طرح گنبدی به دوشیوه ودوسبک طراحی شد و رفته رفته اصلاحاتی در آن صورت گرفت وهرروز جدیدتر وگسترده تر وقوی تر طراحی شد .شیوه اولیه همان گنبدی از داخل بود که با گنبدی بازوبندی یا چشمه ای شروع شد ودر ادامه به گنبدی پایه دار وگنبدی های دارای دور واطراف رواق ها چشمه ها طاق نماها ونیم گنبد های اطراف گنبد اصلی تبدیل شد که اقبال خریداران وخریداران خارج از ایران را در پی داشت وچنین مینمود که خریداران از نظم موجود در طراحی این سبک وداشتن طرحی از ابنیه های ایران وهمچنین فرش ایران بیشتر خشنود هستند واستقبال بیشتری میکنند وسبک دوم گنبد از بیرون ونمای بیرونی گنبدها بود که این سبک بدون ستون های جانبی ویا دیوارهای حمال یا طاق نما ها ورواق های جانبی گنبد را نداشت که خوداین سبک بدلیل تکرار یک یال از چندین یال واگیره یک طراحی بود نظم بیشتری داشت پایان داشت وتکرار آن خسته کننده نبود بدین معناکه اکثراین طراحی در فرش های دایره ایجاد میشد وکار در لبه های فرش تمام میشد.به عکسها دقت کنید گنبد از داخل وپوشش داخلی پایان قالی ویا اطراف قالی وتمام شده فرش تمام شده نقش نیست ولی در گنبدی های پوشش بیرون لبه وتمام شده فرش تمام شدن نقش را درپی داشته وکاری کامل را نشان میدهد.


گنبدی های اولیه چشمه ای


گنبد داخلی وچشمه ای از این گنبد سرچشمه گرفت وابداع شد البته تا اول ستون ها وپنجره های ادامه گنبد.

گنبدها در ساخت وساز معماری برروی ستونهایی سوار میشود که تعداد کمترین این ستونها 8عدداست واصطلاحات مخصوص بنایی یا معماری سبک گنبدی در سقف وپنجره ها به این ترتیب است که ابتدای ستون بر روی زمین را پاکار .ودر ادامه ابتدای قوس ومدور شدن را کوهنال وبه همین ترتیب شکرگاه وتیزه تا یک قوس تمام شود .در طراحی هم هنرمندان در طراحی گنبد از داخل سعی در کاملتر نشان دادن گنبد داشتند ومتعلقات گنبد را طراحی نمودند (به استثنای سبک گنبدی چشمه ای که در دوعکس بالا فرش وگنبد برگرفته شده از اصل گنبد ساختمانی را میبینید)ودر چند عکس بعدی سعی خواهم کرد که متعلقات گنبدی را تقدیم کنم.


دوستان فرض کنید تا خط آبی گنبد وپس از آن رواق ها سقف ها طاق نماها هستند وپس از آن هردو خط زردبه یک ستون منتهی میشود .ونقطه های قرمزیا ورودی هشت جهت هستند یا بین دو رواق یا محل نصب دروپنجره ورودی

متاسفانه دراین زمان بدلیل نداشتن شناخت بعضی از دوستان هنرمند به هر طرح مدور وگردی گنبدی میگویند که ابدا چنین نیست واین طرح ها فقط مدور هستند مثل عکس .

سبک گنبدی قوانین خودش را دارد به این معنا که اولا تکرار بجا وقانون مند داشته باشد با نگاه کلی یا طرح را برآمده ویا فرورفته ببینیم دارای بعد وفرورفتگی یا برجستگی باشد از چشمه ها ویا اجزای بترتیب بزرگ شونده از مرکز درست شده باشد از نظم طراحیه کتیبه های زوج وفرد برخوردار باشد .ولی در بعضی از طراحی ها ما چنین چیزی را نمیبینیم وفقط طراحی حول محور دایره میبینیم واگر چنانچه به مدور بودن وطراحی محوردار بود خب میتوانستیم به تمام ترنج هاوحتی بچه ترنج ها اسم گنبدی بدهیم.


به چشمه های مرکزی دقت کنید که تماما از یک طرف طراحی شده اند ودر جهت عقربه ساعت میچرخند میتوانیم این رنگ آمیزی را به چپ وراست بزنیم یا به یک طرف اگرگنبدی نبود نمیتوانستیم.


وارد کردن گل فرنگ وگل رز در اسکلت بندی گنبدی.برگرفته از کار خودم.


طرح دایره .این کار گنبدی نیست ودایره است.

پس از به وجود آمدن طرح گنبدی هم از داخل هم از خارج گنبد وبه کارگیری طرح ونقش مسجدی وکاشی کاری .هر طراح ونقاش بنا به خواست صاحب کارش سبک وی را به اسکلت گنبدی وارد کرد وکم کم سبک گنبدی از اصالت اولیه خارج شده وبه شیوه های مارک های شناخته شده فرش طراحی شد .مثلا من برای استاد احمدرجبیان سبک گل رز را وارد طرح گنبدی کردم ویا نقاش آقای الیاسی طرح گل ریز را به گنبدی وارد کرد .وبدین ترتیب گنبدی با سبک های مختلف تلفیق شد .گنبدی ها در طراحی باتقسیم یالهای واگیره هرگنبد رابطه مستقیم دارد ما میتوانیم از 16 یال شروع کنیم و24و32و......ادامه بدهیم که این ادامه دادن ومتعدد کردن یالهای واگیره نیاز به بزرگترشدن ابعاد فرش دارد هرچه فرش بزرگتر باشد میتوانیم تعداد یال بیشتری بزنیم ضمنا دربیشتر موارد از فرشهای دایره استفاده میشود .طراحی گنبد دایره به بیننده القا میکند که از ارتفاع بالا به پلان یک گنبد نگاه میکنیم اولا دایره میبینیم سپس مدور میبینیم وچنانچه از داخل طراحی شده باشد شاید مربع یا مستطیل ببینیم ولی حتما باید مقعر به نظربرسد.


گنبد رز


گنبد کارخودم


گنبد گل رز وریز

 

قسمت یازدهم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13627

قسمت دهم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13626

قسمت نهم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13522

قسمت هشتم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13462

قسمت هفتم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13367

قسمت ششم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13324

قسمت پنجم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13259

قسمت چهارم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13204

قسمت سوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13133

قسمت دوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13091

قسمت اول:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13011

منبع : استاد علی فرد طراح قالی سبک قم