نواحی و مناطق قالی بافی

بررسی وضعیت کنونی قالیبافی روستای درخش بر پایه ی روش های مردم شناسی(بخش اول)

فرش ایران از دیر باز نماد و نشانه ی هویت و فرهنگ ایرانی بوده است . این دست بافته ی زیبا نه تنها در ایران بلکه در سراسر جهان زینت بخش منازل می باشد بطوری که امروزه در اکثر نشریات تخصصی چیدمان منزل ، کفپوشهای متعددی از قبیل گبه  – قالیچه – گلیم و غیره باهارمونی زیبا و هماهنگی کامل با سایراثاثیه دیده می شود .

قالیبافی جزء آن گروه از صنایع دستی است که متعلق به مکان و حوزه جغرافیایی خاصی از ایران نیست بلکه از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی ، آب و هوا ، مصالح و مواد اولیه در دسترس بافت قالی و یا دست کم یکی از انواع دست بافته های داری با روش ها و خصوصیات مختلف وجود دارد . هنر قالیبافی در استان خراسان جنوبی از سابقه ی دیرینی برخوردار است . در اینجا به بررسی وضعیت کنونی قالیبافی این استان به خصوص روستای درخش واقع در نزدیکی شهرستان بیرجند می پردازیم .

در این مقاله سعی شده است قالیبافی منطقه ی کوچکی از ایران زمین و یکی از روستاهای شهرستان بیرجند در استان خراسان جنوبی با نام ((درخش )) از منظر مردم شناسی به تفکیک و وضعیت کنونی فرشبافی و نیز خصوصیات بومی و اصیل آن از قبیل نقوش اصطلاحات گویش ها و روش های محلی بافت بررسی شود . متاسفانه منابع اطلاعاتی و آماری دقیقی از قالیبافی این منطقه وجود ندارد . مطالب این مقاله نتیجه ی بازدید و پژوهش شخصی از راه مشاهده مصاحبه و پرسش از اهالی روستا می باشد .

نگاهی به قالیبافی بیرجند :

یکی از هنرهای دستی استان خراسان جنوبی با مرکزیت بیرجند قالیبافی است . در این زمینه اولین منطقه ای که در شهرستان بیرجند مورد توجه قرار می گیرد روستای درخش است . از قالی های قدیم بیرجند تعداد زیادی به یادگار مانده که برخی از آنها در موزه فرش ایران و برخی از آنها در مجموعه آستان قدس رضوی نگهداری می شود .

 

اکثر این قالیها بافت روستای درخش می باشند . شواهد تاریخی نشان می دهد که نخستین فعالیت های این استان از روستای درخش و مود  آغاز شده و به مرور زمان درمیان سایر روستاهای بیرجند گسترش یافته است . امروزه فرش بیرجند را در بازار های جهانی به نام فرش ((مود )) می شناسند .در شهرستان بیرجند در حال حاضر هزار دار قالی وجود دارد . و تنها در شهر بیرجند 200 باب فروشگاه خامه فروش 60-50 کارگاه رنگرزی و 40-30 واحد پرداخت زن و دیگر صنایع وابسته به فرش دایر است . ( راهنمای اقتصادی استان خراسان جنوبی )

 طرح و نقش قالیهای بیرجند :

انواع مختلفی از طرح های هندسی و غیر هندسی منظم را می توان در میان قالی های بیرجند مشاهده نمود .

 

نقوش هندسی قالیچه های بیرجند در قالیهای عشایری آن جلوه کرده است . نقوش هندسی این قالیچه ها ابتدا بصورت مجرد و انتزاعی بوده است و به تدریج به طبیعت نزدیک تر شده است . از طرح های رایج در این قالی ها (( طرح هراتی )) است که در روستای درخش فراوان بافته می شود .