تاریخچه فرش

تاریخ فرش پهلوی (بخش چهارم)

بنا به گزارش  رئیس  اداره  گمرک  در تاریخ  7 /8 /1317 مدتی  است  در بازار  سوریه  فرش های  ایرانی بطور محرمانه  به  بهای  خیلی  ارزان  به فروش  می رود . بطوری  که  در بعضی  اوقات  تا  20 درصد از ارزش آن در خود ایران  هم کمتر فروش  شده و از این  راه  به عموم  بازرگانانی که به  تهیه  و تجارت  فرش  اشتغال دارند  و همچنین  به اقتصادیات  تجارت  کشور زیان  و لطمه  بزرگی  وارد  می گردد.    

 

گزارشی از شرکت  سهامی  فرش  ایران  درتاریخ 31 /4 /1318 مبنی  بر جلوگیری  از صدور پشم از کرمان به جهت  افزایش  قیمت  آن :  وضعیت  قالی بافی  کرمان  در اثر  آزادی  حمل پشم  صورت  اسف باری  را  به  خود گرفته  و روز به روز بر شدت  وخامت  آن  افزوده  می شود. 

متأسفانه  بازکردن  شعبه  در راور که  شرکت  از چندی  دراثر عرض  حال اهالی  آنجا  برای  توسعه  قالی بافی  مصمم  بوده  است  مصادف  با  وضعیت  فعلی  پشم  که  اساس  این  صنعت  است  گردیده  و در نتیجه  نه  تنها عملی کردن  منظورفوق  در راورعملی  نمی باشد  بلکه  وضعیت  قالی بافی  تمام حوزۀ  کرمان  مورد  کمال نگرانی است .  گزارشی که  اخیراً از شعبه  کرمان  رسیده است  حاکی است  از این که به  بنگاه  فریتزلارو  مقیم  نیویورک که  یکی از مشتریان  مهم  این  شرکت  است  از چهار فقره  سفارشات  مهمی  که  به  شعبه  کرمان  داده  بود  در اثر ترقی  پشم و مظنه  جدیدی  که به  مشتری   نامبرده  اطلاع   داده  شده  فقط  نسبت  به  یک  فقره  از سفارشات موافقت  نموده  و سه  فقره  دیگر  را  که  عبارت  از 192 پارچه  قالی  است  لغو نموده . اجرای  سفارشات  نامبرده مدتی  قسمتی از دستگاههای  این  شرکت  را در کرمان  اشغال  می نمود  ولی  اکنون  به  واسطه  پیش آمد اخیر پشم  سفارشات  مزبور از دست  داده  شده  و به همان  نسبت  به  عایدت  ارزی  کشور لطمه  وارد آمده  است .

بر طبق  گزارش  شرکت  سهامی  فرش  ایران  در               تاریخ7 / 6 /1319 در خصوص  تأثیر جنگ  جهانی  دوم  بر صادرات  فرش  ایران  به اروپا  حد  متوسط  صادرات  فرش  ایران  به اروپا  در ظرف  ده سال  1308 تا 1317اعم از مستقیم  و غیرمستقیم  سالیانه  در حدود مبلغ  81597400  ريال است . زیرا  فرستاده های  به ترکیه  و عراق و هند  و انگلیس  نیز جنبۀ عبوری  را  داشته  و مقصد  اصلی  فروش  آنها  اکثراً همان  کشورهای  اروپا  می باشند. از مجموع  قلم  صادرات   نامبرده  در بالا  قسمت  عمده  آن  از لندن  به کشورهای  اروپا  توزیع می گردد. بنابراین فرستاده های مستقیم به کشورهای اروپا نسبت  به  انگلستان  خیلی مختصر می باشد فعلاً بر اثر پیشامد  جنگ  اروپا  در کشورهای  نامبرده  صادرات  مزبور تقریباً متوقف  گردیده و مختصر صادراتی  به کشور آلمان  می شود آن  همچون فروش  فر ش  ایران  در داخل  کشور نامبرده  مستلزم  داشتن پروانه  ازمقامات  مربوطه  آلمان  است  وفقط  عده  معدودی می توانند  خریداری  نمایند.  فرش ایران  در دستهای مختلف  گردش  کرد. سپس به بهای  گزاف  و اجحاف آمیزی  به خانه دار و مصرف کنندگان  اصلی  فروخته می شود که نه تنها  این  ترتیب  به نفع  یک عده وبه ضرر عموم  مصرف کنندگان  اصلی در آلمان  است  که  زیان آن  متوجه این  کشور که تولید کننده  است  نیز می باشد .

درگزارشی  از بازرسی  اداره  کل گمرک  درتاریخ 17 /6 1319 در خصوص  تسهیلات  متفاوت  دولت  آلمان برای  بازرگانان  ایرانی  مقیم  آن  کشور  اظهار  شد  که  چند  سال  است  دولت  آلمان  تفاوتی  بین  بازرگانان آلمانی  و خارجی  ساکن  آلمان و بازرگانان  ایرانی  برای  میزان  سود  فروش  قالی  ایران  قائل  شده  به این  معنی که به تجار آلمانی و غیر آلمانی  اجازه  داده  شده است که برای  قالی گمرک  نشده 50% و برای  قالی  گمرک  شده 40% بر بهای آن  برای  سود  خود بیفزایند  در صورتی  که  به  بازرگانان  ایرانی  فقط  اجازۀ  اضافه نمودن  40% برای  قالی  گمرک  نشده  و 35%  برای  قالی  گمرک  شده  داده  شده است . طبق  اظهار آقای  دکتر عباس  علامیر نماینده  وزارت  بازرگانی  این  مساعدت  فقط  نسبت  به  بازرگانان  آلمانی  و یونانی  ساکن  آلمان  می شود نه  نسبت به  کلیه  بازرگانان  آلمانی  و غیر آلمانی  و وزارت  اقتصاد  آلمان  اظهار داشته  است  که این  تفاوت  را  به  منظور جبران هزینه خرید  فرش  در ایران  برای  تجار آلمانی و یونانی  قائل  شده .

برطبق گزارش  وزارت  دارایی  درتاریخ  29 /10 /1319  شرکت  سهامی  فرش  ایران  برای  رونق  فروش قالی  در خارج  دو رویه را نباید از دست  بدهد :

1. اولاً همیشه  به اندازۀ  احتیاجات  چند  ماه  بیشتر قالی  نفرستند  و بازار خارجی  را  به  اصطلاح  هرگز« سیر» ننمایند .

2. قالی های  مرغوب  بفرستند ،  به طوری  که علامت  شرکت  سهامی  فرش  ایران  ( که  باید  روی  قالی بافته  شود ) این  صنعت  زیبای  کشور را  به  طوری  که  شایسته  است   در خارج  نمایش  داده  و  بهترین  تضمینی برای  مرغوبیت  جنس آن  باشد.


درخواست  شرکت  سهامی  فرش ایران  در تاریخ 7 تیر1327 مبنی  بر اعطای  شش میلیون  تومان  وام  به آن شرکت :

شرکت سهامی  فرش  ایران  برای  ادامه امور بهره برداری  خود  نیازمند مواد اولیه می باشد که ازآن جمله پشم  است . در این  وقت  که موسم  نوغان  است  خرید جنس  مرغوب  پشم  بابهای  ارزان  میسر خواهد  بود  و حال آنکه هرگاه  موسم  بگذرد جنس  پست  و قیمت  خیلی  گران تر می افتد . از طرفی  در حدود  هشتاد میلیون  ريال این شرکت  فرش  موجود  دارد  که  البته  هرگاه  با  فرصت  مکفی  و به موقع  به  فروش  رسد  مبالغ  کلی  ارز خارجی وارد  کشور می شود . شرکت  تا به حال  در حدود 5  میلیون  ريال  از درآمد و موجودی  خود که  به  دسترس  داشته مصرف  خرید پشم  نموده  اما  برای  تکمیل مواد  اولیه  به حدی  که  مورد نیاز می باشد و نیز برای  پرداخت  حقوق و دستمزد هزاران  کارگر که  در ولایات  مشغول  کار هستند  ناچار می باشد  لااقل  مبلغ  000/000/75  به  اختیار خود داشته  باشد . دراین  خصوص  گزارش هایی  به وزارت  دارایی  تقدیم  شده و موافقت  نمودند  مبلغ  شش میلیون تومان  از بانک  ملی  وام  گرفته  شود  با  فرع  شش  درصد  که  چهار میلیون  تومان  طلب  شرکت  بیمه  که فرع آن  هشت درصد است  پرداخت  و دو میلیون  باقیمانده  به هزینه های  ضروری  صرف  شود از طرفی خزانه داری  هم  موافقت  نمودند  با  اجازۀ  وزارت   دارایی  فعلاً  یک  میلیون  و نیم  تومان  از تنخوا گردان  به   شرکت فرش  وام  بدهند و وزارت  دارایی  نیز دراین  باب  موافقت  نمودند  لیکن  هیچ  کدام  از این دو کمک  به علت  پیش آمد بحران عملی  نشد  و هیئت  مدیره  ناگزیر عملیات  بهره برداری  خویش  را  محدود  نمود وبه شعبه های  تبریز، مشهد ، یزد ، ملایر و کاشان  دستور داد فرش  جدیدی  روی  دستگاه  نکشند  و بافت  هر فرش  که  تمام  شد  دستگاه آن را  تعطیل  کنند. البته  نتیجه این عمل  بیکار شدن  هزاران  کارگر و بافنده  خواهد بود که  شاید  با  مصالح  عالی کشور منطبق  نیاید وبه علاوه  برای  خود  شرکت  هم  این  زیان  را خواهد داشت  که  یک عده  بافنده  متخصص  و ماهری  که  تربیت  نموده  پراکنده  خواهند شد  و جمع آوری  آنان  هنگام  لزوم  خالی از اشکال  نخواهد بود.

برطبق  شکایت  جمعی از تجار فرش  ایران  در تاریخ 18 مرداد 1328 که  در انبار گمرک  ترانزیت  سوئیس مشغول  فروش  فرش های  ایران        می باشند و طبق مقررات  دولت  محلی  دارای  انبار مستقلی  درمنطقه  ادترانزیت می باشند  اخیراً بر اثر حس  رقابت  چند  نفر فرش  فروش  محلی از طرف  شهربانی  زوریخ  مانع  معاملات  تجار ایرانی شده اند و خسارت  هنگفتی  به آنها  وارد  کرده اند که اینک  بر جلب توجه  مقامات  مربوط  به عرض  میرسد:

1. به  موجب  قوانین  بین المللی  تجارت  ترانزیت  تمام  ممالک  آزاد بوده  و تابع  هیچ گونه  مقررات   داخلی  نیست  و ممانعت  پلیس  محلی  اصولاً  مخالف  مقررات  بین المللی  است .

2. دولت  زوریخ  برای  معاملات  فرش  که  برای  داخل  سوئیس  از طرف  اتباع  آن  دولت  از وارد کنندگان ترانزیت  خریداری  می شود یک  حساب  پایاپای  درست  کرده  که مقابل  فرش  فروش  شده  اجباراً باید  منسوجات سوئیس  خریداری  شود و اگر شایان  توجه  فرمایند همیشه  واردات  ایران  از سوئیس  بیش  از صادرات  بوده است.

3. دولت  سوئیس  ممکن است  ورود  فرش را به  داخل  کشور قدغن  نمایند که  باالطبع  ورود اجناس  سوئیس   نیز از قبیل  منسوجات ،  ابریشم  مصنوعی  و غیره  برای  ایران  قدغن  و معامله  به مثل  شود  ولی  ممانعت  از معاملات  ترانزیتی  برخلاف  مقررات  بین المللی  است .

4. درصورت  ادامه این  رویه  ما تجار فرش  ایران  دچار خسارت  جبران ناپذیری  خواهیم شد. صرف نظرازمیلیون ها  فرش  موجود  در انبارهای  زوریخ  میلیون ها  نیز در راه  است  که  به  مقصد  نرسیده  و همه این ها  عن قریب  وارد  و در گمرک  زوریخ  راکد  خواهد  ماند. در تاریخ 5 /11/ 1328 از طرف  جمعی از تجار فرش  گزارش  شده  مدتی  است   بازار فرش  صادراتی  اراک  راکد  و خریدار ندارد. طبقه  بازرگانان و  تولید کننده این کالای زرآور به تدریج  تحلیل و از بین  می رود و کارخانجات  یکی  پس از دیگری  تعطیل  و دراثر تعطیل کارخانه ها  روز به روز به  بیکاران  این  شهرستان  اضافه  و بیکاری  این  شهرستان  را که  روزی  در اثر خوبی  وضع صادراتی  فرش  بهترین  شهرهای  کشور  بوده  به  ویرانی  تهدید  می کند.

علت  این  رکورد هم در اثر  گرانی  مصالح  ومواد اولیه ، هم  گرانی  معیشت  و کارگر است  که  فرش  گران تمام  می شود و در بازار خارج   نمی تواند  با  کالای  مشابه  خود  رقابت  کند . برای  تشویق  صادرات   صدی  سی جایزه  به  صادرکننده  داده شود و از صدور پشم و پنبه  که مواد اولیه  قالی می باشد جلوگیری  به عمل آید  تا هزاران افراد  بدبخت  ایرانی  مخصوصاً ساکنین  این  شهرستان  را از فقر نجات  دهند.

نامه ای از طرف  جمعی  از فرش بافان  کاشمر مبنی  بر کمک  دولت  به آنها  برای  رونق  بازار فرش  نوشته شده  بود  به وسیله  دفتر نخست  وزیری  برا ی  اقدام  به وزارت  اقتصاد  ارجاع  شده  است  و در خصوص  شکایت از رکورد  بازار فرش  و این که  پیشنهاد  نموده اید  پشم  و پنبه  از کاشمر خارج  نشود  اشعار می دارد : اگر مقصود شما  این است  که خروج  پنبه و پشم  از کاشمر به  کلی  ممنوع  شود  نظر صحیحی  نبوده است و با  اصل آزادی کار و کسب  مغایرت  دارد  و هرگاه  منظور شما  جلوگیری  از صادرات  پشم  و پنبه  از کشور باشد آن هم  صلاح  نبوده و در بهبود  بازار فرش  کاشمر تأثیری   نخواهد  داشت .  پشم  همیشه  یکی  از محصولات  صادراتی  کشور بوده  و قالی بافی  هم همیشه  در ایران  وجود  داشته  و موضوع  تازه ای  نیست .

در زمان  جنگ  که  راههای  تجارتی  مسدود  بود  صادرات  پشم  ایران  به  صفر رسید  در صورتی  که  در سال های  قبل از جنگ  سالیانه  11000 تن پشم  صادر شده  است .  در سال های  بعد از جنگ  به  واسطه  مرغوب نبودن  پشم  ایران  و گرانی  بها ، صادرات  آن در حال  رکود  باقی ماند . چنانکه  درسال 1327 میزان  کل صادرات پشم  ایران  به  725 تن  و در سال 1328 از 1000 تن تجاوز ننمود . درسال 1329  به واسطه  جنگ  کره  و تجدید تسلیحات  بهای  پشم  و پنبه  ترقی  بی سابقه  ولی  مدتی  است  که گرمی  بازار بین المللی   پشم  شکسته  شده  و صادرات  پشم  ایران  نیز در حال رکود است  مظنه های  آن  نسبت  به  سال  گذشته  تنزل  قابل  ملاحظه  نموده  است و چون  فصل  نوغان  پشم  نیز فرا رسیده  محصول  آن  نایاب   نیست . منظور فرش بافان  از تقاضای  منع صدور پشم این  است  که  مظنۀ  آن  فوق العاده   تنزل  نماید ،  این  عمل  مخالف  مصالح  اقتصادی   کشور است .  بنا  به درخواست  جمعی از قالی بافان اراک  مبنی  بر جلوگیری  از صادرات  پشم  درتاریخ 29 /2/1330 موضوع صدور      سیل آسای  پشم و پنبه  به ممالک  خارجه مزید  بر مصائب  گردیده  با وجود اینکه هم اکنون  که  موقع  به  دست آمدن پشم  و نوغان آن می باشد بسیاری  از کارخانه های  فرش  تعطیل  و از نداشتن  خامه  معطل و سرگردانند و کارگرها گرسنه و ویلان  می باشند. کارخانجات  موتوری  مملکت  نیز به  واسطه  نداشتن  پنبه  یکی  بعد از دیگری  در شرف تعطیل  می باشد .

گزارشی که در خصوص  وضعیت  بازار فرش  ایران  در سوئد در تاریخ  21 آذر1332 مطابق با 12 دسامبر1953 یکی از دلایل  مهم که  شرکت  سهامی  فرش  ایران  تا به حال علاقه ای 

منبع :