اساتید فرش

آشنایی با نیاز محمد نیازی پدر فرش ترکمن

نیاز محمد نیازی که به پدر فرش ترکمن معروف است، فرزند اراز محمد، در سال 11/1/1303 در گمیشان متولد شد.

در آن سال‌ها پدر وی تاجر بود و از طریق دریای خزر با كشتی باربری خود به بنادر حاشیه دریای خزر از جمله بندر انزلی، آستاراخان (هشترخان)، باكو تردد می‌كرد و یكی از تاجران مشهور آن زمان بود. استاد نیازی تحصیلات ابتدایی خود را در دوره رضا شاه در مدرسه پهلوی گمیشان گذراند و در سال 1355 با خانواده خود به‌گنبد كوچ كرد و در این شهر ساكن شد. وی در گنبد وارد بازار كار شد و به رنگریزی نخ مشغول گردید و بعد‌ها رسما وارد بازار فرش شد. 
علت و انگیزه گرایش وی به ‌فرش و احیاء نقش‌های فرش تركمن، شركت در نمایشگاه فرش تهران در سال 1356 بود. وی در آن نمایشگاه با یك تركمن افغانی آشنا می‌شود و او می‌گوید كه در كار صادرات فرش تركمن به‌ آلمان است و فرش‌های تركمن با توجه به نقش و اصالت خود در آلمان مشتریان زیادی دارد. استاد نیازی به‌ دنبال این ملاقات به اهمیت فرش تركمن پی می‌برد. وی آنگاه فرش تركمن و نقوش آن را با دقت مطالعه می‌كند و پی می‌برد كه هر یك از طوایف تركمن نقش‌های خاص خودشان را دارند و به‌دنبال آن به‌فكر احیاء نقش‌های فرش می‌افتد و مطالعات و تحقیقات گسترده‌ای انجام می‌دهد و متوجه می‌شود 811 نقش فرش در بین طوایف و تیره‌های قوم تركمن وجود دارد و بعد به‌ فكر احیاء این نقش‌ها می افتد. 
استاد در هنگام تحقیقات خود درمی‌یابد كه هر یك از این نقش‌ها بازگو كننده بخشی از تاریخ و فرهنگ قوم تركمن هستند. وی در طی 35 سال تحقیق و تفحص در نقش‌های فرش تركمنی، در احیاء این نقش‌ها و نیز بالا بردن كیفیت فرش تركمن با بكارگیری فنون فرش ترکمن در خصوص طراحی و رنگرزی و با طراحی سیستم جدیدی از دار عمودی توانست دار افقی ترکمن را تغییر دهد.
استاد نقش قالی ترکمن را با طراحی در کاغذهای شطرنجی به شکل علمی اجرا و فرصت های جدیدی را ابداع کرد و تحقیقات جامع در مورد فرش ترکمن و دیدگاه های نویسندگان و هنرمندان را جمع آوری نمود.

همسر وی خانم قربان تاج محمد نیازی، فرزند الیاس حاجی و همسر استاد نیازی كه 70 سال از عمرش را فرش بافته است. وی كه متولد گمیشان است، در دوران كودكی خود در دبستان ایران آن زمان درس خوانده و پدرش در سال 1320 كه روس‌ها قسمت‌های شمالی ایران را تصرف می‌كنند، به‌گنبد كوچ می‌كند. وی جزء اولین شاگردان دبستان دخترانه ایران گمیشان است. استاد درباره ی همسر خود می گفت: «استاد من همسرم است و من هرچه از فرش می‌دانم از همسرم یادگرفته‌ام و تا آنجا كه من می‌دانم او تمام عمرش را فرش بافته است و در كارش استاد بزرگی تلقی می‌شود

استاد طی سال‌های گذشته برای معرفی فرش تركمن در بیش از 50 نمایشگاه داخلی و خارجی شركت نموده و مورد تقدیر مسئولان استانی و كشوری قرار گرفته است. در همین راستا طی سال‌های اخیر نظر به ‌تلاش بی وقفه وی در معرفی ارزش والای فرش تركمن و احیاء نقش‌های گذشته، بپاس قدردانی از این همه تلاش از سوی مسئولان بلند پایه كشورمان تمبر یادگاری با عكس وی چاپ شد و نیز جزء چهره‌های ماندگار فرهنگی و هنری كشورمان قرار گرفت. 
همچنین کتاب « نیازجان و فرش ترکمن » در معرفی استاد نیازجان نیازی و فرش ترکمن است که از انتشارات فرهنگان و به پیشنهاد علی حصوری و به کوشش ذبیح الله بداغی در سال 1371 تالیف و چاپ شده است.
استاد در زمینه فرش ترکمن کتابی را آماده چاپ کرده بودند که آرزویش چاپ آن کتاب بود. « آروز دارم قبل از مرگم شاهد چاپ مجموعه ای در زمینه فرش ترکمن باشم که سالها برای آن زحمت و تلاش کشیده ام و امیدوارم بتوانم به آن دست یابم
استاد نیاز محمد نیازی پس از 51 سال کار و تلاش و شناسایی هنر اصیل و دیرپای فرش ترکمن، در سن 86 سالگی در مورخه 6/1/1389 به علت بیماری دارفانی را وداع گفت و پیكر مطهر این هنرمند در آرامگاه آق‌قایه گنبد به خاك سپرده شد


ارسالی از رئوف مفیدی نماینده قالیکده در استان گلستان

 

منبع :