رنگ و رنگرزی

رنگ همانندی در رنگرزی خامه قالی قسمت چهارم

استاد سید عباس سجادی و مهندس امیر منصور اربابی

نکته اول

یک رنگرز مسلما باید گروه های رنگزای شیمیایی را بشناسد زیرا ترکیب در رنگرزی یکی از بدیهیات است شما تک رنگ های خیلی کمی را در رنگرزی تجربه خواهید کرد و بیش از نود و نه درصد از فامها ترکیبی از دو یا چند رنگزا هستند

چرا گروه های رنگزا را باید بشناسیم ؟؟؟

چون ویژگی های گروه های رنگزا در جذب و ....متفاوتند.لذا اگر شما مجبور به ترکیب هستید باید بدانید چه گروه هایی را با رنگزای موجودتان میتوانید ترکیب کنید

مثالی مصداقی

آیا میتوان رنگزای سوپر میلینگ را با متال کمپلکس 1:1بصورت ترکیبی در یک حمام رنگرزی بکار برد؟؟؟

جواب به این سؤال بسیار آسان است

شرائط رنگرزی در سوپر میلینگ حمامی با ph حدود 7 در حضور نمک خاص و یک نواخت کننده هست و طرف دیگر یک حمام اسیدی خیلی قوی با حدود 8 درصد اسید سولفوریک یا فرمیک نیاز دارد پس جمع این دو عملا فامی به زیبایی و هیبت شتر گاو پلنگ به شما هدیه خواهد کرد

پس شناخت گروه ها و ویژگی های رنگزاها عملا گام اول است

البته نیاز نیست در حد و اندازه استاد عزیزم دکتر سوهانگیر و استاد دکتر صادقی و استاد دکتر خواجه توانایی آنالیز داشته باشید .فقط همین که بطور نسبی خواص جذب و یکنواختی و ثبات گروه ها را بدانید کافی است

قبلا عرض کردم برای رنگ همانندی بهترین کار استفاده از یک گروه رنگزا است یعنی استفاده از یک سبد رنگزا متعلق به یک گروه مثلا متال کمپلکس یک به دو یا همان گروه پری متالیز

مسلما برای رنگ همانندی بهترین گروه رنگزا متال کمپلکس یک به دو است اگه گفتید چرا ؟؟؟؟

چرا ؟؟؟چون این گروه رمق کشی کاملی دارند و هیدرولیز نمیشوند. لذا عملا فاصله خروجی بین آزمایشگاه و کارگاه زیر 5 درصد است

فاصله در پاراگراف قبل بمفهوم تفاوت است

یعنی تفاوت نمونه آزمایشگاه با خروجی نمونه دیگ رنگرزی خیلی کم و تقریبا دقیق است

متال کمپلکس یک به دو را بهترین کمپانی های جهان تولید میکردند منجمله بایر و سیبا گایگی و هوخست .متاسفانه این شرکت ها دیگر یا نیستند یا تغییر تولید داده اند .اما هنوز محصولات BASF با نام اسیدول در بازار موجودند

بهترین رنگزای این طبقه تولید سیبا گایگی بود با نام لاناکرون که انصافا در ثبات سه گانه و یکنواختی و تا حدودی شفافیت (بخاطر اینکه واسطه فلز هستند )عالی هستند

امروزه این سری در چین و هند و بنگلادش و...تحت لیسانس یورکشایر و دای استار تولید میشوند و تقریبا قابل قبول

در بین یکنواخت کننده های موجود در بازار برای کمک به رنگرزی گروه متال کمپلکس مارک Albegal و برویول هنوز بهترینند

حمام رنگرزی متال کمپلکس یک به دو

در همه گروه های رنگزا این ویژگی شناخته شده است که بین حمام های یک گروه قدری تفاوت در ph طبیعی است لذا یک عدد ثابت را نمیتوان برای مقدار ph در همه فامهای یک گروه رنگزا عنوان کرد

دوفام بالا دقیقا عمق یکسانی دارند هر دو متال کمپلکس یک به دو هستند ولی جذب قرمز کمی سریعتر اتفاق می افتد و رمق کشی بهتری دارد لذا محیط رنگرزی اولی قدری اسیدیته کمتر دارد

قدم اول

برای رنگ همانندی کالای شما هر چه به زیرساخت نمونه نزدیکتر باشد نور مرئی و بازتاب شده از سطح کالا به چشم به نور بازتابی از سطح نمونه نزدیکتر است .این نزدیکتر بودن شامل نوع الیاف نوع تاب زیر و رو نوع ضخامت و نوع شستشو هم میشود

میتوان نمونه درخواستی را زیر نور کابینت نور از لحاظ گروه رنگزای مصرفی در نمونه مورد ارزیابی قرار داد خاصه رنگزای راکتیو که زیر نور واحد خاصه فلورسنت با دیگر گروهها تفاوت آشکاری خواهد داشت

سعی کنید در متال کمپلکسها محلولتان از یک گرم بر لیتر کمتر باشد زیرا این گروه رسوب رنگی دارند و تمایل ذاتی به ته نشین شدن در بالن ژوژه .بنابرین نیم گرم بر لیتر گزینه خوبی است

برای محلول سازی از آب نرم استفاده کنید برای اینکار از آبی با TDS کمتر از 50 استفاده کنید

هر چند L:R استفاده شده در آزمایشگاه نوعا از شرائط کارگاهی بیشتر است ولی سعی کنید این نسبت در آزمایشگاه با کارگاه متناسب باشد

منحنی ارسالی استاد اربابی را ملاحظه کردید حال ماهیت کلی رنگرزی با این گروه را در اختیار دارید .فقط همانطور که عرض شد بسته به ویژگی هر رنگزای متال کمپلکس یک به دو بازه ph قدری تغییر میکند

مثلا گروه متال کمپلکس های BASF با نام تجاری Acidol با ph کمتری نسبت به لاناکرون ها رنگرزی میشوند

یک تجربه یک نکته کاربردی

اگر شما یک لیف یا نخی که مدتی در آفتاب بوده را بخواهید رنگرزی کنید با کدام رنگزا رنگرزی میکنید؟

نخی که مدتی تابش نور uv را تجربه کرده در محل تابش صدماتی را به لیف وارد میکند خاصه اگر روغن مصرفی در ریسندگی سبک نباشد .این لیف یا نخ بعد از شستشو وقتی وارد حمام رنگرزی شد بواسطه آسیبی که دیده فلسها نسبت به لیفی که سالم است ورودی بیشتر و سریعتر مواد رنگزای محلول را از حمام امکانپذیر میکنند لذا باید از استفاده راکتیوها منصرف شد زیرا این نوع پیوند غیر قابل بازگشت است و روی این نوع کالا لکه گذاری شدیدی خواهد داشت و فقط رنگ مشکی میتواند این ناهمواری را پوشش دهد .اما بهترین رنگزا برای این نوع الیاف آسیب دیده متال یک به دو است خاصه در فامهایی با عمق متوسط

به طور کلی پوشش دهی گروه متال کمپلکس ها از راکتیو ها بهتر است لذا برای رنگرزی نخ هایی با ترکیب دو نژاد پشم بهتر است یا از متال کمپلکس استفاده شود یا از سوپر میلینگها

اگر نخ ایرانی رنگرزی میکنید خاصه کرمانشاهی متال کمپلکسها (1:2) را میتوانید برای آبی های سیر و فولادی ها الماسی ها بیدمشکی ها .دارچینی و قهوه ای و حتی بادامی های سیر استفاده کنید .بژ هم با ترکیب مشکی و زرد ته سبز در عمق خیلی کم امکان پذیر است

این نسخه کارگاهی است

Lanacron Black Qw 51g
Lanacron Yellow SG 68 g
در ph 5/5 یک بژ ملایم برای صد کیلو پشم را مهیا میکند .فقط شیب رنگرزی را باید قدری ملایم گرفت حدود 1 سانتیگراد بر دقیقه. وقتی دما به حدود 93 درجه سلسیوس رسید عملا رمق کشی پایان یافته و حدود بیست دقیقه ماندگاری در جوش برای این فام کافی است

در تابلو فرش ها این نکته حائز اهمیت است که اگر تابلو در معرض نور طولانی مدت خورشید است حتما به این دستور العمل توجه شود
حتما فامهای روشن با راکتیو رنگرزی شود زیرا حامل دو نکته کلیدی هستند 
1.این گروه خیلی شفاف هستند 
2. این گروه ثبات شستشویی و نوری بهتری نسبت به متال کمپلکسها دارند

فرش های مدرن

سایه روشن های فرش های مدرن نیازمند طراحی برنامه رنگرزی مناسبی است

به نظرم گروه متال کمپلکس 1:2بهترین گزینه برای رنگرزی خامه این فرش هاست

نایکنواختی هدفمند را در این نوع قالی ها میتوان با کم کردن ph یا اضافه کردن دمای ورودی حمام رنگرزی بدست آورد

مثال

حتی میتوان با کم کردن دور موتور اگر plc امکان تنظیم موتور مجهز به اینورتر را داشته باشد به این مهم دست یافت

هرچه عمق سایه روشن ها زیاد باشد موتور روی دور کمتری تنظیم میشود

یکی دیگر از روشهای حصول سایه روشنها استفاده از یک شیب تند است

حصول سایه روشنها در تک رنگها یک تنالیته در عمق های گوناگون به ما میدهد اما در فامهای ترکیبی بواسطه تفاوت در جذب -ممکن است این سایه روشنها تفاوت های عمقی و ترکیبی داشته باشند

برای یکصد کیلو پشم شما یکصد بیست گرم Lanacron Black SR را در ph 5 رنگرزی کنید دور موتور را از 1400 به 500 تقلیل دهید همزمان شیب را تند کنید .
نتیجه:
فامی در بردارنده نقره ای تا الماسی

فام دوم

Lanacron Red SG 72g
Lanacron Blue S2b 52g
در همان ph قبلی و شیب قبلی رنگرزی کنید اگر دمای ورودی حمام هم بیش از حد گرم باشد انتظار شما برای حصول سایه روشن بنفش به واقعیت نخواهد پیوست .اکنون ما چند فام خواهیم داشت بنفش در عمق های گوناگون صورتی در عمق های گوناگون و الماسی های ابرش .پس توجه در فقط یک یا دو خصیصه یک گروه رنگزا میتواند در حصول آفرینش رنگهای زیبا به ما کمک کند

هر چند رنگزاهای کرومی منسوخ شده اند اما اگر نیاز به ترکیب بود متال کمپلکس ها توان ترکیب را با کرومی ها را دارند

کل فامهای استفاده شده در این فرش را میتوان با دو حمام رنگرزی بدست آورد

 

قسمت سوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13662

قسمت دوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13586

قسمت اول:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13542

منبع : استاد سید عباس سجادی و مهندس امیر منصور اربابی