اخبار فرش

رمزو رازهای خم نیل پدربزرگ

استاد سید عباس سجادی

نیل خمی به مفهوم واقعی یکی از رمزآلود ترین شیوه ها و میراث رنگرزی نیاکان ما در جای جای این سرزمین است

خم که ظرفی سفالین و دهان گشاد است برای این کار از داخل باید لعاب داشت تا از بیرون تراوش نداشته باشد

گرم کردن خم هم روش جالبی داشته است. معمولا تنوری را چند ساعت گداخته و هیزمی که دود زا بود خارج کرده حدفاصل خم و تنور را با خشت شمشیری پوشانده دمای آب را برای ورود حدود چهل و اندکی بیشتر تنظیم کرده مواد را اضافه میکردند

تنور در ده سانتیمتری کف پاتیل دریچه ای به بیرون داشت

و در بیست سانتیمتری بالای تنور هم یک دریچه چهار گوش کوچک برای خروجی دود تعبیه شده بود که با دودکش دیوار مرتبط بود

تا چهار سال پیش که پدر بزرگم فوت شدند این سازه برقرار بود و بعد خراب شد و ملک به فروش رفت

روش رنگرزی

خشار یا خوشار یا فشار یا احیا به یک مفهومند

یک خشار( به ضم خ)یعنی یک احیا یا یک مرحله رنگرزی

پشم را با آهک رقیق شسته و کتک میزدند

کتک ابزاری موسی شکل با اندازه سی در چهل سانتیمتر و مجهز به دسته ای چوبین حدود یک و نیم متر

قالی های طبیعی مارک معروف خجسته بیش از صد سال پیش .در یک کلکسیون خانوادگی

زیر کلاف برای ضربه گیری و پاره نشدن نخ ،مقداری علوفه یا سرشاخه های نازک درخت خاصه سیب میگذاشتند

طراوت رنگها بعد از صد سال ستودنی است

بعد از آبکشی مرتب ،کلاف های آماده را در تک کلاف های مهار شده با نخ پنبه و بصورت نمدار برای رنگرزی آماده میکردند

در روش رنگرزی وسمه و نیل طبیعی با خم ،بیشترین دقت باید در شستشو بذل شود .زیرا معمولا با خم تا بیست روز و بیشتر رنگرزی میکردند

یک خم نیل حدود سه تا چهار ساعت آماده شده در صورت رسیدن کالا بصورت دایره به خم وارد میشد

در رنگرزی خم باید ظرفیت را از لحاظ L:Rبیشتر گرفت .حدود ۴۰ برابر و بیشتر

نوعا ظرفیت ثابت بود .مثلا اگر یک بقچه آبی در خمی میشد رنگرزی کرد برای سرمه ای و دوغی نیز ظرفیت همان بود

ورود کالا ثبت شده و فقط یک بار بعد از ۵ ساعت کلاف ها ،واگردان می‌شود

در تابستان کلاف ها صبح وارد شده و شب از خم خارج میشدند.اما در فصول سرد ظهر امروز وارد میشد و فردا صبح خارج میگشت

از دوغی شروع میشود و به لاجی ختم میشود و در انتها یک آبی و تمام

از آنجا که کلاف ها با آهک شسته شده بودند و دستریس هم بودند، نخ هیچ گونه پرزی نداشت .عملی که امروزه برای فاستونی و توسط دستگاههای چند میلیاردی انجام میشود

در تصویر لاکی ها مخلوط روناس قرمزدانه و آبی و لاجی ،نیلی و صورتی ها ده درصد مغزه روناس هستند

بهمین خاطر پشت قالی ها مثل آیینه بودند

بیدمشکی هم با جاشیر و روناس با دندانه آهن است

منبع : استاد سید عباس سجادی