تاریخچه فرش

بررسی صد سال سهم فرش در اقتصاد ایران(بخش پانزدهم)

موانع و محدوديت‌های درون مرزی  وجود قوانين و مقررات متضاد، بی ثبات و دست و پاگير و فقدان هماهنگی برای اجرای سياست‌های بازرگانی: در كشور دهها ستاد، شورا، وزارتخانه، سازمان، موسسه و مراكز وجود دارند كه هريك به نوعی در ارتباط با بخش بازرگانی و صادرات مداخله می نمايد، ورود ، توزيع، صدور و قيمت گذاری هر كالا و از جمله فرش دستباف و متاثر از تصميمات و بخشنامه‌های صادره از سوی آنهاست كه متاسفانه طی سال‌های اخير اين مراكز در حال افزايش بوده است.

 

2.    ساختار غيررقابتی بازار، ضعف اطلاع‌رسانی و خدمات بازرگانی و نازل بودن كارايی تجاری: بازار داخلی لااقل به لحاظ سهم قالب دولت يك بازار رقابتی نيست، مداخله دولت در امر صادرات، قيمت‌گذاری و جهت‌گيری تجاری آن، ضعف سيستم اطلاع رسانی تجاری در كشور و همچنين ضعف‌های موجود در زمينه خدمات بازرگانی مسائل و مشكلاتی را به صادرات محصولات غيرنفتی از جمله فرش دستباف تحميل نموده است اين در حالی است كه در عصر اطلاعات، كارايی تجاری در كشورهای ديگر بشدت افزايش يافته است.

3.    يكی ديگر از مشكلات داخلی در توسعه صادرات فرش تكيه بر روش‌های سنتی تجارت در ارتباط با صادرات فرش دستباف و عدم بكارگيری روش‌های نوين تجاری مبتنی بر تجارت الكترونيك فرش، فقدان مكانيزم شفاف برای صدور فرش از طريق سيستم اعتبار اسنادی و نبودن سازوكار بيمه‌های صادراتی مرتبط با فرش طی سال‌های اخير به عنوان يك مانع جدی بر صادرات فرش بوده است و اين در حالی است كه اكثر رقبای ايران در صادرات فرش دستباف سالهاست كه از شيوه‌های جديد تجاری به نحو شايسته‌ای استفاده   می ‌كنند.

4.    فقدان هماهنگی سازما‌ن‌ها و تشكل‌ها و صادركنندگان فرش در شركت مطلوب در نمايشگاه‌های بين‌المللی و عدم استفاده از ابزارهای مناسب تبليغات و روش‌های مناسب بازاريابی.

5.    مشكلات گمركی، استاندارد و بيمه مرتبط با صادرات فرش دستباف.

6.    متناسب نبودن طراحی، رنگ آميزی با سلايق خريداران خارجي.

7.    عدم انعطاف لازم در قيمت‌های صادراتی فرش دستباف: از آنجا كه در تعيين قيمت‌های صادراتی فرش دستباف همانند بسياری از كالاهای صادراتی ديگر فاكتورهای مختلفی دخالت دارند كه برخی از آنها از قبيل نرخ ارز خارجی در حال تغيير می ‌باشند لذا ثابت بودن قيمت‌های فرش‌های صادراتی برای يك مدت طولانی منطقی بنظر نمی ‌رسد.

8.    در سال‌های اخير قيمت تمام شده فرش دستباف بدليل افزايش قيمت مواد اوليه و ساير هزينه ها از جمله دستمزد باعث شد سود صادركنندگان كاهش يابد.

9.    متاسفانه طي سال‌های اخير هيچ‌گاه عزم ملي و جدی برای صادرات وجود نداشته و داغ شدن بحث‌های صادرات غيرنفتی تنها محدود به دوران كاهش درآمدهای نفتی است بطوری كه برخی از توليدات كشور از جمله فرش دستباف بيشتر در زمان كاهش صادرات غيرنفتی مورد تشويق قرار مي‌گيرد.

10.                     فشارهای تورمی يكی ديگر از چالشهای بخش بازرگانی از جمله صادرات فرش بوده زيرا يك طرف كنترل و تنظيم بازار داخلی را با مشكل مواجه می ‌سازد و دولت را وادار به دخالت گسترده در مكانيزم بازار می ‌نمايد و از سوی ديگر افزايش هزينه توليدات داخلی و كاهش نرخ واقعی ارزی به صادرات لطمه می ‌زند. البته به دليل تثبيت نرخ برابری ارز با دلار و تقويت دلار در مقابل ساير ارزها، كاهش نرخ واقعی در مورد ارزهايی چون مارك آلمان، لير ايتاليا به مراتب شديدتر بوده كه خود يكی از دلايل تنزل ارزش صادرات فرش بوده است.

11.                     فقدان تلاش منسجم و عدم استفاده از شيوه‌های تجاری مناسب جهت نفوذ به بازارهای جديد فرش از جمله كشورهای آمريكای جنوبی، كشورهای افريقايی و كشورهای اروپايی، همچنين هزينه و ريسك نسبتاً بالا برای ورود صادركنندگان (بدون حمايت اوليه از سوی دولت) در بازارهای جديد و غيره را می ‌توان از جمله موانع و محدوديت‌های درون مرزی صادرات فرش دستباف بيان داشت.

موانع و محدوديت‌های برون مرزی

1-     تمركزگرايی يا اتكا به چند بازار محدود و مشخص و عدم توجه به كسب بازارهای جديد يكی از مشكلات و موانع صادرات فرش است بطوریكه تلاش صادركنندگان منحصر به چند بازار بوده و بقيه بازارهای جهانی و ايجاد بازارهای جديد چندان توجهی نشده است.

2-     ضعف تبليغات و فقدان استراتژی نفوذ در بازارهای بين‌المللی عامل مهمی در محدود ماندن بازارهای اصلی صادرات فرش به شمار می‌رود. مضاف بر اينكه اصولاً صادركنندگان فرش به تبليغاتی كه متضمن بازده مستقيم آنی نباشد رغبت نشان نمی دهند و ماهيت برخی از شيوه‌های تبليغی بگونه‌ای است كه نتايج آن عايد كل صادركنندگان می شود و نه صادركننده يا موسسه‌ای مستقيماً تبليغات و بازاريابی كرده است.

3-     وجود رقابت ناسالم تعداد زيادی از صادركنندگان در قيمت‌شكنی ضمن آنكه اشباع بازارهای صادركنندگان را ملزم می‌سازد برای جلوگيری از راكد ماندن سرمايه به اين رقابت منفی دامن بزنند.

4-     فرش يك كالای مصرفی بادوام است كه برای مصرف‌كنندگان خارجی، كالای لوكس تجملی محسوب شده و به كشش درآمدی آنها بستگی دارد لذا سرعت فروش آن در بازهای خارجی بسيار كند است و گاه مدتهای طولانی در انبارها متوقف باقی مي ماند.

5-     فروش امانی فرش به خريداران خارجی موجب می ‌شود كه بازگشت ارز حاصل از آن با وقفه صورت گيرد و در نتيجه سرعت عمل صادركنندگان برای صدور مجدد فرش گرفته شود.

6-      اكثر كشورهای رقيب ايران در بازار جهانی از نيروی كار ارزان و فراوان برخوردارند. لذا به دليل سودآوری زياد و هزينه نسبتاً كم قاليبافی قادر به توليد و ارائه فرش‌های ارزان قيمت بوده و در نتيجه با توليد فرش‌های ارزانتر امكان عرضه فرش‌های با قيمت‌های كمتر در بازارهای جهانی برای اين كشورها مهيا است.

7-     رشد موانع غيرتعرفه‌ای در كشورهای صنعتی پيشرفته: كشورهای صنعتی هرچند با تبعيت از مقرراتWTO تعرفه‌های كالايی خود را كاهش داده‌اند ليكن يك سری موانع غيرتعرفه‌ای مانند ملاحظات زيست محيطی و بهداشتی بر سر راه صادرات كشورهای ديگر از جمله صادرات فرش ايران وضع نموده اند.

8-     تمركز كالايی و كشوری در صادرات فرش: توزيع صادرات فرش ايران طی سال‌های اخير مؤيد آن است كه در مجموع پنج كشور آلمان، ايتاليا، سوئيس و كانادا بيش از 70 درصد از فرش‌های صادراتی ايران را بخود اختصاص داده‌اند و بر اين اساس صادرات فرش از درجه تمركز بسيار بالای كشوری برخوردار است كه اين وضعيت خود نوعی عدم امنيت برای بازارهای صادراتی ايران است.

9-     عدم استفاده از تعرفه‌های ترجيحی: هم اكنون با توجه به اينكه تعدادی از اعضای WTO مانند پاكستان، هند و تركيه با استفاده از تعرفه‌های ترجيحی بازار خارجی محصولات مشابه صادراتی نظير فرش دستباف كشور ما را به خطر انداخته‌اند و در صورت عضويت در WTO مي‌توان از مزايای تعرفه‌های ترجيحی استفاده نمود كه موجب بازگشايی بازارهای جهانی فرش بر روی صادرات فرش ايران و حتی كاهش قيمت تمام فرش ايران خواهد شد.

10-                        تكيه بر روش‌های سنتی تجارت مرتبط با صادرات فرش دستباف و عدم بكارگيری روش‌های نوين تجاری مبتنی بر تجارت الكترونيكی فرش، فقدان مكانيزم شفاف برای صدور فرش از طريق اعتبار اسنادی و نبودن سازوكار بيمه‌های صادراتی فرش طی سال‌های اخير بعنوان يك مانع جدی بر صادرات فرش بوده است اين در حالی است كه رقبای ايران در صادرات فرش دستباف سالهاست كه از شيوه‌های جديد تجاری به نحو شايسته‌ای استفاده مي‌كنند.

11-                         عدم مشاركت فعال در سازمان‌های تجاری و منطقه‌ای و گمركی و استفاده از مزيت‌های همكاری و همگرايی‌های منطقه‌ای و بين‌المللی.

12-                         فقدان سازوكار مناسب جهت ثبت طرح‌ها و نقشه‌های اصيل و بازار پسند ايرانی در مجامع بين‌المللی در كنوانسيون‌های جهانی مرتبط با حقوق مالكيت معنوی موجب سوء استفاده كشورهای رقيب و كسب سهم ايران از سوی آنها در بازارهای جهانی شده است.

13-                        وجود ركود اقتصادی در بازارهای عمده فرش و كاهش خريد از سوی خريداران فرش دستباف.

پژوهشگر:شبنم رسولی


 

منبع :