نقوش و طرح های فرش

قالي چهار فصل، تركيبي زيبا از تصاوير پيامبران، شاعران و ابنيه تاريخي

همان سال هايي كه مشروطه خواهان در جاي جاي ايران از حقوق خود و هم ميهنانشان دفاع مي كردند. قالي زيبايي به نام چهارفصل، با دستان هنرمند استاد ايجادي تبريزي، از بافندگان چيره دست تبريز، در اين شهر بافته شد، اين فرش كه در خلال سال هاي 1300 تا 1325 هجري قمري بافته شده و تصوير چهاربناي تاريخي مهم ايران: مسجد كبود تبريز، ايوان مدائن، گنبد سلطانيه و تخت جمشيد بر آن ديده مي شود، اكنون در موزه فرش ايران قرار دارد


از آنجا كه تصاويري از مردان و زنان در حال كشاورزي در فصول مختلف سال در كنار بناهاي تاريخي ديده مي شود، كارشناسان اين قالي را در زمره، قالي هاي تصويري دسته بندي كرده اند
در مركز اين فرش كه به ابعاد 20/2 در 98/2 متر بافته شده است، تصويري از خشايارشا با دو نگهبان و نمادي از فروهر ديده مي شود. اطراف آنها را نيز نمادهايي از ماه هاي تقويم نصراني فرا گرفته است.
در چهار گوشه قالي نيز تصاوير پيامبران: حضرت عيسي (ع)، موسي (ع)، ابراهيم (ع)، اسماعيل (ع)، آدم (ع) و حوا به چشم مي خورد كه ميانشان صورت شاعراني چون فردوسي، سعدي، باباطاهر، قاآني و ... نيز به چشم مي خورد. فضاي ميان آنها را نيز نوشته اي طلايي به خط ميخي پر مي كند.
نقش دو مرغ، درخت زندگي، شير بالدار و فيل، كه به سبك نقوش دوره ساساني طراحي شده اند، به تزيينات قالي افزوده است.
وجود تصاوير متعدد، اين فرش را در زمره مهم ترين قالي هاي تصويري قرار داده است.
قالي هايي كه بافت آنها از قرن 7 هجري قمري در ايران رواج يافت، چرا كه پيش از آن در بدو ورود اسلام به ايران،‌ استفاده از تصوير در رشته هاي گوناگون هنري نوعي بت پرستي به حساب مي آمد. «ليلا دادگر»، مدير موزه فرش كه در خصوص قالي هاي تصويري پژوهشي انجام داده است،‌ در اين باره گفت: «اعتقاد به عدم استفاده از هرگونه تصوير در قرن 6 و 7 هجري قمري در جريان استفاده كتاب هاي علمي از تصوير، به تدريج كمرنگ شد و آرام آرام نگارگري و تصاوير در هنرهاي سنتي رونق گرفت. به همين ترتيب بافت قالي هاي تصويري نيز آغاز شد اما استفاده از تصاوير در آن زمان چند ويژگي مهم داشت كه رعايت نكردن تناسب ها، يكي از آنهاست. چرا كه ايرانيان عقيده داشتند كه خلقت بي نقص فقط در حيطه قدرت پروردگار است

فرش، چهارفصل، دوپودي و داراي گره متقارن است. جنس تار و پود آن از نخ و جنس پرزش نيز از پشم است و در دو سر قالي روي بخش گليم بافي شعر:
«فرشي كه زير پاي سلاطين عالم است
از يمن خاك مقدم ايشان مكرم است
بنگر به چشم مرحمت و محترم نشين
كو در حريم جمله آفاق محرم است.» ديده مي شود.
از طرح اين قالي كه توسط «سيد حسين مير مصور ارژنگي» طراحي شده، استاد شيخ حسن حداد تبريزي در اواخر سده 13 هجري قمري نمونه اي بافته شده است كه اكنون در موزه فرش باكو نگهداري مي شود.

__________________

iran-eng.com/

 

 

منبع :