اخبار فرش

آشنایی با فرش دستباف کشور مصر

استفاده تولیدکنندگان فرش کشور مصر از طرح ها، اسامی و اعتبار مناطق جغرافیایی فرش دستباف ایران به وفور دیده می شود و به نظر می رسد از این حیث گوی رقابت را از کشور چین برده اند.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی فرش ایران، دوره ممالیک مصر نيـز، بـه دليـل حمايـت خلفای عباسی و تبديل شدن شهر قاهره به مركز دنياي اسـلام آثار درخشـان و باارزشـي دارد كـه نماينـده عشـق و علاقه سلاطين مملوك به هنر و سازندگي است. پارچه بـافي، ابريشـم و زربفـت با استفاده از نقوش مذهبي، سياسي و اجتماعي و اقتصادي وجود داشت و يكي از كالاهايي بـود كه بيشترين ميزان صادرات، واردات، هداياي سياسي، پرداخت ماليـات و خراج به واسطه آن ها انجام می شد. پارچه بافي ايران، به ويژه سنت ساساني، از ديرباز بر پهنه هاي وسـيعي از دنياي كهن تأثيرگذار بوده و شواهداين تأثير را مي توان در مصر دوران قبطی و فاطميـان مشاهده كرد هم چنین مناسـبات سياسي و تجاري ايران ايلخاني و مماليـك مصـر در حدفاصـل قـرون هفت وهشت هجري/سيزده و چهارده ميلادي در این خصوص بسیار تاثیرگذار بوده است. شهر تبريز، ييلاق ايلخانان و محـل رسـيدن بازرگانـاني بود كه از شرق به غرب و ازغرب به شرق مي رفتند. بازرگانان ازهنـد، چين، اروپا و مصر براي تجارت به آن جا مي آمدند. مهـم تـرين دوره هنــري مماليــك در زمــان ســلطنت ســلطان نصــيرالدين(766 -727 ه.ق) بود و كارگاه هاي قاهره و دمشق عـلاوه بـر توليـد كتيبه، اشياي هنري ديگر از جمله پارچه، فرش و ... نيز توليد مي کردند. با از بین رفتن صنایع نساجی مملوکان به دلیل وضع مالیات‌های سنگین و رقابت سخت با صادرات اروپایی، صنعت دیگری روی کار آمد که آن صنعت بافت فرش بود البته علی‌رغم قطعاتی که اخیراً در مکان‌های باستان‌شناسی خاک‌برداری شده‌اند، هیچ مدرکی دال بر بافت فرش‌های پُرزدار مصر در سه ربع قبل از سده‌ی پانزدهم/نهم موجود نیست. ظاهراً بعدها در محل نامشخصی در سال هاي آخر حکومت مملوكان فرش‌های پرزدار خوش بافت با طرح و رنگ‌پردازی پیچیده، گسترش یافتند. نظریه‌ای مبنی بر این نکته وجود دارد که محصولات تولیدی بنا به دلایلی، با بافندگان ایرانی مهاجری ارتباط دارد که به دلیل هرج و مرج سیاسی ایران، از غرب این کشور فرار کرده و در سرزمین‌های مملوکان استقرار یافته بودند. طراحی و رنگ‌پردازی این قالی‌ها، با منسوجات مملوكان اختلاف بسیاری دارد. به جای استفاده از چند رنگ، مثل آبی تیره، صورتی گُل بِهی یا سبز تیره، فرش‌ها نمادی آتشین از رنگ‌های درخشان و پر جنب و جوش در حال انفجار هستند، زمینه‌ها معمولاً پشم قرمز گیلاسی با نقش‌مایه‌هایی با رنگ‌های سبز روشن برگی، آبی پودری با لکه‌هایی از زرد و سفید‌ می‌باشند. شکل ستاره‌ی بزرگ یا هشت گوش در مرکز، که داخل و اطراف آن پر از نقش‌مایه‌هایی از آذین‌های گل سرخی، پاپیروس خاردار و نیلوفرهای آبی به شیوه‌ی فرعونی، درختان تنومند سرو و نخل است. این ترکیبات دارای حواشی عمیق و طومارهای پهن در بالا و پایین با ترتیب فضایی تکراری است که در تذهیب‌های مملوكان دیده‌ می‌شود . فرش‌ها بیشتر متعلق به فضاهای داخلی کاخ‌ها و مکان‌های مذهبی بودند. در حال حاضر واحدهای تولیدی خانگی و روستایی در کشور مصر سراسر کشور پراکنده شده اند و از مراکز عمده تولید می توان به قاهره ، اسکندریه ، اسماعیلیه و پرت سعید اشاره کرد . در فرش های مصری هم گره و هم گره فارسی به کار می رود. فرش ها در مصر از 32 رج تا 65 رج متفاوت است ولی تمرکز عمده تولید روی فرش های 20 تا 26 رج است. معمولاً در کشور مصر فرش ها با اندازه ی کوچکتر در رج شمارهای بالاتر و برعکس فرش های با ابعاد بزرگ تر در رج شمار پائین تر بافته می شود . فرش های درشت بافت تر معمولاً از پشم نامرغوب محلی تهیه می شود و بیشتر هم به مصرف داخلی می رسد .فرش های ظریف تر از پشم های مرغوب وارداتی تهیه و صادر می گردد. مواد مصرفی در صنعت قالی بافی مصر، مثلاً پنبه مرغوب، از تولید داخلی تأمین می شود. علاوه بر این، مقداری از محصول پنبه این كشور صادر و به جای آن نخ پنبه ای وارد می شود. میزان تولید پشم محلی چشمگیر است ولی به سبب مرغوب نبودن در تولید قالی هایی با كیفیت پایین مصرف می شود. برای بافت قالی های مرغوب و ظریف از پشم وارداتی برخی از كشورها ازقبیل نیوزلند و استرالیا استفاده می شود، ولی محدودیت های واردات دستیابی به این گونه مواد را نیز مشكل می سازد. طرح و نقش و اندازه: طرح فرش مصری بیشتر از گل و برگ و برگرفته از طرح های قدیمی فرش ایران است و نقوش اصفهان، تبریز، كرمان، كاشان، قم، و نایین از متداول ترین این نقش هاست. متاسفانه به وفور از اسامی و اعتبار مناطق جغرافیایی ایران در معرفی فرش های خود استفاده می کنند که هریس مصر، شیروان مصر، اصفهان مصر و ... از آن جمله هستند. استفاده از طرح های مدرن فرش های نیز در مصر متداول است. آمریکا، اروپا و چین از بازارهای قدیمی و در حال حاضربه دنبال افزایش روند مصرف آفریقا در کنار بازارهای شرق آسیا هستند.

منبع : مرکز ملی فرش