تاریخچه فرش

بررسی صد سال سهم فرش در اقتصاد ایران(بخش دوازدهم)

بررسی تركيب بازار جهانی فرش ايران همانطور كه در جدول زیر ملاحظه می ‌شود سهم ايران در صادرات جهانی فرش دستباف از لحاظ حجم و ارزش طی سال‌های 59-1355 همراه با نوسانات شديدی مواجه بود. به نحوی كه از مجموع 19/11ميليون مترمربع صادرات جهانی فرش در سال 1355، سهم ايران 3/20 درصد بوده كه اين رقم در سال 1359به حدود 4/12 درصد كاهش يافته است.

اين در حالی است كه سهم ايران از لحاظ ارزش صادرات فرش از 6/12درصد در سال 1355 به 25 درصد در سال 1359 افزايش يافت.


جدول 29- سهم حجم و ارزش صادرات فرش ايران از صادرات جهانی فرش

                                                      واحد: ميليون مترمربع  ميليون دلار

 

سهم ايران (درصد)

صادرات فرش ايران

كل صادرات جهاني فرش

سال

ارزش

مقدار

ارزش

مقدار

ارزش

مقدار

6/12

3/9

1/7

27

25

3/20

1/17

15

5/19

4/12

95

83

84

409

425

27/2

99/1

84/1

56/2

73/1

753

889

1174

1503

1680

 

19/11

60/11

21/12

08/13

86/13

 

1355

1356

1357

1358

1359

 

 

همچنين طبق جدول قبل طی سال‌های 57-1351 اروپا همواره بزرگترين و مهمترين مركز عرضه فرش دستباف ايران بوده است. به‌گونه ای كه در سال 1351 بالغ بر 80 درصد از حجم و 79 درصد از ارزش صادرات فرش ايران به اروپا تعلق داشت. مقايسه ارقام مذكور با ارقام سال 1357 نشانگر آن است كه 2/2 درصد از حجم و 5/7 درصد از ارزش صادرات ايران به اروپا كاسته شده است. دومين بازار مهم ايران در اين دوره كشورهای عربی و خاورميانه بوده است. صادرات فرش به اين كشورها در سال 1351 از نظر مقدار 7/9 درصد و از نظر ارزشي 4/11 درصد از صادرات فرش ايران را به خود اختصاص داده است كه در سال 1357 هر چند از نظر حجم سهم آن كاهش و به 8/6 درصد رسيد اما از لحاظ ارزشي بيش از 5 درصد يعني 16 درصد رسيد.

كشورهای آمريكا و كانادا در سال 1351 به ترتيب با 2/9 درصد از حجم و 8 درصد از ارزش صادرات در رتبه سوم كشورهای مقصد صادرات فرش ايران جای دارند و در سال 1357 اين رقم به 2/14 و 8/11 درصد افزايش يافت. ساير بازارهای صادرات فرش ايران كه كمتر از يك در صد كل حجم و ارزش فرش ايران بوده‌اند به ترتيب شامل بر مناطق افريقا، خاورميانه، اقيانوسيه و كشورهای جنوب شرقی آسيا بوده است. بدين ترتيب قطب های بازار فرش ايران قبل از انقلاب كشورهای اروپايی، عربی و آمريكا بودند.

طی سال‌های پس از انقلاب مناطق بازارهای عمده صادرات فرش ايران (به جز آمريكا) تغييرات زيادی نداشته است. براساس آمار تا سال 1377 بازار اروپا با 75 درصد از لحاظ حجم و 6/85درصد از نظر ارزش كل صادرات فرش دستباف ايران، همچنان بزرگترين بازار فرش ايران بوده و پس از آن كشورهای عربی و خاورميانه با  6/16 درصد حجم و 6/7 درصد ارزش صادرات فرش دستباف در جای دوم قرار دارد.

در اين دوره سومين بازار صادرات فرش ايران كشورهای آسيايی جنوب شرقی هستند سهم اين كشورها از حجم و ارزش صادرات به ترتيب 2/1 و 4/4 درصد بوده است به عبارت ديگر طی سال‌های پس از انقلاب رشد صادرات به كشورهای مذكور از نظر حجم يك درصد و از نظر ارزش 2/4 درصد بوده است و تا حدی توانسته جای خالی وارد كننده عمده فرش دستباف ايران در قبل از پيروزی انقلاب يعنی آمريكا را پر كند. اين جدول گويای آن است كه قطب بزرگ بازار فرش ايران در اروپا قرار دارد و ساير مناطق چندان نقشی در تقاضای فرش دستباف ايران ندارند. بدين ترتيب تمركزگرايی در صادرات فرش دستباف ايران در اين آمار بسيار روشن و صريح است.


 

جدول 30- مناطق عمده بازار فرش دستباف ايران طی دوره 77-1351  

واحد: درصد

 

1377

1372

1357

1351

مناطق صادراتي

سهم ارزشي

سهم مقداري

سهم ارزشي

سهم مقداري

سهم ارزشي

سهم مقداري

سهم ارزشي

سهم مقداري

6/85

75

83

3/88

9/71

1/78

4/79

3/80

اروپا

7/0

3/0

1.2

5/0

8/11

2/14

8

2/9

آمريكا و كانادا

6/7

6/16

4/10

0/5

16

8/6

4/11

7/9

خاورميانه وكشورهاي‌عربي

4/4

2/1

8/3

2/1

2/0

2/0

4/0

1/0

جنوب شرقي آسيا

7/1

9/6

7/0

0/5

1/0

7/0

8/0

7/0

ساير

100

100

100

100

100

100

100

100

كل

 

از لحاظ كشوری در بين كشورهای اروپايی، آلمان بزرگترين مركز عرضه فرش‌های دستباف ايران بوده است. به نحوی كه اين كشور به تنهايی در سال 52، 3/42 درصد ارزش صادرات فرش ايران را بخود اختصاص داده كه در سال 77 اين رقم به 3/47 درصد افزايش يافت.

كشور ايتاليا دومين بازار فرش‌های صادراتی ايران بوده كه در سال 77، 18 درصد از ارزش كل صادرات ايران را در اختيار داشته است. اين در حالی است كه در سال 52 اين رقم 7/6 درصد بوده است. كشور سوئيس در سال 77 سومين بازار عرضه فرش‌های صادراتی بوده و صادرات فرش ايران به اين كشور در طی سال‌های 77-52 همواره بين 9-6 درصد از نظر ارزش فرش‌های صادراتی را تشكيل می داده است. بدين ترتيب سه كشور آلمان، ايتاليا و سوئيس بزرگترين قطب بازار صادرات فرش ايران می ‌باشد چرا كه در سال 52 سهم اين سه كشور از كل صادرات فرش 3/43 درصد بود كه در سال 77 اين رقم به 75 درصد افزايش يافت.

سهم كشور فرانسه از صادرات فرش ايران در سال 77 حدود 7/3 درصد بوده است. اتريش نيز از جمله بازارهای عرضه فرش ايران است كه در سال 52 حدود 8/2 درصد از ارزش فرش‌های صادراتی ايران را در اختيار داشته است و با كمی كاهش به 2/1درصد صادرات در سال 77 رسيده است.

اشاره شد كه دومين بازار منطقه‌ای فرش ايران، كشورهای عربی و خاورميانه بوده‌اند. در اين ميان، كشور امارات 4 درصد از كل ارزش صادرات فرش ايران را به خود اختصاص داده است و بر اين اساس اين كشور طالب فرش‌های گران‌قيمت و مرغوب بوده است. كشور لبنان در منطقه بازار خاورميانه و با 5/1 درصد از صادرات فرش‌های ايران، دومين بازار فرش ايران را در اختيار داشته است. كشورهای كويت و بحرين به ترتيب با 2/1 و 3/0 درصد از كل حجم فرش‌های صادراتی در رتبه بعدی بازار خاورميانه طی سال 77 قرار دارند.

در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی بازار فرش ايران در آمريكا بشدت كاهش يافته بطوری كه سهم اين بازار از نظر ارزش در سال 52 ، 3/9 درصد بود كه در سال 77 به كمتر از يك‌ درصد رسيد كه عامل اصلی اين كاهش را می توان ناشی از قطع رابطه سياسی و تجاری ايران با اين كشور و تحريم تجاری آمريكا عليه ايران عنوان نمود. از سوی ديگر بررسی روند صادرات به كشور آمريكا نشان می ‌دهد كه حدود 20 درصد از كل فرش‌های صادراتی جهان به كشور آمريكا صورت گرفته است در حاليكه به دلايل فوق‌الذكر سهم ايران از اين بازار به نفع كشورهای هند، چين و پاكستان تغيير يافته است.در بازار منطقه‌ای آسيای جنوب شرقي، كشور ژاپن با ورود به جرگه واردكنندگان فرش از ايران، در سال 77درحدود 4 درصد از فرش‌های ايرانی را به خود اختصاص داد. بدين ترتيب با توجه به روند صادرات فرش به تفكيك بازارهای فرش جهان و برحسب بازارها به حسب بازارهای سنتی اروپا و بازارهای جديد بيانگر اين واقعيت است كه روند صادرات فرش دستباف ايران طی سال‌های اخير روند مطلوبی نداشته و به جز يكي دو سال در بقيه سالها وضعيت صادرات نگران كننده بوده است مضاف بر اينكه مقايسه روند صادرات حجم و ارزش مبين رشد حجمی فرش‌های صادراتی از يك سو و تنزل ارزش فرش صادراتی از سوی ديگر است كه خود به نوعی مبين طرح يا ارزان فروشی اين محصول پر ارزش می باشد. قطعاً ادامه چنين روندی مطلوب نخواهد بود و آينده صادرات فرش را با مخاطرات جدی مواجه می سازد.

جدول  31- بازار جهانی فرش دستباف ايران به تفكيك كشورها طی دوره 77-1352

واحد: تن و ميليون دلار

سهم ارزشي