تاریخچه فرش

بررسی صد سال سهم فرش در اقتصاد ایران(بخش سیزدهم)

وضعیت صادرات  فرش بین سالهای 1349 تا 1378 در سال 1349 صادرات غیر نفتی ایران در سال 1349 از لحاظ ارزش به 277,9 میلیون دلار و از لحاظ وزن به 1748,8 هزار تن رسید که نسبت به ارقام مشابه به سال 48 به ترتیب ارقام مشابه سال 48 به ترتیب 13,6 درصد 95,9 درصد افزایش داشت.

صادرات فرش به ارزش 53,9 میلیون دلار، 9,1 درصد کاهش یافت. در زمینه صدور فرش آلمان غربی، سوئیس، لبنان و ایالات متحده آمریکا از خریداران عمده فرش ایران بودند.

وضعیت سال 1350

          در سال 1350 صادرات فرش مقام اول را داشت. با آنکه در نیمه دوم سال 1350 صادرات کشور از رشد کم نظیری برخوردار بود، در ماههای دی و بهمن برف و بارندگی و بسته شدن راهها تا حدی مانع افزایش سرعت رشد صادرات گردید. از اواخر بهمن سال 1350 بعلت تقلیل ارزش دلار و افزایش دستمزد کارگران بندری، شرکتهای کشتیرانی عضو کنفرانس نرخ تعرفه دریایی، کرایه حمل کالا در خط خلیج فارس اروپا و آمریکا را 5/7 درصد افزایش دادند که علاوه بر 17,5 درصدی است که به عنوان سورشارژ بعلت بسته بودن کانال سوئز، قبلاً دریافت می شد. بدیهی است که این تصمیم در صدرات کشور بی تاثیر نبود لکن سیاست کشور در مورد ثابت نگه داشتن برابری ارزش ريال و دلار، زیان ناشی از افزایش کرایه حمل کالاهای صادراتی را جبران کرد. با توجه به اینکه نرخ کرایه حمل کالاهای صادراتی ایران از خلیج فارس به آمریکا نزدیک به دو برابر نرخ کرایه از خلیج فارس به اروپا است افزایش کرایه حمل کالاهای صادراتی ایران به مقصد آمریکا نیز دو برابر میزان افزایش کرایه به مقصد اروپا است.

          در سال 1350 ارزش صادرات فرش به 75,5 میلیون دلار رسید و به سال قبل 40,07 درصد افزایش یافت در حالی که در سال 1349 ارزش صادرات فرش 53,9 میلیون دلار بود و نسبت به سال 1348 حدود 9,1 درصد کاهش داشت. طی چند سال گذشته در مورد صادرات فرش مسئله رقابت با سایر کشورهای صادر کننده فرش حائز اهمیت فراوان بود و خطر رقابت شدید از جانب هند، پاکستان، افغانستان، چین و بعضی از کشورهای اروپای شرقی در بازار جهانی روز به روز جدی تر می شد. فرش دستباف صادراتی این کشورها که از لحاظ کیفیت، بهبود قابل ملاحظه ای یافته بود، بعلت مناسب بودن قیمت آن، قابلیت جایگزینی صادرات فرش کشورهای مذکور را در مقابل فرش دستاف ایرانی افزایش داد. ولی در سال 1350 صادر کنندگان فرش ایرانی با صدور فرش خوب و مرغوب بار دیگر موقعیت ممتاز فرش ایران را در بازارهای جهانی حفظ کردند.

وضعیت سال 1351

          در برنامه چهارم قبل از انقلاب ارزش صادرات فرش در میان کالاهای سنتی و کشاورزی مقام اول را حفظ کرد و به طور متوسط سالانه 12,8 درصد افزایش یافت. صادرات فرش در دو سال اول برنامه چهارم رشد محسوسی نداشت و در سال 1349 حدود 9,1 درصد کاهش یافت. اجرای بیمه اجباری کارگران در کارگاههای قالیبافی، بهداشتی کردن کارگاهها و جلوگیری از کار افراد کمتر از 16 سال موجب افزایش قیمت فرش در داخل شد و با توجه به رقابت کشورهای صادر کننده فرش از قبیل هند، پاکستان، افغانستان و بعضی از کشورهای اروپای شرقی و همچنین صدور فرشهای نا مرغوب از طرف تجار صادر کننده، قیمت فرش ایران در بازارهای جهانی به خطر افتاد. از سال 1350 با صدور فرشهای مرغوب موقعیت جهانی فرش ایران علیرغم افزایش قیمت که ناشی از بالا رفتن دستمزدها و تقاضا بود، حفظ شد به طوری که ارزش صادرات فرش در سال 1350 به 75,5 میلیون دلار بالغ شد و در سال 1351 با 20 درصد رشد به 90,6 میلیون دلار رسید.

          آلمان فدرال همچنان بزرگترین بازار فرش صادراتی ایران بود و در سال مورد گزارش حدود 75 درصد واردات فرش آن کشور از ایران تامین شد. در سال 1351 با وجودی که فرش ایران در المان با رقابت کشورهایی از قبیل بلغارستان، رومانی، شوروی، پاکستان، هند و مغولستان رو به رو بود، بعلت مرغوبیت، تقاضا برای آن زیاد بود.

وضعیت سال 1352

          افزایش سریع صادرات (به قیمتهای جاری) در سال 1352 بیشتر ناشی از ترقی قیمت کالاهای صادراتی عمده ای چون پنبه، فرش، میوه های تازه، خشکبار، پشم و پوست و چرم بوده است که در نتیجه آن مجموع ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی به دلار افزایشی به میزان 57 درصد نشان می دهد.

          صادرات فرش در سال 1352 به 11 هزار تن و به ارزش 108 میلیون دلار بالغ شد. این ارقام نسبت به سال قیب به ترتیب 20 درصد کاهش و 19,21 درصد افزایش را نشان می دهد. افزایش قیمت فرش ایران که بیشتر ناشی از ترقی قیمت مواد اولیه و دستمزدها و همچنین بالا رفتن تقاضای داخلی بود، در بهای فرشهای صادراتی انعکاس یافت و موجب شد که بهای فرش ایران در بازارهای جهانی به نسبتی بیشتر از بهای فرشهای صادراتی انعکاس یافت و موجب شد که بهای فرش ایران در بازارهای جهانی به نسبتی بیشتر از بهای فرش صادراتی کشورهای تولید کننده دیگر ترقی کند. در نتیجه فرش ایران با وجود برتری کیفیت تا حدری قدرت رقابت خود را از دست داد و رکود اقتصادی کشورهای وارد کننده فرش ایران در نیمه دوم سال 1352 نیز در کاهش مقدار صادرات آن موثر واقع شد. علاوه بر این به نظر می رسد که توسعه بازار داخلی بواسطه افزایش درآمد در تقلیل صادرات فرش تاثیر داشته است. ارزش صادرات فرش در سالهای اخیر در میان صادرات غیر نفتی مقام اول را داشت در سال 1352 بعد از پنبه مقام دوم قرار گرفت.

وضعیت سال 1353

          در سال 1353 ارش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی حدود 21 درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت و سهم آن در کل صادرات غیر نفتی کشور از 81,61 درصد در سال 1349 به 71,88 درصد در سال 1353 تنزل کرد. در سال 1353 صادرات فرش عمده ترین سهم از صادرات غیر نفتی کشور را داشته است. به علت افزایش قیمت مواد اولیه و دستمزد کارگران قالی بافی و همچنین بالا رفتن تقاضای داخلی بهای فرشهای صادراتی ایران طی سال 52 حدود 40 درصد و طی سال 53 حدود 13 درصد افزایش یافت و موجب شد که بهای فرش ایران در بازارهای جهانی به نسبتی بیشتر از بهای فرش صادراتی کشورهای دیگر ترقی کند و با وجود برتری کیفیت تا حدی قدرا رقابت خود را از دست بدهد.

وضعیت سال 1354

          در سال مورد گزارش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی علی رغم کاهش صادرات فرش بعلت افزایش قابل ملاحظه صادرات پنبه حدود 7 درصد افزایش یافت. در سال مورد بررسی ارزش صادرات فرش حدود 11 درصد تنزل کرد و به 105,6 میلیون دلار رسید. صادرات کالای مذکور که در سال 1353 ئر میان کالاهای صادراتی مقام اول را داشت در سال 1354 بعد از صادرات پنبه در مقام دوم قرار گرفت. تقلیل صادرات فرش از یک طرف معلول ادامه رکود فعالیتهای اقتصادی در کشورهای خریدار فرش ایران و از طرف دیگر معلول ازدیاد تقاضای داخلی برای کالای مذکور بود.

          در سال 1354 بعلت افزایش تقاضای داخلی در ایران و ادامه رکود اقتصادی در اکثر کشورهای عمده صنعتی، صادرات غیر نفتی فقط حدود 1,1 میلیون تن به ارزش 592,2 میلیون دلار بود و نسبت به سال قبل از نظر وزن 31 درصد و از لحاظ قیمت 1,84 درصد افزایش داشت.

وضعیت سال 1355

در سال 1355 با توجه به بهبود فعالیتهای اقتصادی در اکثر کشورهای صنعتی جهان صادرات غیر نفتی کشور بعلت افزایش تقاضای داخلی و ترقی بی رویه قیمت تعدادی از کالاها از جمله فرش کاهش یافت.

          در سال مورد گزارش حدود 94 میلیون دلار فرش به بازارهای جهانی صادر گردید که نسبت به سال قبی حدود 10 درصد کاهش داشت. افزایش مصرف داخلی و بالا رفتن دستمزد کارگران قالی باف که منجر به افزایش قیمت تمام شده فرش صادراتی ایران در بازارهای جهانی گردید و تشدید رقابت کشورهای افغانستان، هندوستان، ترکیه و رومانی که فرشهای با طرح و نقشه فرشهای ایرانی به بازارهای جهانی عرضه می کنند از جمله عوامل موثر در تقلیل صادرات فرش بود.

          در سال 1355 تسهیلات صادراتی بانکی مرکزی بالغ بر 3172 میلیون ريال شد که نسبت به رقم مشابه سال قبل حدود 40 درصد افزایش داشت. تسهیلات اعطایی به صادر کنندگان کالاهای سنتی و کشاورزی بیش از سه و نیم برابر رقم مشابه سال قبل بود.

وضعیت سال 1356

          در سال 1356 به دنبال کاهش سرعت رشد تقاضا برای نفت در کشورهای صنعتی که منجر به کاهش تولید در اکثر کشورهای تولید کننده از جمله ایران گردید. در این سال همزمان با تقلیل نسبی رشد فعالیتهای اقتصادی از سرعت رشد تقاضای کل تا حدودی کاسته شد. در سال مذکور 625,2 میلیون دلار کالا از کشور صادر گردید که نسبت به ارقام مشابه سال قبل 15,8 درصد افزایش داشت. ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی که در سال قبل بعلت کاهش صادرات پنبه و قالی و قالیچه حدود 8,8 درصد کاهش یافته بود.  در سال مورد گزارش حدود 17,47 درصد رشد یافته است. صادرات فرش که در سال 1355 حدود 10,5 درصد کاهش یافته بود، در سال 56 نیز حدود 12,38 درصد کاهش یافت. این کالا در میان کالاهای صادراتی در سال مذکور در مقام اول قرار داشت.

وضعیت سال 1357

          در سال 1357 با افزایش درآمدهای حاصله از محل صادرات نفت، به صادرات غیر نفتی کشور که عملاً سهم ناچیزی از بازرگانی خارجی را تشکیل می داد توجه کمتری شد و اقدامات و سیاستهای ارزی لازم به طور جدی تعقیب نگردید. بدین ترتیب بتدریج از کیفیت کالاهای صادراتی کشور کاسته شد و کالاهای تولید شده در داخل کشور برای صادرات امکان رقابت را در بازارهای جهانی از دست داد.

          در سال مذکور ارزش صادرات غیر نفتی 542,8 میلیون دلار بود که نسبت به ارقام مشابه سال قب حدود 13 درصد کاهش یافت. در این سال ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی 368,9 میلیون دلار بود که نسبت به سال قبل 16,73 درصد کاهش یافت. ارزش صادراتی فرش دستباف تغییر محسوسی نداشت و حدود 1,3 درصد رشد داشت.

وضعیت سال 1358

          در سال 1358 به علت افزایش قابل ملاحظه صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی، خصوصاً صادرات فرش های گرانقیمت، ارزش کالاهای صادراتی کشور به میزان قابل ملاحظه ای (حدود 50 درصد) افزایش یافت و بالغ بر 812 میلیون دلار گردید. افزایش قابل ملاحظه صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی، خصوصاً فرشهای گرانقیمت و سبک، و همچنین کاهش صادرات کالاهای صنعتی و سنگین، باعث بالا رفتن سهم صادرات فرش در کل صادرات غیر نفتی گردید. به طور کلی در سال 1358 ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی که در سال 57 معادل 369 میلیون دلار بود، به حدود 725 میلیون دلار بالغ گردید و سهم آن نسبت به کل صادرات غیر نفتی از 68 درصد مربوط به سال 1357، به 89 درصد افزایش پیدا کرد.

          افزایش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی در سال 1358 بیشتر ناشی از صدور فرشهای گرانقیمت بود، به طوریکه ارزش صادرات این کالا نسبت به رقم مشابه سال قبل به بیش از چهار برابر شد و 409 میلیون دلار بالغ گردید. این افزایش به علت ارزیابی دقیق تر فرشهای صادراتی در گمرکات و همچنین خروج فرشهای گرانقیمت بود. این نوع فعالیت در زمینه صادرات فرش باعث گردید که سهم این کالا در کل صادرات غیر نفتی از مقام دوم در سال 1357، به مقام اول در سال 1358 برسد و رد درجه اول اهمیت قرار بگیرد. در سال مزبور، کشورهای عضو بازار مشترک اروپا بزرگترین خریدار کالاهای صادراتی ایران بودند و آلمان غربی نیز بزرگترین بازار خرید فرشهای ایرانی بوده است.

 وضعیت سال 1359

          تجدید نظر کلی در اهداف و سیاستهای بازرگانی و ارزی کشور که پس از انقلاب در جهت قطع وابستگی به خارج تحقق یافته بود در سال 1359 نیز ادامه یافت. لکن بروز عوامل متعدد سیاسی از قبیل بلوکه شدن ذخایر ارزی کشور در بانکهای آمریکایی بدنبال بحران گروگانگیری در سال 1358 تحریم اقتصادی کشور توسط آمریکا و متحدان اروپایی این کشور، بروز جنگ تحمیلی و همچنین عدم وجود برنامه مشخص اقتصادی، موجب بروز اختلالاتی در اجرای اهداف فوق گردید.

          از جمله در سال 1359 تحریم اقتصادی از جانب بعضی از کشورهای اروپایی و آمریکا موجب گردید از یکسو بدلیل عدم امکان خرید به طور مستقیم و لاجرم رجوع به بازارهای واسطه، قیمت خرید کالاهای وارداتی بشدت افزایش یابد و از سوی دیگر مشکلاتی نظیر عدم انجام صحیح تعهدات از طرف فروشندگان و پایین بودن سطح کیفیت و مرغوبیت کالاهای خریداری شده، مشکلات عدیده ای برای واردات کشور بوجود آورد. متعاقب آن نیز بروز جنگ و رکود در بخشهای مختلف اقتصادی، از دست دادن برخی از بنادر، کمبود امکانات حمل و نقل و کمبود در زمینه کالاهای اساسی، دولت را با مشکلات زیادی مواجه ساخت.

          در این دوره صادرات کالاهای غیر نفتی کشور نیز به میزان قابل ملاحظه ای تقلیل یافت. این کاهش عمدتاً ناشی از بروز تنگناهای متعدد داخلی و خارجی ذیل بود.

1.    مشکلات و نارسائیهای موجود در امر تولید کالاهای صادراتی غیر نفتی.

2.    افزایش قابل ملاحظه تورم داخلی و در نتیجه افزایش هزینه های تولید.

3.    نارسائیهای شبکه حمل و نقل کشور و عدم امکان استفاده از تاسیسات برخی از بنادر مهم صادراتی.

4.    افزایش شدید نرخ بازار سیاه ارز بعلت اعمال سیاست محدودیتهای ارزی، که موجب خروج بسیاری از کالاهای صادراتی خصوصاً فرش که سهم عمده ای از صادارت کالاهای غیر نفتی را تشکیل می دهد از مجاری غیر قانونی گردید.

5.    افزایش نرخ مالیاتی که برای کالاهای صادراتی ایران در کشورهای دیگر به علت تحریم ایران گرفته می شد.

6.    تشدید رکود اقتصادی در کشورهای اروپایی.

وضعیت سال 1360

          در سال مورد گزارش، صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی به حدود 321 میلیون دلار بالغ گردید. که حدود 95 درصد کل صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داده است. متوسط ارزش یک متر مربع فرش در این سال 209,5 دلار می باشد که نسبت به سال قبل 14,53- درصد کاهش یافته است. در میان این گروه کالاها، صادرات فرش سهم عمده ای را داشت، به طوریکه صادرات این کالا به ترتیب 44 درصد ارزش کل صادرات و 46 درصد ارزش کل کالاهای سنتی و کشاورزی را تشکیل داد. لکن علی رغم اینکه صادرات فرش درصدر کالاهای صادراتی غیر نفتی کشور قرار داشت، صدور این کالا به میزان زیادی (حدود 65 درصد) نسبت به دوره مشابه سال قبل کاهش یافت و به حدود 149 میلیون دلار محدود گردید و اقداماتی از قبیل افزایش مدت واریز پیمانهای صادراتی فرش، از 8 ماه به 12 ماه، اثرات چشمگیری در افزایش صادرات نداشت و صادارت فرش همچنان با رکود مواجه بود.

عوامل عمده رکود صادرات فرش در سال 1360 را می توان به شرح زیر برشمرد:

1.    اشباع بازارهای اروپایی از فرشهای بافت ایران، به علت افزایش بی رویه صادرات فرش به کشورهای مزبور و صدور غیر مجاز فرش از مجاری غیر قانونی.

2.    رقابت کشورهای هندوستان و پاکستان با ایران که با استفاده از نقش فرشهای ایرانی اقدام به بافت فرش صادراتی با قیمتهای نازلتر کرده و به بازارهای جهانی عرضه نمودند و بخش عمده ای از بازارهای جهانی را به خود اختصاص دادند.

3.    گرانی بیش از حد فرشهای ایرانی که معلول افزایش هزینه تولید در داخل می باشد.

4.    عدم فعالیت صادر کنندگان با سابقه، به علت صدور غیر مجاز فرش توسط افراد غیر حرفه ای.

5.    ارزیابی گمرک بر اساس قیمت روز در بازار داخلی.

در سال 1360 از نظر توزیع صادرات فرش دستباف به کشورهای وارد کننده، کشور آلمان غربی کماکان در صدر کشورهای وارد کننده فرش دستباف ایرانی قرار داشت، ولی به علت عوامل ذکر شده، صدور فرش دستباف ایرانی به این کشور تقلیل پیدا کرد. لازم به ذکر است که کشور ایتالیا در این سال بعد از آلمان غربی مقام دوم را در زمینه واردات فرش ایرانی داشته است.

وضعیت سال 1361

          در سال مورد گزارش ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی بالغ بر 255 میلیون دلار گردید و 93 درصد صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داد. در میان این گروه کالا، صدور فرش در سال 1361 ه میزان زیادی
(حدود 55 درصد) نسبت به سال 1360 کاهش یافت و به 67 میلیون دلار محدود گشت. همچنین سهم آن در کل ارزش صادرات غیر نفتی که در سال قبل 44 درصد بود، در این دوره به حدود 24 درصد تنزل پیدا کرد. به این ترتیب علی رغم اقدامات دولت در جهت تشویق صادرات فرش، از جمله افزایش مهلت واریز پیمانهای ارزی با نرخ ترجیحی جهت صدور فرش از یکسال به 14 ماه، همچنان این روند سیر نزولی پیدا کرد.

عوامل عمده رکود صادرات فرش در این سال به شرح زیر است:

1.    خروج غیر مجاز فرش از مرزهایی که کنترل دقیق بر آنها اعمال نمی شد.

2.    گرانی قیمت فرش دستباف به علت افزایش دستمزد کارگران قالیباف، کمبود مواد اولیه و وجود بورس بازی بر روی این کالا.

3.    تشدیدرقابت کشورهایی که ازطرح ونقشه فرشهای اصیل ایرانی تقلید می کردند.

4.    اشباع بازارهای عمده فرش دستباف(خصوصاً آلمان غربی)از فرش هایی که قبلاً به خارج ارسال شده بود.

وضعیت سال 1362

          در این سال، اقدامات تشویقی جدیدی جهت افزایش صادرات غیر نفتی کشور صورت گرفت، از جمله از تاریخ 1362/3/18 مقرر گردید صادر کنندگانی که در بانکها دارای حساب ارزی هستند، در صورتیکه پیمان نامه ارزی واریز شده در بانک نداشته باشند، مجاز خواهند بود که موجودی ارزی حساب خود را در بانک فروخته و اعلامیه خرید ارز قبل از صادرات جهت صدور کالای مجاز دریافت نمایند. در نتیجه این سیاست، در این سیاست، در این سال صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی بالغ بر 318 میلیون دلار گردید که حدود 25 درصد نسبت به سال قبل افزایش داشت و سهمی حدود 89 درصد ارزش کل صادرات غیر نفتی را به خود اختصای داد. در میان این گروه کالاها، صادرات فرش بر خلاف روند نزولی سالهای گذشته، در سال 1362 حدود 33 درصد افزایش پیدا کرد و به حدود 89 میلیون دلار رسید و 25 درصد ارزش صادرات کالاهای غیر نفتی را به خود اختصاص داد. صدور فرشهای ایرانی ارزان قیمت به دلیل با صرفه بودن، رقم عمده صادرات این کالا را تشکیل داده است. در میان کشورهای عضو بازار مشترک اروپا کشورهای آلمان غربی، ایتالیا، انگلستان یه ترتیب مقام های اول، دوم و سوم را ازلحاظ وارد کردن فرش دستباف ایرانی دارا بوده اند.

وضعیت سال 1363

          در سال 1363 از طرف دولت اقدامات جدیدی، از جمله برقراری جایزه ریالی جهت تشویق صادرات، صورت گرفت. اما ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی با حدود 7 درصد کاهش، به 295 میلیون دلار رسید و حدود 82 درصد کل ارزش صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داد. در میان این گروه کالاها، صادرات فرش که عمده آن را فرشهای ارزانقیمت تشکیل می داد، در صدر بود و به مبلغ 90 میلیون دلار رسید. به طور کلی، صادرات فرش از سال 1361 با رکود مواجه گردید که منجر به افزایش نسبی صدور آن گردید؛ اما باز هم صادرات فرش نسبت به سالهای قبل از 1361 کاهش چشمگیری را نشان می داد.

وضعیت سال 1364

          در سال 1364 حدود 457 هزار تن کالا به ارزش 465 میلیون دلار از کشور صادر گردید که از نظر وزن و ارزش به ترتیب 70 درصد و 29 درصد نسبت به سال 1363 افزایش نشان می داد. تداوم سیاستهای تشویقی دولت جهت گسترش صادرات غیر نفتی که از سال های قبل از آغاز گردیده بود، از جمله معافیت برخی کالاهای صادراتی صادراتی از سپردن تمام یا بخشی از پیمان ارزی و اعطای تخفبفهای ارزی به صادر کنندگان فرش در آذر ماه سال 1363، عملاً موجبات افزایش صادرات فرش در سال مورد گزارش فراهم آورد. در این سال، ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی به 371 میلیون دلار رسید که حدود 26 درصد بیش از سال قبل بود و حدود 80 درصد کل ترزش صادرات غیر نفتی را تشکیل داد. در میان این گروه، باز هم فرش در صدر بود و با 28 درصد افزایش نسبت به سال قبل، به 115 میلیون دلار رسید و 24,7 درصد کل ارزش صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داد.

وضعیت سال 1365

          در سال مزبور ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی به حدود 781 میلیون دلار رسید که بیش از 110 درصد نسبت به سال قبل افزایش داشت و حدود 85,3 درصد کل ارزش صادرات غیر نفتی را تشکیل داد.

          در سال 1365 میزان صادرات فرشهای دستباف به 8163 تن و به ارزش 356 میلیون دلار بالغ شد که در مقایسه با صادرات فرش در سال 1364، از نظر وزنی 120 درصد و از لحاظ ارزش 209 درصد افزایش داشت. بالا بودن رشد ارزش صادرات فرش در مقایسه با رشد وزنی آن، نشانگر رغبت صادر کنندگان به ارائه فرشهای مرغوب به بازارهای بین المللی است.

          بهبود کیفیت فرش های صادراتی و افزایش قابلیت رقابت آنها به سبب تخفیف در پیمان ارزی فرش و بالا رفتن نرخ خرید ارز صادراتی طی سال 1365 در قیاس با سالهای 1363 و 1364، موقعیت فرش های ایرانی را در بازارهای خارجی (بویژه در اروپای غربی) مستحکم کرد. صدور تقریباً 400 میلیون دلار فرش، آنهم در شرایطی که سخت ترین رقابت ها بین صادر کنندگان کشورهای ایران، هند، پاکستان، چین، ترکیه،افغانستان و مراکش جریان داشت.

          طی سال 1986 آلمان غربی کماکان بزرگترین بازار خرید فرش ایران بود. در این سال حجم واردات فرش از همه کشورها به آلمان به 5,25 میلیون متر مربع به ارزش 1020 میلیون مارک بالغ شد که سهم فرش ایران در واردات آلمان غربی از نظر ارزش به 35 درصد می رسید.

وضعیت سال 1366

          در این سال ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی به 991 میلیون دلار رسید که نسبت به سال قبل 26,9 درصد افزایش یافت و حدود 85,3 درصد کل صادرات غیر نفتی را تشکیل می داد.

          در میان این گروه کالاها، ارزش صادرات فرش با 35,4 درصد افزایش نسبت به سال 1365، به 482 میلیون دلار بالغ گردید و 41,5 درصد کل ارزش صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داد.

          این امر به علت تداوم سیاستهای تشویقی دولت جهت گسترش صادرات غیر نفتی بود که از سالهای قبل آغاز شده بود و از جمله اعطای تخفیف های ارزی به صادر کنندگان و اجازه واردات در مقابل صادرات، موجب افزایش صادرات غیر نفتی و فرش در سال 1366 گردید. در این سال دولت با محدود کردن لیست کالاهای قابل ورود با ارز صادراتی و منترل توزیع و قیمت گذاری آنها در نتیجه سقوط واریز نامه در بازار آزاد، بانک ها را مجاز کرد که هر دلار واریزنامه (صادراتی) را 350 ريال علاوه بر نرخ رسمی خریداری نمایند.

وضعیت سال 1367

          در سال 1367 ارزش صادرات فرش 35,9 درصد کاهش یافت و به حدود 309 میلیون دلار محدود گردید و سهم آن نیز در کل صادرات غیر نفتی از 41,5 درصد مربوط به سال 1366، به 29,8 درصد تقلیل یافت. این امر به خاطر آن بود که در سال 1367 علی رغم ادامه سیاستهای تشویقی برای توسعه صادارت غیر نفتی، به دلیل تنزیل نرخ واریزنامه (ارز صادراتی) که به دنبال اجرای سیاست جلوگیری از افزایش بی رویه قیمت آن از اواسط سال 1366 اتخاذ شده بود و نیز به واسطه نوسانات شدید نرخ ارز بازار آزاد بعد از پذیرش قطعنامه 598 و انتظارات جدید در مورد سیاست های بازرگانی خارجی، عملاً برخی از اقلام مهم صادراتی، نظیر فرش، تنزل یافت و در نهایت موجب کاهش ارزش صادرات فرش در سال مذکور گردید.

وضعیت صادرات فرش در سال 1368

          صادرات فرش در سال 1368 نسبت به سال پیش، از نظر وزنی حدود 7 درصد و از نظر ارزش حدود 12 درصد افزایش یافته است. شتاب رشد ارزش فرش نسبت به رشد وزنی آن نشان دهنده استقبال از صادرات فرشهای گرانقیمت بوده. علت گرایش صادر کنندگان به صدور فرشهای گرانقیمت را می توان پایین آوردن ارزش صادرات این نوع فرش توسط کمیسون قیمت گذاری دانست. لازم به ذکر است که اینگونه از فرشها در گذشته به طور قاچاق از کشور خاررج می شد که با اعمال سیاستهای جدید، به کانال صادرات رسمی کشور هدایت شده است.

          دراین سال، در بین کشورهای پذیرای صادرات ایران، کشور آلمان از نظر ارزش در مقام اول قرار دارد، به طوری که صادرات به المان در سال 1368 به وزن 5814 هزار تن و به ارزش 26 میلیارد ريال بوده که نسبت به سال پیش، از نظر وزنی 34 درصد و از نظر ارزشی حدود 18 درصد افزایش یافته است. همین افزایش چشمگیر صادرات ایران به آلمان، سهم این کشور از کل صادرات ایران را از 27 درصد مربوط به سال 1367، به 34 درصد بالا برده و سهم پسته و فرش در کل صادرات به آلمان حدود 85 درصد بوده است.

          از سوی دیگر، در سال 1368 فرش دستخوش نوسانات متعددی شده، بدین ترتیب که طی فروردین و اردیبهشت سال مزبور، صادرات این کالا از رشد ملایمی (13 درصد و 15 درصد) برخوردار بود. سپس در خرداد، تیر و مرداد ماه ارزش صادرات فرش تقلیل یافت و در شهریور و آبان سال 1368 صادرات فرش به ترتیب 89 درصد و 69 درصد افزایش نشان داد. ولی در بهمن ماه ارزش صادرات فرش نسبت به مدت مشابه سال 1367، حدود 4 درصد کاهش و در اسفند 10 درصد افزایش یافت. در بین کشورهای خریدار، آلمان غربی، سوئیس، ایتالیا واجد اهمیت بیشتری هستند و سهم این سه کشور در جذب فرشهای صادراتی ایران به 75 درصد بالغ می شود.

وضعیت صادرات فرش در سال 1369

          صادرات فرش در سال 1369 به میزان 11299 تن و به ارزش 488 میلیون دلار بوده که از نظر ارزش، حدود 39 درصد افزایش نشان می دهد. بنابراین صادرات فرش در سال 1369، همچون گذشته، توانسته است مقام اول را در بین صادرات غیر نفتی برای خود حفظ نماید.

          شتاب رشد ارزشی صادرات فزش نسبت به وزن فرشهای صادره شده، ناشی از تغییر ترکیب صادرات آن بوده است. بدین مفهوم که پیرو سیاست بانک مرکزی مبنی بر خرید ارز حاصل از صادرات به نرخ شناور، در نتیجه صادر کنندگان تلاش نموده اند که فرشهای گرانقیمت تر و با ارزش افزوده بالاتر را صادر کنند.

وضعیت سال 1370

          در این سال، صارات فرش هم از لحاظ وزن و هم از لحاظ ارزش نسبت به سال قبل، از رشد بالایی برخوردار بود، به نحوی که تنها از محل صادرات فرش، بیش از یک میلیارد دلار درآمد ارزی نصیب کشور شد.

          وزن کل فرشهای صادراتی در سال 1370 حدود 21247 تن بوده و جمعاً 43 درصد ارزش صادرات غیر نفتی کشور را به خود اختصاص داده است. در این سال، معافیت اقلام صادراتی صنایع دستی از سپردن پیمان ارزی و ایجاد تسهیل در امر صدور فرش دستباف و خرید ارزها حاصله به نرخ شناور و بالاخره توقف قاچاق صدور فرش، سبب شده است که صادرات فرش و صنایع دستی به رشد چشمگیری دست یابد.

وضعیت سال 1371

          در این سال سیاست ارزی و بازرگانی خارجی کشور با هدف تصحیح نرخ ارز و تخصیص بهینه منابع ارزی و دستیابی به نرخ تعادلی و آزاد سازی تجارت خارجی در چارچوب سیاست تعدیل اقتصاد همچنان ادامه یافتدر این سال با افزایش تعداد کالاهای قابل ورود با ارز شناور و محدود شدن لیست کالاهای قابل ورود به نرخ های رسمی و رقابتی، زمینه لازم برای یکسان شدن نرخ ارز بیش از پیش مهیا گردید.

          همزمان با اقدامات مذکور گامهای مهم دیگری نیز در زمینه آزاد سازی تدریجی تجارت خارجی و اصلاح روشها و بهبود مقررات موجود در بخش تجارت خارجی بوجود آمد.

وضعیت سال 1372

          در سال 1372 نسبت به سال قبل 26,1 درصد افزایش را مشاهده گر هستیم، لیکن سهم صادرات کالاهای مذکور در کل ارزش صادرات غیر نفتی تغییر چندانی نسبت به سال 1371 نداشت. از میان این گروه کالاها، ارزش صادرات فرش با 25,2 درصد افزایش نسبت به سال قبل حدود 1,4 میلیارد دلار رسید. عواملی نظیر برگزاری و شرکت در نمایشگاههای بین المللی، ایجاد تسهیلات صادراتی و آزادی واردات در مقابل صادرات موجب گردید تا 34,9 درصد ارزش کل صادرات غیر نفتی کشور طی سال مورد بررسی به این کالا اختصاص یابد.

افزایش صادرات غیر نفتی در سال مورد بررسی در واقع نشان دهنده نتایج سیاستها و اقداماتی است که به منظور توسعه و تشویق صادرات غیر نفتی به مورد اجرا گذارده شد. اقدامات مذکور که از سالهای گذشته به صورت خرید ارزهای صادراتی به نرخ شناور و افزایش تعداد کالاهای مشمول فهرست واردات در مقابل صادرات صورت گرفته بود، در سال مورد بررسی نیز با اجرای سیاست یکسان سازی نرخ ارز و اعطای تسهیلات ریالی با نرخ ترجیحی در بخش صادرات به صادر کنندگان توسط بانکها و ایجاد انگیزه بیشتر برای صادرات، زمینه را برای افزایش هر چه بیشتر صادرات غیر نفتی فراهم آورد.

وضعیت سال 1373

          در سال 1373 بخش خارجی اقتصاد با حل و فصل بدهیهای سررسید شده و معوقه و بهبود موقعیت اعتبار خارجی کشور از یک سو و با تضعیف مداوم دلار در بازارهای بین المللی از سوی دیگر مواجه شد.

          در این سال با برقراری مجدد کنترلهای ارزی، امکان ایجاد مازاد تجاری و پرداخت بخشی از بدهیهای خارجی و نیز جلوگیری از نوسانات شدیدتر ارز در بازار آزاد فراهم شد.

          در زمینه صادرات، در نیمه اول سال ضمن سلب امتیاز واگذاری حق واردات در مقابل صادرات به دیگر اشخاص، واردات توسط خود صادر کننده نیز منوط به معرفی ارز به سیستم بانکی شد و در نیمه دوم سال در ادامه سیاستهای مبارزه با گرانفروشی، صادرات برخی اقلام متوقف و در نهایت سیاست لزوم بازگرداندن 50 درصد ارز صادراتی به اجرا گذارده شد.

          در سال 1373 صادرات غیر نفتی انجام شده از طریق مرزهای گمرکی کشور به 7,4 میلیون تن و به ارزش (فوب) 4,8 میلیارد دلار رسید که از نظر وزن ¼ درصد و از نظر ارزش 28,8 درصد افزایش نسبت به سال قبل نشان داد. از جمله عوامل موثر در رشد سریعتر وزن نسبت به ارزش صادرات، کاهش قیمت بین المللی برخی از کالاهای صادراتی و نیز نحوه نرخ گذاری و ترکیب کالاهای صادراتی می باشد.

          ترکیب صادرات غیر نفتی در سال 1373 نشان می دهد که ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی با رشدی معادل 29,5 درصد به 3,6،258 میلیون دلار رسیده است. رشد مذکور عمدتاً ناشی از رشد صادرات فرش می باشد که به واسطه تلاشهای مستمر جهت بازاریابی و تبلیغات گسترده از طریق شرکت در نمایشگاههای تخصصی بین المللی و داخلی حاصل شد.

 وضعیت سال 1374

          در سال 1374 صادرات غیر نفتی به شدت کاهش یافت و به 3,2 میلیارد محدود گردید. از علل عمده کاهش ارزش صادرات غیر نفتی در سال 1374 برقراری پیمان ارزی معادل صددرصد ارزش کالای صادراتی بود. پیمان ارزی که در اواخر سال 1373 معادل 50 درصد ارزش کالای صادراتی تعیین شده بود در اردیبهشت ماه سال 1374 به صددرصد افزایش یافت. ضمناً صادر کنندگان ملزم به فروش ارز حاصل از صادرات به بانکها به نرخ صادراتی گردیدند.

          به طور کلی سیاستهای محدود کننده ارزی، که از ابتدای سال 1374 به مورد اجرا گذاشته شد، از قبیل اخذ پیمان ارزی و الزام صادر کنندگان به برگرداندن ارز حاصل از صادرات به سیستم بانکی و هکچنین تثبیت نرخ خرید ارزهای صادراتی در حد هر دلار معادل 3000 ریال در کاهش ارزش صادرات غیر نفتی در این سال نقش تعیین کننده ای داشته است.

          در سال مورد بررسی ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی با کاهشی معادل 47,5 درصد به 1645,8 میلیون دلار محدود گردید و سهم این گروه کالاها در کل صادرات غیر نفتی به 53 درصد تنزل نمود. در این میان سهم ارزش صادرات فرش که تا سال 1373 حدود نیمی ازصادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داده بود به 30,18 درصد کل ارزش صادرات غیر نفتی کاهش یافت و ارزش آن به 981,1 میلیون دلار محدود گردید. کاهش مزبور عمدتاً به دلیل اتخاذ سیاستهای ارزی در سال 1374 و همچنین عدم دستیابی به بازارهای جدید صادراتی فرش و نیز تشدید فعالیت رقبای ایرانیدر این زمینه بوده است.

 در سال 1374 سیاستهای ارزی و بازرگانی خارجی کشور در راستای اهداف ذیل بود:

1.    ایجاد مازاد تجاری جهت بازسازی و تقویت ذخایر ارزی همزمان با بازپرداخت به موقع تعهدات ارزی کشور.

2.    تخصیص منابع ارزی به بخشهای مورد نظر از طریق هدایت ارزهای حاصل از صادرات غیر نفتی به سیستم بانکی و کنترل واردات از طریق برقراری پیمان سپاری.

3.    تثبیت نرخ ارز با هدایت کلیه مبادرات ارزی و بازرگانی خارجی به سیستم بانکی.

وضعیت سال 1375

          در سال 1375 سطح مطلوب ذخایر ارزی بین المللی کشور همراه با افزایش درآمدهای ارزی و تثبیت بازار ارز شرایط مساعدی را برای اعمال سیاستهای مناسب ارزی و بازرگانی در جهت تشویق نسبی صادرات غیر نفتی و تامین واردات مورد نیاز به ویژه کالاهای اساسی و سرمایه ای فراهم آورد.

          در این سال به منظور حمایت از صادرات غیر نفتی اقداماتی نظیر افزایش مهلت ایفای تعهدات ارزی صادر کنندگان به بانکها، اعطای مجوز ورود کالا از محل ارز حاصل از صادرات غیر نفتی و پرداخت جوایز ریالی صورت گرفت که موجب کندی روند نزولی صادرات غیر نفتی در کل و افزایش سریع صادرات محصولات صنعتی گردید، به طوری که ارزش کل صادرات غیر نفتی در سطح 3,1 میلیارد دلار تثبیت شد.

          به طور کلی ادامه سیاستهای هدایت کننده ارزی که از ابتدای سال 1374 به مورد اجرا گذاشته شده بود از قبیل اخذ پیمان ارزی و الزام صادر کنندگان به برگرداندن ارز حاصل از صادرات به سیستم بانکی با توجه به نرخ خرید ارزهای صادراتی در حد هر دلار معادل 3000 ریال، علی رغم اعطای مجوز به صادر کنندگان جهت استفاده از قسمتی از ارزهای واریزی، به کاهش ارزش صادرات غیر نفتی در این سال منجر گردید. در این سال مجوز ورود کالا در مورد صادرات کالاهای صنعتی معادل 50 درصد ارز واریزی و برای صادرات سایر کالاها معادل 30 درصد ارز واریزی بود. از ابتدای اسفند ماه این مجوز به 100 درصد برای فرش تفزایش یافت. در این سال صادرات اقلام غیر نفتی بجز فرش با حدود 8,5 درصد افزایش به 463,2 میلیون دلار افزایش یافت.

          در دوره مورد بررسی ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی عمدتاً به علت کاهش صادرات فرش با کاهشی معادل 13,4 درصد به 1645,8 میلیون دلار محدود گردید و سهم این گروه کالاها در کل صادرات غیر نفتی به 53 درصد تنزل نمود.

          در سال 1375 صادرات غیر نفتی دستخوش نوسانات نامنظمی بود. اتخاذ سیاستهای تشویقی از جمله افزایش مهلت واریز ارزهای صادراتی از 6 ماه به 8 ماه برای فرش و از 3 ماه به 5 ماه برای سایر کالاها در ابتدای سال و اعطای کجوز واردات در مقابل 50 درصد ارزش صادرات کالاهای صنعتی و 30 درصد ارزش صادرات سایر کالاها و همچنین افزایش لیست کالاهای صادراتی مشمول استفاده از پنجاه درصد از 36 قلم کالا به 78 قلم، موثر واقع شدو روند نزولی صادرات غیر نفتی (بدون فرش) به روند صعودی تبدیل گردید، این امر تنها در مورد فرش نتوانست جبران کاهش صادرات را بنماید. در مجموع همراه با ثبات نسبی اوضاع اقتصادی، ارزش صادرات غیر نفتی در نیمه دوم سال نسبت به نیمه اول سال بهبود یافت و از 30,7 درصد رشد برخوردار گردید.

          صاردات فرش که همواره عمده ترین قلم صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی بود با 34,5 درصد تنزل در ارزش نسبت به سال قبل و دارا بودن سهمی معادل 20,7 درصد از کل صادرات غیر نفتی و 39 درصد از کل صادرات کالاهای کشاورزی و سنتی به 642,5 میلیون دلار محدود گردید. کاهش مزبور عمدتاً ناشی از تشدید فعالیت رقبای ایرانی، عدم دستیابی به بازارهای جدید و وضعیت اقتصادی کشورهای عمده خریدار فرش ایرانی بوده است.

سیاستهای ارزی وبازرگانی خارجی کشورایران درسال1375اهداف زیرراتعقیب می نمود:

1.    مدیریت صحیح منابع ارزی و تخصیص این منابع به بخشهای مورد نظر از طریق هدایت ارزهای خاصل از صادرات غیر نفتی به سیستم بانکی و کنترل واردات از طریق برقراری پیمان سپاری.

2.    جلوگیری از نوسانات بی رویه نرخ ارز با هدایت کلیه مبادلات ارزی و بازرگانی خارجی به سیستم بانکی.

3.    تقویت بنیه ارزی کشور از طریق ایجاد مازاد تجاری و باز پرداخت به موقع تعهدات ارزی کشور.

وضعیت سال 1376

          در سال 1376 بخش خارجی اقتصاد کشور با عدم تعدل روبرو بود. در این سال با گسترش بحران کشورهای جنوب شرقی آسیا، رکود در بازارهای مختلف جهان حاکم گردید. اثرات این رکود بر اقتصاد ایران بصورت کاهش بهای اکثر کالاهای صادراتی بویژه نفت خام از یک سو و کاهش تقاضای جهانی برای کالاهای صادراتی ایران متجلی شد.

          از سوی دیگر علی رغم اتخاذ سیاستهای تشویقی در جهت افزایش صادرات غیر نفتی، که بر اساس آن صادر کنندگان مجاز به استفاده از سهم مشخصی از ارز حاصل از صادرات غیر نفتی، که بر اساس آن صادر کنندگان مجاز به استفاده از سهم مشخصی از ارز حاصل از صادرات خود جهت واردات کالا و یا فروش آن در بورس اوراق بهادار گردیدند، ارزش صادرات غیر نفتی 7,4 درصد کاهش یافت و به 2,9 میلیارد دلار محدود گردید. کاهش ارزش صادرات غیر نفتی عمدتاً به دلیل افت قیمت برخی از کالاهای صادراتی در بازارهای بین المللی، عدم گسترش صادرات فرش و کاهش صادرات کشور به بازارهای بین المللی بدلیل بحران پولی کشورهای جنوب آسیا بوده است.

          در این سال بروز شمکلات خاص در زمینه صادرات برخی از اقلام صادراتی کشور مانند فرش (از جمله اشباع بازارهای فرش، عدم دستیابی به بازارهای جدید، تشدید فعالیت رقبای هندی و پاکستانی، صدور غیر مجاز فرش و همچنین افزایش قیمت تمام شده تولید داخلی این کالا به دلیل تورم ناشی از هزینه تولید آن)، در کاهش ارزش صادرات غیر نفتی نقش مهمی داشته است، لازم به توضیح است که علاوه بر مسائل سیاسی – اقتصادی فراروی ایران در بازارهای جهانی، بحران پولی کشورهای جنوب شرقی
آسیا و کاهش ارزش پول این گروه از کشورها و کاهش بهای اغلب محصولات صادراتی آنها موجب تعدیلات قیمتی در سایر بازارها شده است و این تحولات طبعاً بر قیمت محصولات صادراتی ایران و قدرت رقابت آنها نیز موثر بوده است.

          از ابتدای مرداد ماه سال 1376 امکان انتقال مجوز واردات در مقابل صادرات (واریزنامه) به شخص ثالث از طریق بورس اوراق بهادار فراهم گردید علاوه بر آن مهلت واریز پیمان ارزی برای صادرات کلیه کالاها به 8 ماه افزایش یافت و کجوز ورود کالا برای صادر کنندگان فرش 100 درصد و برای صادر کنندگان سایر کالاها 50 درصد تعیین گردید.

          در دوره مورد بررسی ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی عمدتاً به علت کاهش صادرات میوه های تازه و خشک (به ویژه پسته و مغز پسته) با کاهشی معادل 24 درصد به 1250,7 میلیون دلار محدود گردید و سهم این گروه کالاها در کل صادرات غیر نفتی به 43,5 درصد تنزل نمود. در این گروه صادرات فرش با ارزشی معادل 635,7 میلیون دلار 22,1 درصد از کل صادرات غیر نفتی و 50,8 درصد از کل صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی را به خود اختصاص داد و نسبت به سال قبل از 1,1 درصد کاهش برخوردار گردید.

          در سال 1376 سیاستهای ارزی و بازرگانی خارجی کشور در جهت اهداف مورد نظر در سال 1375 تداوم یافت. در این سال به منظور گسترش صادرات غیر نفتی و هدایت منابع ارزی حاصله به سیستم بانکی تدابیری اتخاذ گردید که موجب شد تا بخش عمده ای از درآمدهای ارزی حاصل از صادرات غیر نفتی (به استثنای اقلام صادراتی در قالب قراردادهای خاص) به کشور بازگردد.

          در سال مورد بررسی در رابطه با استفاده از کجوز واردات در مقابل صادرات کالا و نحوه انتقال آن به شخص ثالث تمهیداتی در نظر گرفته شد. بر اساس ضوابط مذکور صادر کنندگان اجازه یافتند در صورت تمایل واریزنامه ارز صادراتی خود را از طریق بورس اوراق بهادار به دیگری واگذار نمایند.

وضعیت سال 1377

          در سال 1377 نرخ پیمان سپاری کالاها بطور متوسط 26 درصد کاهش یافت علاوه بر آن کلیه صادر کنندگان به انتقال صددرصد ارز صادراتی به صورت معامله واریز نامه در بورس یا ورود کالا مجاز گردیدند و صدور کالا از طریق گشایش اعتبار اسنادی معتبر، همچنین خروج کالا برای عرضه در نمایشگاههای خارجی از سپردن پیمان ارزی معاف شدند. اختصاص بخشی از ارز واریز نامه ای برای تامین هزینه های بازاریابی نیز با تایید مرکز توسعه صادرات مجاز اعلام گردید.

          در سال مورد بررسی ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی عمدتاً به دلیل گسترش صادرات میوه های تازه و خشک (به ویژه مغز پسته) با افزایشی معادل 12,9 درصد نسبت به سال قبل به 1376,2 میلیون دلار بالغ گردید و سهم این گروه از کالاها در کل صادرا غیر نفتی به 46 درصد افزایش یافت. در این گروه صادرات فرش با ارزشی معادل 570,1 میلیون دلار، 18,9 درصد از کل صادرات غیر نفتی و 41,4 درصد از کل صادرات سنتی و کشاورزی را به خود اختصاص داد و نسبت به سال قبل از 10,3 درصد کاهش برخوردار گردید.

          در سال 1377 سیاستهای ارزی و بازرگانی خارجی در جهت تشویق و گسترش صادرات غیر نفتی اتخاذ گردید. در این سال سیاستهای اعتباری سیستم بانکی در جهت تامین مالی صادر کنندگان با استفاده از نرخ های سود ترجیحی ادامه یافت. همچنین تسهیلات مختلفی به منظور افزایش اختیارات صادر کنندگان در مدیریت منابع ارزی ناشی از صادرات در نظر گرفته شد. در سال مورد بررسی بمنظور کاهش وابستگی اقتصاد به دلار استفاده از یورو در مبادلات خارجی، ایجاد تعهد، افتتاح حسابهای ارزی و نیز صدور ضمانت نامه ها مجاز گردید.

وضعیت سال 1378

          در سال 1378 نرخ پیمان سپاری برخی از کالاها کاهش یافت. علاوه بر آن مجوز جهت واردات کالا (ماشین آلات و لوازم یدکی آن) و افزایش دامنه اختیار صادر کننده بر نحوه مصرف درآمدهای ارزی حاصل از صادرات کالا موجب رشد محدود ارزش صادرات غیر نفتی را فراهم آورد.

          در سال مورد بررسی ارزش صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی عمدتاً به دلیل گسترش صادرات فرش با افزایشی معادل 4,7 درصد غیر نفتی به 44 درصد کاهش یافت. در این گروه صادرات فرش با ارزشی معادل 691,2 میلیون دلار، 20,6 درصد از کل صادرات غیر نفتی و 64,4 درصد از کل صادرات کالاهای سنتی و کشاورزی را به خود اختصاص داد و نسبت به سال قبل از 21,2 درصد افزایش برخوردار گردید.

          مجموعه سیاستها و رویه های اجرایی اتخاذ شده برای بخش خارجی اقتصاد کشور در سال 1378، معطوف به افزایش اتکاء بر عوامل بازار و نیروهای عرضه و تقاضا در تعیین نرخ ارز و نیز تسهیل مقررات اداری ناظر بر مراحل صدور و ورود کالا بود. در

منبع :