تاریخچه فرش

قالی اردبیل (قالی شیخ صفی)

قالی اردبیل یکی از زیباترین فرش هایی است که در بیست سال اولیه دوره صفویه بافته شده است .

 

تار و پود این فرش از ابریشم و پرز آن از پشم بوده و کار بافت آن در سال 946 هجری قمری پایان گرفته است . نام بافنده آن مقصود کاشانیهمراه با مطلع یکی از اشعار حافظ :

جزآستان توام در جهان پناهی نیست     سر مرا بجز این در حواله گاهی نیست

در قسمت بالای فرش دیده می شود.

 

 

این قالی نفیس را شرکت زیگلر که از سال 1883 میلادی در ایران در زمینه تولید و تجارت فرش فعالیت می نموده از ایران خارج کرده و به مبلغ 2000 لیره استرلینگ به موزه ویکتوریا و آلبرت در لندن فروخته است .

در هر متر مربع این قالی 517000 گره از نوع سنه بکار رفته است . این فرش که مدت سه سال و نیم کار بافت آن به طول کشیده است 1152 سانتی متر طول و 534 سانتی متر عرض دارد . طرح این قالی بسیار جالب است در وسط آن ترنج زیبایی قرار دارد که شانزده کلاله دور آنرا احاطه نموده است . نقش یک چهارم از این ترنج با کلاله های مربوط در چهار گوشه زمینه فرش تکرار شده و لچکهای چهارگانه قالی را می سازند.

 

 

در داخل حاشیه بزرگ که با سه نوار حاشیه باریک محصور شده نقش کتیبه ها و گلوله هایی بصورت یک در میان دیده می شود.

در روایات چنین است که این قالی برای آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی جد خاندان صفویه بافته شده است .اما در این مورد بین محققین اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد . عده ای از آنان انتساب این قالی را به مقبره ی مزبور به دلایل متعددی مردود می دانند . یکی از آنها بنام « رکسفورد استید » رساله ای در این مورد نوشته و ادعا می کند اصولا در این آرامگاه ابعاد مناسبی برای پهن کردن این قالی وجود نداشته است و همچنین بنا به گفته ی او در صورت اموال موقوفه ی این آرامگاه بر اساس تایید متولی آن فرشی با این مشخصات وجود نداشته است . محقق نام برده به نقل از شخصی به نام « جاکسون » که در سال 1919 میلادی با کارکنان شرکت زیگلر در مورد سابقه تاریخی این قالی مذاکراتی داشته است ، می نویسد : با وجود آنکه این فرش در تبریز خریداری شده است از مجموعه ی فرش های متعلق به آستان حضرت رضا علیه السلام بوده است .

در مورد محل بافت این فرش نیز در بین اهل فن اختلاف است . عده ای بافت آن را در تبریز می دانند ، برخی در قزوین و سرانجام عده ای بیشتری آن را کار بافندگان کاشان ، که در کار بافت فرش های ابریشمی و نفیس مهارت و سابقه ی زیادی داشته اند ، دانسته و شاهد این مدعا را نیز اهلیت کاشی بافنده و نوع گره های فرش ( گره های فارسی ) می دانند .

به هر حال هیچ یک از مسائل گفته شده و شک و تردید های موجود درباره ی سابقه ی تاریخی این فرش ، محل تردیدی در زیبایی و نفاست این اثر پرنام و نشان باقی نمی گذارد . این فرش به هر محل که وابسته باشد و توسط هر بافنده و با هر نوع گره ای بافته شده باشد ، در مجموع فرشی زیبا و شکیل و در خور هرگونه توجه و تحسین است . نمونه مشابه دیگر با این قالی که بافت ظریف تری داشته و فقط شامل قسمت بزرگی از زمینه ی فرش است نیز در موزه « لس آنجلس » در کالیفرنیا نگهداری می شود .

 

 

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :