نواحی و مناطق قالی بافی

ناگفته هایی از فرش کرمان هشتم

مهنوش وحدتی کارشناس ارشد فرش و مدیر مجتمع آموزشی خوبان کرمان

ادامه بحث * نام رنگهای قالی کرمان*

 قبل از اینکه ادامه مطالبم را در مورد نام رنگهای قالی و فرش های کرمان بنویسم، باید از زحمات اجداد کوشا، خوش ذوق، توانمند و دانای این دیار، بسیار تشکر نموده و باید اذعان نمود: چشم نوازی رنگها و همنشینی آنها با داشتن تضادها یا هارمونی های بسیار عالی که در دستبافته های داری و سوزندوزی های اعلای کرمان اعم از شالهای ترمه، دست دوخته های فوق العاده زیبای " پته"، گلیم و قالیهای مناطق مختلف؛ هر بیننده ای را به تحسین و حیرت وا میدارد، حاصل سالها تلاش و توجه و زحمات شبانه روزی هنرمندان و اساتید با سخاوتی است که با توجه به نبودن امکانات پیشرفته، فقط با داشتن قلبی شاد و صاف و اداره آهنین؛ شاهکارهایی از هنر و زیبایی خلق نموده اند که نه تنها در زمان خودشان، بلکه برای قرنها بعد از نبودنشان؛ باعث افتخار و بهره جستن نسلها شده اند.
درود می فرستیم بر آنانکه ساده و سالم زیستند و حاصل زحمات و بدست آوردن شرایط سخت تجربیاتشان را سینه به سینه تا به امروز؛ به ارمغان و یادگار گذاشته اند.

اکنون می پردازم به ادامه مبحث که قطعا گوشه کوچکی از اقیانوس اطلاعات و تجربیات پر گهر آن بزرگان بوده و اینجانب خوشه چین قسمتی از آنها بوده ام، چرا که دیرزمانی به سروقت افتادم و تعداد در قید حیات ایشان اندک بود.
 
" کرمان" تنها منطقه قالیبافی است که انبوه رنگهای مصرفی آن در قالی، دارای نامهای برگرفته از بهترین های طبیعت است و انتخاب نام هر رنگ به دلیل مشابهت ذاتی با آن آشنای مفهومی در ذهن مردم؛ از طبیعت است.

در جلسه قبل، فقط 36 رنگ متداول و اصلی موردمصرف در قالی کرمان را فقط با عنوان کردن " فام آنها" نوشتم و حال با دسته بندی سرگروه خانواده رنگی و علت نامگذاری نام هر رنگ، مطلب را ادامه می دهم و این مطالب در چند جلسه، تا ارائه عکسهای مربوط به هر فام و توضیحاتی که در مورد هر یک می دانم، ادامه خواهد یافت و امیدوارم دوستانی که تجربیات و تحقیقاتی افزون بر این دارند، به اشتراک بگذارند تا پرنیان چشم نواز درک دیده و سخن؛ کاملتر و زیباتر گردد. 
با تشکر

قسمتی از قالیهای بافته شده قدیم کرمان است که برای اطلاعات بیشتر میتوانید به سایت " ملول" مراجعه نمایید.

قالی کرمونی زخوبی و قشنگی
مثل عروس آسمونا دلربایه
گر که بگم قالی کرمونی تو دنیا
از بهترین فرشای دنیایه بجایه
" حمید مظهری(اشک کرمانی)"

الف. اگر " قرمز" را به عنوان سرگروه در نظر بگیریم، نام رنگهای برگرفته از آن عبارتند از: 
1. چهره ای                           2. گلخاری
3.سرخابی(گلی)                    4. گوجه ای
5.لاکی                                  6. لاکی سیاه
7. عنابی                                8. مسی
9. روناسی                           10. گلبهی
11. جوزی                             12. سوسنی(یاسی)

الف_1. چهره ای: رنگ صورتی کمرنگ را گویند.
علت نامگذاری: زمانی که چهره گلگون افراد سالم، خصوصا جوانان و دختر خانمها را ملاحظه فرمایید؛ یک صورتی بسیار دلپذیر در گونه ها و چهره آنها پدیدار است که با لبخند دلربای آنها؛ این زیبایی دوچندان می شود.
شاعران خوش ذوقی که پیچش زلف را در کمند ابروی یار ، به غزل و قافیه ساز کرده اند؛ همچنان بوده ریزبینی اساتید طراح و رنگرز کرمانی، که گلگونی چشم نواز چهره یار را در گلها و خامه های آن بر تار و پود دستبافته های دلباخته خویش، به روزگاران خوش نگار نموده اند و این است علت وجه تسمیه" چهره ای" با (رنگ) صورتی چشم نواز و درخشان کمرنگ در قالی کرمان.

این یکی از قالیهای قدیم کرمان دوره قاجار است که شما می توانید کاربرد فراوان رنگ چهره ای را در گلهای رز متن و حاشیه ببینید .

این نیز یکی از قالیهای اعلای کرمان است که در دوره قاجار بافته شده و خارج از کشور است.
رنگهای کمرنگتر " چهره ای" و رنگهای پررنگتر به " گلخاری" معروفند و از خانواده قرمز محسوب می شوند .
در کرمان این قاعده به عنوان زیر رنگ_ رو رنگ، یا سایه روشن گلها ؛ توسط بزرگ طراح خاندان شاهرخی ابداع شده که بعدها در سایر مناطق مورد استفاده قرار گرفته است.

تصاویری که در بالا ارائه شد، همه طبیعی هستند و به روش سنتی رنگرزی شده اند. 
دو نمونه در ادامه ارائه می گردد که با رنگهای شیمیایی رنگرزی صورت گرفته و شما می توانید تفاوت چشم نوازی رنگهای طبیعی را با پرش ناگهانی رنگهای شیمیایی مقایسه نمایید.

این تصویر، قسمتی از قالی معروف " حسن خانی" کرمان است که در دهه اخیر  و با رنگهای شیمیایی خامه ها، بافته شده.
همانطور که می بینید فام چهره ای_ گلخاری ، تند است و اگر در فام ملایمتری انجام میشد چقدر این طرح زیبا، زیباتر میشد نه اینکه ناگهان چشم بیننده را به خود خیره و ثابت کند.

این هم یک قسمت از نقشه یک نمونه سبزیکار کرمان است . که بر اثر تندی رنگهای چهره ای و گلخاری، از عامه پسند بودن بازار افتاده است.

چگونگی بدست آوردن رنگ چهره ای:
برای رنگرزی ریس(خامه های پشمی)، از درصد پایین مصرف قرمز دانه_ که نوع شراب کش آن بهتر است_ حدود یک درصد با L:R=40 در حمام رنگرزی؛ پدید می آید که البته چنانچه جنس پاتیل(حمام رنگ) از مس باشد، این رنگ زیباتر می شود.
نکته: اگر ریسها را با دندانه زاج سفید(که در کرمان به آن زاغ می گویند)، با روش پیش دندانه رنگ نمود؛ درخشش و ثبات فوق العاده زیبایی به آن داده می شود.
( گر چه امروزه به صورت دندانه همزمان هم رنگرزی می شود تا در مصرف هزینه ها و وقت صرفه جویی گردد ولی، ریسهای حاصل از رنگرزی دندانه همزمان کمی مات تر می شوند.).

 

قسمت هفتم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13948

قسمت ششم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13730

قسمت پنجم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13691

قسمت چهارم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13570

قسمت سوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13537

قسمت دوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13478

قسمت اول:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13420

 

منبع : مهنوش وحدتی کارشناس ارشد فرش و مدیر مجتمع آموزشی خوبان کرمان