تاریخچه فرش

تاریخ فرش پهلوی (بخش دوم)

در سال   1304 بر اساس  گزارشی  از  سفارت  ایران  در ایتالیا  در بعضی  از نقاط  خارجه  مثل  آلمان  و  جنوب   ایتالیا  اشخاصی  پیدا شده اند که  فرش هایی  از روی  طرح  و نقشۀ  قالی های  ایران  تقلید و تهیه  نموده  و به  اسم قالی  ایران  به فروش  می رسانند به  واسطه  تمیز قالی  ایران  از قالی های  دیگر گمرکات  ایران  در حین  خروج  فرش ها را در مقابل  حق  معینی  با  تمبر یا سرب  مخصوص  نشان کنند و هر قالی که  فاقد این  نشان  باشد آن متاع  ایران  نشناسند .

نظر به اینکه  به واسطه قالی های  تقلبی  مردم  سوء ظن  نسبت  به  هر قالی  پیدا کرده اند و کمتر میل  می کنند پول خودشان  را به  خطر بیندازند و بدین  جهت  در فروش  قالی  ایران  سکته وارد  شده است و آن  اهمیت  و اعتبار قالی  ایران  درخارجه  رو به انحطاط  خواهد  گذارد.

گزارش  سفارت  ایران  در ایتالیا در سال 1304 :

ساختن  قالی  تقلبی  به  اسم  قالی  ایران  روز به  روز کامل تر  و  استفادۀ  دیگران  و نکث  به  قالی  ایران  متدرجاً  بیشتر می شود. اگر اقدامات  جدی  و فوری  در  واضح  کردن  قالیچه های  تقلبی  نشود نه  فقط  این تجارت  مهم  از ایران می رود  بلکه شهرت  قالی  ایران  هم  به  آخر می رسد . زیرا  قالی های  تقلبی را به قیمت  نازل  می فروشند و مردم  با وجود آنها  قالی های  ایرانی  را که گران تر وارد می شوند مایل  نمی شوند  بخرند . زیرا  ظاهراً تفاوتی نمی بینند در این  صورت  حمل  قالی  ازایران  صرفه نمی کند و به واسطۀ  فقدان  مشتری  دراروپا  تجارت قالی  در ایران هم به  زمین می خورد. مدتی است که در آلمان قالی های  تقلبی  به شکل  و طرح  قالی های  ایرانی  می سازند که در ظاهر هیچ  تفاوتی  با قالی  ایران  ندارد فقط  بر اشخاص  قالی شناس  این تفاوت  معلوم  می شود. ولی باز از این مسئله  خطری  متوجه  قالی  ایران  نبوده  ولی  حال مدتی  است  که  در باری ( Bari ) در جنوب  ایتالیا  ارامنۀ آناتولی  و آذربایجان  که  بعد از جنگ  فراراً  آنجا  آمده  توطن  کرده اند و سابقاً در کارخانۀ  قالی بافی  کار کرده و مخصوصاً  رنگ آمیزی  به  طرز ایران  را می دانند  به  اسلوب  ایران  و  به  رنگ های  ثابت  ،  با  دست  قالی می بافند و به قیمت  نازل تر از قالی  ایران می فروشند  بطوریکه  کمتر می توان تمیز بین آنها و قالی  ایران  را  داد  و اگر این اقدام  ارامنه  وسعت  به  هم رساند و همه  جا    قالی های  باری  را به  اسم  قالی  ایران  وبه قیمت  نازل تربفروشند دیگر هیچ  قسم  برای  تجارت  قالی  ایران  در اروپا  نخواهد ماند. اگر به  همان ترتیب  که  کونسول  میلان تذکر داده  یا  هر ترتیبی  دیگر که  موثر باشد ، جلوگیری  از این تقلب  بشود  و مردم  تفاوت  را بدهند و ملتفت  شوند هر قدر هم  قالی ارامنۀ باری  خوب باشه کسی  نمی خرد  و بالاخره  مجبور     می شوند بساط  تقلّبات را برچینند و به این  ترتیب  تجارت  قالی ایران از خطر بزرگی  که آن را تهدید می کند، ایمن می ماند.

بر اساس گزارش  از سفارت  ایران  در رم  درخصوص تعرفه  گمرکی  کشورهای  اروپایی برای  قالی  ایران   در تاریخ  28 مهرماه 1304  که حقوق  گمرکی  و عوارض مزبور اختصاص  به  قالی  ایران  ندارد و این حقوق ازنوع  قالی  گرفته می شود  باید  در موقع  انقضای     عهد نامه  با  دولت  اتریش ، مجارستان  و یوگسلاوی  در باب  گمرک  قالی  مذاکره  شود .  تجارت  قالی   قبل  از جنگ  در ممالک  سابق الذکر خیلی  بیشتر  رونق  داشته و فعلاً از یک طرف  به واسطۀ تحمیلات گمرکی  و غیره، از طرف دیگر به واسطۀ  بحران  اقتصادی  تجارت  مزبور  رواج   قبل  از جنگ  را ندارد.  در پراک  تجارت  قالی  عجالتاً  رواج  زیادی  ندارد  و جنس خیلی خوب  کم است  ولی تصور می کنم  اگر به  طریق  موثری  درآنجا  پروپا گاند  بشود  شاید  تجارت  قالی  رواج  کلی   پیدا  کند. زیرا  اهالی  چک و اسلواکی  متمول  هستند . در بوداپست  قبل  از جنگ  این  تجارت  خیلی  رونق  داشته زیرا  مردم  این  مملکت  به  تجمل  و اشیای  نفیسه  خیلی  میل دارند . فرش های  موجود  آن ها  نیز بیشتر و بهتر ازپراک  بود ولی  فعلاً درآنجا  نیز به ملاحظات  فوق  دراین  تجارت  نکث  حاصل شده است . این  نکته را  نیز برای  مزید استحضار تجار اضافه     می نمایم که در ممالک مزبوره ، گذشته از این  که قالی های  سبک  وزن  بیشترمرغوب است  اساساً  به ملاحظۀ این که گمرک  از روی  وزن  گرفته  می شود. این قسم  ارزانتر تمام  می شود. از تحقیقاتی که شده ، تصور      می شود  حمل  قالی های  متوسط  به  این ممالک  روی  هم رفته  صدی  هشت  الی سی  و پنج  منفعت  می دهد  ولی  چون  بازار فروش  عجالتاً  رونق  ندارد ممکن  است  اگر جنس  زیاد  یک  مرتبه  حمل شود، اسباب  نکث  قیمت  شده  و ضمناً  مال استجاره  به فروش  نرسد.

در سال  1309

 از  وزارت  جلیلۀ   اقتصاد  شرحی  دایر  به  ارسال  نمونه  پشم  مرقوم  شده  بود جواب  عرض  شد  در حوالی  سمنان   پشم   گوسفند  قابلی  نیست  که  پشم های  مصرف  قالی  به  دست  بیاید  فقط اهالی  سنگسر گوسفند  دارند  که  پشم های  آن را  صرف   نساجی  گلیم  و جاجیم  و  برک  و  چوخا  و غیره می نمایند. اهالی  سمنان  برای  بافت  قالی ،  پشم  از نقاط  مختلفه  وارد می کنند . صادرات  مهم  ترتیب  ،  ابریشم تابی  با  اصول  علمی  تدارک  شده  و نیز در قسمت  پشم  و رنگ  قالی  کارخانجات   قالی بافی  کنترل  شده  و از صاحبان آن  التزام  گرفته  شود که  پشم  تیزآبی  مصرف ننموده  و رنگ جوهر داخل  ننمایند.

3 آذر ماه 1304 میزان گمرک قالی ایران  در پاره ای از ممالک اروپا :

اتریش :

گمرک  قالی  متعارفی  پشمی  برای  هر  یکصد  کیلوگرم  مبلغ  350  کورون  طلای  اتریش  گمرک  قالی  نیمه ابریشمی  و ابریشمی  برای  هر  یکصد  کیلوگرم  مبلغ 1300 کورون  طلای  اتریش علاوه  بر میزان  گمرک  فوق  مبلغ  15%  از قیمت  جنس  گمرک  شده  به  عنوان  مالیات  تجملی و تجارتی  اخذ می گردد.

تبصره  : یک  کورون  طلا  مطابق  با یک  شیلینگ  44 است .

چک و اسلواکی :

گمرک  قالی  علی العموم  برای  هر یکصد  کیلو گرم  مبلغ  4500  کورون  چک  و اسلواک .  مطابق 6/ 27 لیره  انگلیسی  هر چند حمل  قالی  به  چک  و اسلواک  قدغن  نیست  ولی  بایستی  برای   ورود  مال  قبلاً  تحصیل اجازه  حمل  نمود  و برای  صدور این  اجازه  مبلغ 3%  از قیمت  جنس  به  طور حق العمل  اخذ  گردد . علاوه  بر مبلغ فوق 13% هم  به عنوان  مالیات  تحمیلی  از میزان  قیمت جنس  به علاوه  گمرک  و مخارج  حمل و نقل وبیمه وغیره  هم  دریافت  می شود.

آلمان:

میزان  گمرک  قالی  در آلمان  برای  هر یکصد کیلوگرم            مبلغ 10200 مارک  طلا است  اما حمل قالی  به آلمان  اساساً  قدغن  است  مگر به اجازۀ  مخصوص  دولت  این اجازه  به  تجارتخانه های  آلمانی که  قبل از جنگ  وارد  می کردند، اگر تقاضای  اجازه  نمایند  علاوه  بر مبلغ  فوق  یک عشر مالیات  فروش  دارد  که  در موقع  فروش  قالی  به جزء  محسوب  می گردد. آنچه  معروف  است  از اول  اکتبر 1925 میزان  گمرک  قالی در آلمان  از 1200 مارک  به 2400  مارک  ترقی  خواهد نمود  ولی  در مقابل  قدغن  حمل  قالی  در آلمان  برداشته شده  و حمل آن  برای  هر کس  آزاد خواهد بود.

سوئیس:

میزان  گمرک  قالی  پشمی  در سوئیس  برای  هر یکصد  کیلو     مبلغ  150 فرانک  سوئیس  است . میزان  گمرگ قالی ابریشمی  در سوئیس  برای  هر یکصد  کیلو  مبلغ  300  فرانک  سوئیس  است . حمل  قالی  به  سوئیس  کاملاً  آزاد  و مالیات  تجملی  و غیره  هم  ندارد.

در سال 1306 ادارۀ  کل  گمرکات :

موضوع  صدور قالی های  جوهری  باید  از دو  نقطه  نظر مورد  مطالعه  واقع گردد :

اولاً  از نقطه  نظر گمرکی  رنگ های  جوهری  خشک  و مایع  و  کلیه  تنتورهای  خشک  یا  مایع  که در ترکیب  آنها  جوهر ممزوج  است  از ورود  به ایران  ممنوع  می باشد. البته  وقتی که  ورود  ماده  ممنوع  گردید  منطقاً می بایست  از صدور اشیایی  که به وسیلۀ آن  ساخته  شده  جلوگیری  شود . به اشخاصی  که در موقع  رسمیت  یافتن قانون  قالی های  جوهری  داشته سه سال  مهلت  داده شده که در ظرف  آن فروش  خود را  آزادانه  حمل  به خارج  نمایند. پس از تمام  شدن این موعد متوالیاً  مهلت های  دیگر از طرف  دولت  مقرر و بالاخره  برای  اینکه  نتایج  بهتری  حاصل  گردد تا کس  معافیت وضع و قرار شد  همه ساله  صدی 3 به آن افزوده  شود  ولی این  مأخذ  هیچ  وقت  از صدی 12 تجاوز  ننموده و در حال  حاضر نیز همین  میزان  گرفته  می شود .

 دراین سال نظامنامۀ بهداشت  کارگاه های  قالی بافی  ایجاد می شود : 

شرایط  لازمه  بنای  کارخانه

مادۀ اول : کارخانه های  قالی بافی  عموماً  باید طوری  ساخته شده  باشند که از سطح  زمین اقلاً یک ذرع  ارتفاع داشته باشد و حتی المقدور به طرف  جنوب  و آفتا بگیر باشد  که به قدر کافی  پنجره  برای  تجدید هوا  داشته باشد.

مادۀ دوم : عده  کارگاه  و دستگاه هر اتاقی  متناسب  با  وسعت  اتاق  و از روی  اصل  هندسی  باشد .

مادۀ سوم: عده کارگران  نیز متناسب  با وسعت اتاق  بوده  به طوری  که  برای  یک  نفر 20 متر مکعب  هوا  داشته باشد( در صورتی  که هوا جاری  نباشد) و الاّ ده  متر مکعب  کافی است .

مادۀ چهارم : سطح  زمین  کارخانه نباید مرطوب  باشد و اگر رطوبتی باشد به واسطه  مجاری  هواکش  دفع  رطوبت  نمایند و کف  کارخانه  از آجر مفروش  باشد .

مادۀ پنجم  :  در هنگام   زمستان  برای   گرم  کردن  محل  از افروختن  آتش  در  منتقل  اجتناب  نمایند  و به  وسیله بخاری  محل را گرم  نمایند.

مادۀ ششم : همه روزه  قبل از ورود  کارگران  در نظافت  و آب  و جاروب  کارخانه اقدام  و ریز پشم ها  را  به کلی خارج  نمایند.

مادۀ هفتم : در صورتیکه  پشم هایی که برای  بافت  قالی  بکار       می رود  در موقع  رنگرزی  جوشیده  نشده  باشد لازم است   قبل از استعمال  آن ها  را  جوشانیده  و بعد به کار ببرند .

مادۀ هشتم : لااقل هر هفته یک مرتبه  با یک  محلول  ضد عفونی  اتاق  کارخانه  را ضد عفونی  نمایند .

مادۀ نهم : محل  نشستن  کارگران  راحت  و مطابق  حفظ  الصحه  باشد که  شکل بندی  اعضا  و ناقص  نگردد .

 شرایط  لازمۀ  کارگران  

 مادۀ  دهم : سن کارگران  کارخانه های   قالی بافی  نباید کمتر از سیزده  باشد.

مادۀ  یازدهم : اطفالی  که  به  سن  سیزده  رسیده  در کارخانه قبول  می شوند  باید  قبلاً  ازطرف  طبیب  متخصص معاینه  شده  مبتلا  به امراض  مسریه  نباشند و به علاوه  تصدیق  تلقیح  بر ضد  آبله را دارا  باشند. 

مادۀ  دوازدهم : مبتلایان  به امراض  مسریه  قبل از آن که  تصدیقی از طبیب معالج  خود مبنی  بر رفع  مرض ارائه ندهند  نباید  در کارخانه  پذیرفته  شوند .

مادۀ سیزدهم : ماهی  یکمرتبه  کلیه کارگران  معاینه طبی  و تصدیق  صحت  دریافت  دارند.  30 اکتبر 1929 بر طبق  گزارش  مظفر  فیروز (عضو سفارت  ایران  در واشنگتن)  در خصوص   وضعیت بازار قالی  ایران  در آمریکا  به وزارت  امور خارجه  که مدتی  است  کارخانجات   قالی بافی  داخلی  آمریکا  رنگ و نقشه  قالی های  ایرانی  را به خوبی  تقلید  نموده  به  طریقی  که حقیقتاً  تشخیص  آن ها از قالی های  حقیقی  دست بافته ایرانی  مشکل بود به طوریکه  فقط  ما به التشخیص  یکی  کم عرض بودن  قالی  و وصل  کردن  قطعات  متعدد به یکدیگر بود که قابل  اشتباه  با قالی  ایران  نبود و یکی هم جنس و بافت  قالی بوده ، اما این  تشخیص  حقیقتاً برای اشخاص  بصیر قالی شناس  بود نه  برای  عموم . ولی  اخیراً به واسطه اختراعات  جدید و تکمیل  کارخانجات موفق شده اند که قالی های  بزرگ  به هر اندازه عرض و طول  وجنس عالی  تهیه نمایند که فقط برای متخصصین  تشخیص آنها  ممکن  خواهد بود و آنها را به جای  قالی  ایران  به فروش   می رسانند و در اعلانات  زیادی  که می نمایند اسامی ایرانی یا شرقی  به آنها  داده  خریداران  را به اشتباه  می اندازند و اشخاص  به تصور قالی  ایران  فرش ماشین  بافته بدل  آمریکایی  را که  از حیث  نقشه  و رنگ  و اسم  با  قالی  ایرانی  شباهت  دارد  و ظاهراً بسیار مطبوع  به  نظر می آید خریداری  نموده اند. اخیراً اعتراضیه ای  به  وزارت  خارجه  آمریکا  توسط  مظفر فیروز نوشته  شد که اگر صاحبان  کارخانجات  قالی بافی  آمریکا  دیگر نتوانند اسامی  ایرانی  را برای  امتعه  داخلی  خود استعمال کنند و به طریق فعلی اعلان  نمایند ضربت  مهمی به تجارت  قالی بافت  آمریکا وارد آمده و پیشرفت  محسوسی  برای  تجارت  قالی  ایران  خواهد  بود . فرضاً  اگر صاحب  یا  مالک  کمپانی  معروف  کلگیت  Colgate عوض  شود اسم کمپانی  و امتعه متعلق به آن را قطعاً عوض  نمی کند زیرا  چند میلیون  دلار همه ساله خرج اعلان شده  که در تمام عالم معروف  گردیده و مردم  امتعه به آن  تجارتخانه  را با  رغبت و اطمینان خریداری می کنند ولی اگر همان امتعه را با اسم  دیگر می فروختند  چون  معروف  نیست  کسی  آن  را نمی خرید. همین طور  قالی های  داخلی 

منبع :