تاریخچه فرش

بررسی صد سال سهم فرش در اقتصاد ایران (بخش اول)

در ایران مشکلات ناشی از اقتصاد تک محصولی و تکیه بر درآمدهای نفتی سبب ایجاد اقتصادی متاثر از عوامل خارجی بالاخص بازار ناپایدار نفت شده است. با این ویژگی اقتصاد ایران، می توان به اهمیت و نقش صادرات غیر نفتی در کشور پی برد. در بین صادرات غیر نفتی کشور، فرش دستباف همواره در مقام اول قرار داشته و سهمی بیش از 25 درصد از صادرات غیر نفتی را تشکیل داده است.

 

مروری بر حجم و ارزش صادرات فرش کشور طی صد ساله گذشته بیانگر آن است که صادرات فرش نوسانات زیادی داشته است. به خصوص چند سالی است که غبار مشکلات، صنعت فرش را پاییزی و سرد کرده و باعث نگرانی تولید کنندگان و دست اندرکاران بازار فرش شده است.

بدیهی است عوامل مختلفی می توانند بر این امر اثر داشته که از آن جمله    می توان به سیاستهای تجاری کشور، سیاستهای کشورهای رقیب، تغییر در سلایق و تقاضای جهانی و ... اشاره کرد.

در این تحقیق ضمن مروری بر جایگاه فرش دستباف در اقتصاد کشور، به بررسی میزان صادرات و رقابت با کشورهای رقیب و نیز سهم ایران در صادرات از بازار جهانی فرش دستباف نیز توجه کرد.

درجهان کمتر هنری استمرار یافته در تاریخ اقوام و بر انگیخته از ذهن انسان می توان یافت که همچون فرشبافی ضمن داشتن جنبه هنری صد درصد، صنعتی و مصرفی صرف و قوام بخش پایه های اقتصاد خانواده ها، ایلات و عشایر و اقوام و کشورها و نیز متاعی تجاری و سود بخش باشد، بدون آنکه بتوان بین خواص متفاوت مذکور مرز و جدائی قائل گردید و مشاهده نمود یا جنبه ای را بر سایر جنبه های آن برتری داد.

این ویژگی است که فرش را در میان دیگر دستاوردهای هنری جهانیان پر آوازه و مقبول عام ساخته است. از لحاظ هنری این دستباف چکیده ای از مجموعه هنرهای دستی انسان در طول تاریخ آشنایی او با هنر از جمله خط، نگارگری صورتگری و نقاشی و تذهیب و تشعیر، منبت، معرق، خاتم، کاشی کاری، مینیاتور، سیاه قلم، رنگ و رنگرزی و نیز مبین ذوق و سلیقه، استعداد و خلاقیت و تفکر و تجسم اوست.

صنعتی دستی است زیرا با وجود توسعه دامنه بهره گیری از اهرم و چرخ و ماشین در عصر حاضر، امور مربوط به آن از مرحله پرورش گوسفند تا چیدن پشم و رستن و تابیدن نخ و رنگرزی و طراحی و بافتن و سرانجام بریدن این دستباف از دار بدون هرگونه وابستگی انجام نشدنی است و بدین گونه صورت می پذیرد و بدین لحاظ است که عصاره هنر انسان و بهترین بیانگر طبیعت و تمنیات اوست.

مصرفی است نه تفننی، تزئینی محض است. کدام کالای دستی را    می توان یافت که بدین حد در متن زندگی و خانه و کاشانه اکثریت غریب به اتفاق جامعه حاضر باشد و پیوسته راحتی و آسایش هدیه کند.

قوام بخش پایه های اقتصاد افراد و خانواده ها و اقوام و در مجموعه کشور می باشد زیرا برای افراد سرمایه ای است مطمئن که روز به روز به ارزش آن افزوده می گردد و جهت کشور تامین کننده از ذخایر ارزی در سطح جهان است و تجربه نشان داده است که فرش در بین صادرات غیر نفتی مهم ترین پشتوانه و تامین کننده اعتبار می باشد.

سرانجام متاعی تجاری و سود بخسش است بدان گونه که هزاران سرمایه گذار ایرانی و غیر ایرانی را به خود مشغول داشته و جملگی ایشان از دست یافتن بدان خوشنود و راضی اند.