بازارهای جهانی

نشان تجارت فر ش (Rugmark)

کشورهای صاحب صنایع گوناگون از جمله تولیدکنندگان فرش دستباف به ویژه در آسیا و آفریقا با مشکل استفاده اجباری از کار کودکان رو به رو بوده اند که این مسأله آنان را در فروش محصولات دچار مشکل می سازد.این کشورها هر یک به دنبال تدبیری برای رفع این مشکل هستند و تلاشهای مختلفی در این زمینه داشته اند.

گزارش زیر که از پایگاه اینترنتی www.publications.parliament.uk   برداشت شده است، به یکی از این تدابیر که استفاده از یک نشان تجاری ویژه است می پردازد:

 

Rugmark
در دهه 1980، ASI (سازمان ضد بردگی بین المللی) با مشاركت جبهه آزادي كار همبسته هند براي كشاندن توجه به سوي به كارگيري غير قانوني گسترده كودك در صنعت فرش دستباف که به سرعت رو به رشد بود، هم در سطح ملي و هم بين‌المللي مبارزه كرد. اين كودكان اغلب بسته مي‌شوند و براي زندگي و كار در خانه‌هاي كارفرماهايشان، دور از خانه فرستاده مي‌شوند.
در دهه 1990، وارد كنندگان اروپايي داشتند مي‌پذيرفتند كه صنعت هند، مشكلي جدي داشت و مردم از خرده فروشان و واردكنندگان انتظار داشتند تا مسووليت شرايطي كه تحت آن، فرشهایشان ساخته مي‌شد را برعهده گيرند. در نتيجه فشار وارد شده از سوي واردكنندگان، مذاكرات ميان صادركنندگان و سازمانهاي غير دولتي هند كه در زمينه فرش كار مي‌كردند در مورد اينكه چه كاري بايد انجام شود، شروع شد. هر چند كه بيگاري كودك در اين صنعت در كل مطابق قانون هند غير قانوني بود، مشخص بود كه سيستم رسمي بازرسي كار هند قادر نبود قوانين را به دليل دور افتادگي و تعداد فراوان دارهاي قالي، كمبود بازرسان و وجود فساد به كار ببرد. پس از گفت و گوهای طولاني بنا شد كه صنايع و سازمانهاي غير دولتي به منظور دریافت گواهي كه از سازمانهاي عضو «بدون بيگاري كودك» هستند، سيستم بازرسي خود را طرح‌ريزي كنند.  همزمان جمعي از سازمانهاي مردم نهاد  اروپايي شامل ASI توافق كردند تا راهكار را براي خرده فروشان و مشتريان پيش ببرند. اینگونه بود که «نشان فرش» متولد شد.
مذاكرات درباره چگونگي كاركرد سيستم بازرسي، تقريباً سه سال به طول انجاميد و برخي از بزرگترين صادركننده‌هاي هندي، پيوستن به اين طرح را رد كردند چرا كه باورنداشتند 100 درصد بدون خطا باشد، هر چند كه به نظر نمي‌رسيد خودشان قادر باشند سامانه‌ بهتري را ترسيم كنند. شركتي در هند شكل گرفت تا مسووليت ضد بازرسي را برعهده بگيرد، برچسبهاي نشان رسمي تجاري فرش را صادر و كنترل كند و توانبخشي و آموزش كودكان صنعت فرش را ارتقا دهد. اين شركت توسط سازمانهاي زير به وجود آمد: ائتلاف جنوب آسياي كودكان در سرويتود (SACCS)، مركز آموزش و پيشرفت روستا (CREDA)، UNICEF هند، دو تن از نمايندگان گروه كوچكي از صادركنندگان فرش با نام " توليد كنندگان فرش دون كار بچه" و  شوراي ارتقاي صادرات آلمان ـ هند (IGEP  ـ طرح بودجه بندي شده دولت آلمان به منظور ارتقاي تجارت ميان هند و آلمان). IGEP سرمايه بنياد را تامين كرد و اكنون انجمن را ترك كرده است.
بنياد نشان تجاري فرش (Rugmark)، دفاتري را در دهلي و در زمينه فرش برپا كرد و بازرساني را براي منعكس كردن شركتهايي كه مي‌خواستند به اين طرح بپيوندند، استخدام كرد. شركتها بايد با شرايط زير موافقت كنند:
ـ هيچ گونه استفاده غير قانوني از كار كودك نبايد در پاي دارهايشان صورت گيرد. (به عبارتي خانواده كودكان تا زمانی كه آنها در مدرسه حضور می یابند، كار مي‌كنند و بچه‌ها كار خود را در چهار سالگي شروع مي‌كنند)؛
ـ دستمزدهاي پرداخت شده به همه آنهايي كه در پاي ‌دار كار مي‌كنند بايد برابر با استانداردهاي تعيين شده توسط قوانين حداقل دستمزد هند باشد؛
ـ صادر كنندگان مبلغ 25 درصد ارزش صادرات خود را پرداخت كنند، اين مبلغ صرف هزينه‌هاي بازرسي مي‌شود

 

روند بازرسي
ـ صادر كننده به بنياد Rugmark دسترسي پيدا مي‌كند و از سوی اين بنياد، تقاضا نامه و گواهينامه برايش فرستاده مي‌شود؛
ـ صادركننده زماني كه رسماً تقاضا داد، بايد فهرستی به روز از دارهاي خود تهيه كند و با به روز كردن اين فهرست در هر شش ماه يكبار موافقت كند. تمامي دارها نيز بايد در شوراي ارتقاي صادرات هند به ثبت برسد. صادركنندگان نيز بايد جزیيات كل صادرات خود در بيش از دو سال گذشته را تهيه كنند. اين سطوح توسط Rugmark  بررسي مي‌شوند تا اطمينان پيدا كند كه آنها مطابق با دارهاي ثبت شده هستند؛
ـ روند بازرسي با انتخاب تصادفي دارهاي صادركننده آغاز مي‌شود. به هر يك از دارها، شماره خاصي داده مي‌شود. زماني كه 35 درصد دارهاي بازرسي شده بدون مشكل باشند، تاييد مي‌شود كه صادركننده گواهينامه دار شود و ممكن است براي هر سفارش صادراتي، تقاضاي برچسب بدهد،
ـ هر سفارش برچسب بايد شامل يك نسخه برگ خريد، اطلاعات در زمينه نوع فرش، و دارهايی كه قرار است روي آنها توليد شود باشد؛
ـ بازرسي بقیه دارها تا بررسي 100 درصد آنها ادامه پيدا مي‌كند. افزون بر آن، بازرسي‌هاي بازگشتي تصادفي هم توسط بازرسان Rugmark  و هم سازمانهاي مردم نهاد مرتبط با Rugmark صورت مي‌گيرد؛
ـ هر برچسب، شماره منحصر به فردي دارد كه بنياد Rugmark را قادر مي‌سازد تا صادركننده هر فرش خاص و داري كه بر روي آن ساخته شده را شناسايي كند.
يك سري بررسي‌هاي ثانويه براي محافظت در برابر بازرسي‌هاي اشتباه يا ناكامي وجود دارد:
ـ بازرسان در گروههاي جفت كار مي‌كنند كه مرتب عوض مي‌شوند؛
ـ بازرسان از محل بازرسي روزانه خود اطلاعي ندارند تا اينكه دفتر شرح ماموريت خود را از دفتر دهلي دريافت كنند؛
ـ بازرسان نسبتاً دستمزد خوبي دريافت مي‌كنند.
برچسب نشان تجاري فرش در اروپا، امريكاي شمالي و استراليا به دست سازمانهاي مردم نهاد و به تازگی اتحاديه‌هاي تجاري و ديگر هیأت‌هاي تجاري نمايشگاهي رشد بسياري داشته است. در آلمان، آژانس توسعه دولت (GTZ ) نير مبلغي را براي ساخت يك دفتر كوچك توسعه نشان تجارت پرداخت كرد. (آلمان حدود 33 درصد از كل توليدات فرش دستباف دنيا را وارد مي‌كند.)
اين سازمان تاسيس شده تا نشان تجاري فرش را داشته باشد و 5/1 درصد را از واردكنندگان براي استفاده نشان تجاري جمع آوري كند. اين پول براي طرحهاي آموزشي و توانبخشي كودکاني كه يا از صنعت نجات يافته‌اند يا تا پيش از اين در خطر اجبار به كار بوده‌اند، به هند برگردانده مي‌شود. يونيسف هند، استفاده از اين مبلغ را كنترل مي‌كند.
Rugmark هند، تاکنون 45000 دار قالي را بازرسي كرده و 200 صادر كننده را به ثبت رسانيده است. 2/1 ميليون از فرشهاي داراي نشان حمل شده‌اند. درحال حاضر فرشهاي Rugmark يك سهم 33 درصدي از واردات آلمان از هند را دارند و تقريباً در همه كشورهاي وارد كننده فروخته مي‌شوند.
از آغاز به وجود آمدن Rugmark در هند، طرحهاي مشابه در نپال و به تازگی هم در پاكستان پايه ريزي شده‌اند. دفاتر پيشبرد اين نشان در آمريكا و كانادا نيز ايجاد شده‌اند.
Rugmark، يك طرح تجاري تمام عيار اخلاقي نيست چرا كه بازرسان به مسایلي مانند ساعات كاري، شرايط كاري و ... نگاه نمي‌كنند. با اين وجود، سيستمهاي بازرسي و بازرسان، محلي هستند و سه بنياد Rugmark توسط سازمانهاي محلي كنترل مي‌شوند. پشتيباني از آژانس توسعه دولت آلمان و توسط سازمانهاي غير دولتي آلمان، عامل مهمي در آغازطرح، و در زماني كه سهم بالايي از بازار فرش را داشتند، تشخيص مسووليت بود.
بيگاري كودك غير قانونی، مشكلي در صنعت فرش هند و جنوب آسيا باقي مي‌ماند، اما اين موقعيت به وضوع از اوايل دهه 1990 بهبود پيدا كرده است. به علاوه كمكهاي بيشتري در  جهت توسعه از سوي دولت هند و موسسات برون مرزي، طرحهاي آموزشي و ايجاد شغل را در زمينه فرش و نواحي تحت پوشش سابق بيهار (Bihar) نشانه گرفته است.
Rugmark زماني گسترش پيدا كرد كه جهان ثروتمند به طور جدي وارد مسایل بيگاري كودك و تجارت بين‌الملل شده بود و منبع عمده اطلاعات براي بسياري از فعالان در آن زمان بود. به همين دليل، اغلب به عنوان نمونه‌اي از عملكرد مناسب توسط سناتورهاي امريكايي، وزيران دولت، اتحاديه‌گراها و بسياري ديگر از كار مي‌رفت. آنها اغلب هم در اهداف و هم در گستره Rugmark  اغراق می کردند و این نشان به جنگهايي در زمينه مسایل اجتماعي و كاربرد تجارت اخلاقي به عنوان شكل ديگري از كنترل شمال برجنوب كشيده شد. اين امر منجر به قطبي سازي عقايد در جهت يا مقابل Rugmark شد