نقوش و طرح های فرش

سیر تحول نقش ماهی در فرش(بخش ششم)

آنالیز طرح ملایر  شکل 1 مربوط به فرش ملایر می باشد . این فرش از فرش همدان درشت باف تر و هندسی تر می باشد ، موتیف های موجود در این فرش  نسبت به فرش هایی که قبلاً بررسی شده  بزرگتر است در این فرش آنچه که بیش از همه مورد توجه است فرم خاص ماهی آن می باشد.

در شکل 2 طرح نسبتاً کامل این فرش ترسیم شده که در این طرح شکل کلی از گل ها به تصویر کشیده و در قسمتی از آن به جای گل فرم دایره قرار داده شده که فرم ماهی در آن کامل می باشد. در شکل 2 دو لوزی در بالا و پایین آن طراحی شده . در سه طرف لوزی  در بالا و پایین گل های درشت وجود دارد که گل وسطی آن درشت تر نسبت به دو گل دو طرف می باشد. ماهی ها در اطراف لوزی توسط خط هایی موازی با دو لوزی بالا و پایین در ارتباط می باشد . در شکل 3 جهت حرکت ماهی ها با فلش مشخص شده است ، در این شکل فلش (ماهی) به دور  یک گل در حرکت می باشد ، این حرکت به صورت دایره وار است. در مرکز این تصویر دایره ( گل ) وجود دارد که دو گل دیگر هم در دو طرف تصویر و در همان امتداد می باشد .گل مرکزی توسط خطوی مورب به شکوفه های اطراف متصل شده و نسبت به دو گل اطراف کوچکتر می باشد . نحوه قرار گرفتن گل ها به صورت ضربدری و در راستای افقی و عمودی است .  در شکل 3 واگیره مربوط به این فرش ترسیم شده ، این واگیره  در کل فرش همین طور که در شکل 1، 2 و 3دیده می شود دو بار در عرض و دو بار در طول تکرار شده  است .  ابعاد این واگیره به اندازه ی یک چهارم طرح متن می باشد. در شکل 5 فرم ماهی به طور واضح به تصویر کشیده شده  که بدنه و دم ماهی دارای دندانه های بزرگ می باشد . در این تصویر آنچه که جالب توجه است قرار گرفتن گل یر پشت فقط یکی از ماهی ها می باشد و ماهی دیگر این گل را بر پشت خود حمل نمی کند. در مورد ماهی های دیگر فرش ها این مورد که دو ماهی در حال گردش به دور گل، با هم متفاوت باشند، دیده نمی شود.در شکل 4 حاشیه مربوط به این فرش طراحی شده است . همان طور که در این تصویر دیده می شود دو گل متفاوت در این تصویر هست که گلی که گرد می باشد به دو طرح بته ای متصل  شده و گل دیگر توسط این دو فرم بته ای احاطه شده است .   تکرار این واگیره باعث ایجاد حاشیه می شود.

(1)

(2)

(3)

(3)

(4)

(5)

زهرا تیموری

منبع :