نقوش و طرح های فرش

سیر تحول نقش ماهی در فرش(بخش نهم)

آنالیز طرح تبریز شکل 1 تصویری از فرش تبریز معروف به ریزه ماهی می باشد . در این تصویر رنگ بندی نقش اساسی دارد چرا که رنگ موتیف ها نیز تشکیل اشکال هندسی را می دهد .فرم کلی این شکل در ذهن فرش بیجار را تداعی می کند با این تفاوت که طرح کلی تبریز حالت منحنی دارد و واگیره موجود در آن نیز کوچکتر می باشد . در این فرش موتیف های موجود در متن ، لچک و ترنج یکسان می باشد و آنچه باعث متمایز شدن آنها میشود رنگ و فرم کلی است که توسط خطوط منحنی ایجاد شده است.

در شکل 2 طرح اصلی فرش کشیده شده است . در این شکل خطوط منحنی و کنگره شکل که جدا کننده لچک و ترنج  است به وضوح دیده می شود.در لچک و ترنج، این خطوط کنگره ای دو بار تکرار شده و باعث شده لچک و ترنج به دو قسمت تبدیل شود، این دو قسمت موجود در لچک و ترنج توسط تغییر رنگ بیشتر دیده می شوند.(شکل2) در بالا و پایین ترنج دو طرح قندیل مانند وجود دارد که از ویژگی های طرح تبریز می باشد. در درون این قندیل ها نیز فرم ماهی وجود دارد .( شکل 2)

شکل ۵۰ فرم کلی شکل 2 و 3را نشان می دهد . در این شکل به جای خطوط منحنی خطوط مورب طراحی شده تا فضای اصلی کار به خوبی مشخص شود . در شکل 4طرح کلی واگیره دیده می شود . در این طرح جهت حرکت ماهی توسط فلش مشخص شده است .  در چهار طرف واگیره گل دیده می شود که دو گل که در راستای قطر مربع ( واگیره ) می باشد داخل لوزی است و دو  گل دیگر همراه باسه گل، در راستای بین دو ماهی قرار دارد . جهت حرکت ماهی ها هم به صورت دایره وار در اطراف گل مرکزی می باشد. شکل 4 نشان دهنده طرح اصلی واگیره است .در این طرح نشان داده می شود در انتهای ضلع لوزی گل وجود دارد. ماهی های موجود در این شکل توسط خطوط مورب با لوزی و گل مرکزی آن در ارتباط می باشد . در مرکز این واگیره نیز فرم گل گرد می باشد . درشکل 4 فرم اصلی ماهی طراحی شده که شبیه برگ می باشد . فرم ماهی  تبریزشبیه به ماهی بیجار  ولی ریز تر و تعداد دندانه ی آن نیز کمتر می باشد. شکل 4 حاشیه مربوط به این طرح را نشان می دهد . این حاشیه معروف به حاشیه سماوری است .در فرش بیجار نیز حاشیه ای شبیه به این دیده می شد ، همان طور که قبلا ً گفته شد به این حاشیه، حاشیه ی هراتی می گویند.موتیف های این حاشیه خطوط اسلیمی می باشد که در وسط این طرح اسلیمی گل شاه عباسی قرار گرفته است . بین هر دو فرم اسلیمی نیز گلی گرد وجود دارد که توسط دو برگ نسبتاً درشت که حرکت دایره وار دارد احاطه شده است .

 

(1)

(2)

(3)

                                                               

(4)

زهرا تیموری

 


 

منبع :