اخبار فرش

چهارگوشه فرش ايران

  فرش متعلق به يک شهر يا استان و يا منطقه خاص از سرزمين پهناور ايران نيست. هر گوشه‌اي از اين کشور صنعت و فرهنگ فرش‌بافي خاص خود را دارد يا بهتر است بگوييم داشته است! فرش‌هايي که خود شناسنامه فرهنگي آن منطقه محسوب مي‌شوند و مي‌توان ويژگي‌هاي فرهنگي و اقليمي و بسياري از رسم و رسوم آن منطقه را در ططرح و نقشه‌ها و رنگ‌هاي آن‌ها ديد.

اما چند منطقه از ايران ييش از ساير نقاط داراي صنعت و هنر فرش بزرگ‌تر با ويژگي‌هاي خاص خود هستند.
از شاه‌عباس تا قاجاريه
شکل‌گيري کارگاه هاي حرفه‌اي قاليبافي در اصفهان از عصر شاه‌عباس آغاز شد. هنر دوستي شاهان صفوي و ارج و منزلتي که اين سلسله براي هنرمندان قائل بودند، باعث شد تا آنها بهترين هنرمندان از هر صنف و طبقه‌اي را در کارگاه‌هاي شاهي جمع کنند و آثار ارزنده‌اي را به وجود آورند.قالي‌هاي ارزشمند اين دوره که در اصفهان و شهرهاي اطراف آن بافته شده، نشان دهنده توجه ويژه به هنر قاليبافي در آن عصر است. حتي برخي از قالي‌هاي اين دوره مثل قالي‌هاي ابريشمي پلونز که تارهايي از طلا و نقره دارد، به سفارش پادشاه لهستان براي عروسي وليعهد او بافته شد!
دکتر تقي بهرامي معتقد است بازار قالي‌هاي ابريشمي در اصفهان زمان صفويه، اهميت فوق‌العاده‌اي داشته اما امروزه اغلب آن قالي‌هاي گرانبها در موزه‌هاي لندن، پاريس و ساير نقاط اروپا و آمريکا جا خوش کرده اند. اين قالي‌ها با بهترين و ثابت‌ترين رنگ‌هاي طبيعي رنگ‌آميزي و از روي بهترين نقشه‌هاي استادان آن زمان بافته شده است. البته اين صنعت پس از انقراض صفويه به تدريج از اهميت افتاد تا جايي که در اواخر دوره ناصر‌الدين شاه قاجار هيچ کارخانه قاليبافي در اصفهان وجود نداشت؛ فقط دارهاي مختصري در بعضي دهات يافت مي‌شد تا اينکه ظل السلطان، فرزند ناصر الدين شاه و حکمران اصفهان، از کردستان زني را به همسري انتخاب کرد و به اصفهان آورد و چون آن زن قاليبافي مي‌دانست، شاهزاده چند دستگاه قالي برايش تهيه کرد ولي وقوع پاره‌اي پيش‌آمدهاي ناگوار در منزل حکمران سبب شد که برپا داشتن قالي را به فال بد بگيرند و بساط دستگاه‌ها را جمع کند. استاد عبدالرحيم که دستگاه‌هاي قالي را به خانه‌اش آورده و آنها را در محل مخصوصي قرار داده بود، کار کرد و اين راه را ادامه داد و به اين ترتيب بود که دوباره قاليبافي در اصفهان از سر گرفته شد تا جايي که چند عدد از اين قالي‌ها را به روسيه بردند و نظر دربار روسيه به قالي‌ها جلب شد به همين دليل از حکمران اصفهان خواست تا استاد عبدالرحيم براي بافتن دو قالي در نمايشگاه روسيه به آن کشور بروند! با همه اينها قاليبافي در پايان عمر قاجاريه هنوز رواج چنداني در اين شهر نداشت طوري که تعداد دستگاه‌هاي قاليبافي آن زمان حدود 200 عدد بود ولي بعدها با پيشرفت اين حرفه در اصفهان و توابع آن تعداد اين دستگاه‌ها در سال 1315 به دو هزار و 500 و در سال 1328 به شش هزار دستگاه رسيد.
فرش کوير
فيصل مرداسي، کارشناس فرش و رئيس سابق مركز ملي فرش ايران درباره كيفيت و ظرافت فرش قم مي‌گويد: فرش قم و کاشان در سطح ملي و بين‌المللي جايگاه ويژه‌اي دارد و از فرش ساير نقاط كشور متمايز است و ارزش افزوده بالايي نسبت به قيمت تمام شده آن دارد. اين فرش آن‌چنان از نظر ظرافت، زيبايي و كيفيت بافت كم‌نظير است که مشتريان و علاقه‌مندان فراواني را در بازارهاي بين‌المللي به خود جلب كرده است. گران بودن فرش اين منطقه سبب شده كه به ندرت كسي توان خريد آن را داشته باشد و بيشتر به صورت قاليچه‌هاي سه متري و شش متري در بازار مشاهده شود چراکه فرش‌هاي بزرگتر از شش متر قم اغلب به خارج از كشور صادر مي‌شود.
فرش آذربايجان، بهشت بافته ايراني
قالي‌ها و قاليچه‌هاي توليدي به وسيله روستاييان خطه آذربايجان مالامال از نقوشي هندسي و شکسته با برخورداري از رنگ‌هاي تند و تيره است که موقعيت خاصي به آن بخشيده است. البته گرايش به قاليبافي در برخي از مناطق به طور اجبار و ناشي از عدم استعداد کشاورزي و بي‌مهري زمين بوده است و روستاييان به حد فراوان در فصول طويل زمستان و دوران بيکاري ناگزير با قاليبافي انس گرفته‌اند.تبريز از جمله مراکز قاليبافي است که توانسته از اين رهگذر بهره فراوان گيرد، طراح و قاليباف تبريز برخلاف ديگران خود را پايبند تعصبات قرار نداده و با برخورداري از هرگونه نقش زيبا و تلفيق نقوش مختلف با يکديگر در نهايت طرحي را ارائه مي‌دهد که هر بخش آن متعلق به يک ناحيه است. قراچه، هريس، سراب، تبريز و ديگر شهر و روستاهاي کوچک و بزرگ آذربايجان، از نقاطي به حساب مي‌آيند که متنوع‌ترين فرش دستباف کشور با 120 طرح و رنگ مختلف نام گرفته اما گفته مي‌شود، طرح شيرفر، اصلي‌ترين طرح‌هاي فرش تبريز و طرح‌هاي نامي، بهشتي و عليا نيز از جمله معروف‌ترين طرح‌هاي اين فرش هستند.
فرش نبض اقتصاد سنتي خراسان
خراسان رضوي با توجه به دامپروري مستعد و مواد اوليه خوب سالانه توليد 20 درصد فرش دستباف كشور را که معادل حدود 750 هزار مترمربع است، در اختيار دارد. طبق آمارهاي سال 91 حدود 90 هزار بافنده در استان به توليد فرش دستباف اشتغال دارند که در 310 مجتمع توليد فرش دستباف به ‌صورت متمركز و غيرمتمركز فعاليت مي‌كنند. در واقع اين استان پس از آذربايجان شرقي بيشترين آمار توليد فرش دستباف كشور را دارد.
روح کوهستان در نقشه فرش
فرش‌ها و گليم‌هاي متعلق به مناطق پنج‌گانه كردستان كه شامل شهرهاي سنندج، بيجار، كاكابر و سنقر مي‌شود به خاطر بافته‌هاي زيبا و مرغوب، بافت‌هاي سنگين و قالي‌هاي دوپوده و پشمي بسيار جذاب و ديدني است. از فرش‌هاي متعلق به اين منطقه در موزه فرش تعداد زيادي وجود دارد كه از مهم‌ترين آنها مي‌توان به طرح «ترنجدار توسباغه» اشاره كرد كه در اواخر سده 13 هجري در سنه بافته شده است.

روزنامه ابتکار

منبع :