نواحی و مناطق قالی بافی

فرش های شرقی (قسمت دوم)

دسته  بندي بر اساس نوع زندگي و محل زندگي : ترجمه :عاطفه پیروز

 

فرش ها براساس دو راه اصلي تقسيم بندي  مي شوند : نوع زندگي بافندگان ومنطقه ي جغرافيايي كه فرشها در  آن ها بافته مي شوند . نوع زندگي به اين  اشاره دارد كه بافندگان از چه راهي زندگي مي كنند ، كجا زندگي مي كنند هدفشان از بافندگي چيست ؟ هر فرش فاكتورهايي از روش زندگي بافندگان – شهر ي – روستايي – عشايري را نشان مي دهد .

 كوچ كننده ( عشاير ) :

زندگي عشايري در ساده ترين نوع خود بيانگر مردمي است كه زندگمي جابجايي دارند و از مكاني به مكان ديگر كوچ مي كنند . آن ها گوسفند ، اسب ، شتر و بز پرورش مي دهند و كاملاً بر حيوانات و زمينشان وابسته اند . مردم كوچ كننده بر روي دارهاي  قالي قابل حمل مي بافند و رنگ ها را از گياهان خود رو مي گيرند . بافندگان عشايري از نقش و نگارهاي نسبتاً محدود ي استفاده  مي كنند . موارد زير د رمورد اين فرشها قابل بررسي هستند .

اجزاء تشكيل دهنده : چله و پود پشمي ، ابريشم به شكل پولكي استفاده مي شود.

رنگ ها : ا ز3 تا 7

لبه و انتها ي فرش :لبه معمولا ً بايك حاشيه گذاري تمام مي شود ، لبه ها صاف نيستند و انتهاي فرش ممكن است ازنظر پهنا متفاوت باشد . گليم نقش دار يا صاف 5/2 سانتيمتر – 30 سانتيمتر در عرض . ريشه ي حاشيه معمولاً بين 5/12 سانتيمتر – 25 سانتي متر طول دارد .

بلندي پرز : متوسط تا بلند

انواع نقش : سرتاسري ، ساده ، گوشه دار هنري  ، قسمت عمده اش اشكال حيواني و گياهي هستند . حاشيه ها غير قابل تطبيقند.

اندازه ها  و اشكال : بسيار زياد

شاخصه هاي تكنيكي : چله ها در يك سطح ، فشرده نشده ، با تراكم گره اي تقريباً 80  گره در هر 5/6 سانتي متر مربع بافته مي شوند.


روستا :

بافندگاني كه در اجتماعات كشاورزي زندگي مي كنند از بز و گوسفند واسب نگهداري مي كنند و گياهاني همچون كتان را  مي كارند كه ممكن است به جاي پشم از آن استفاده كنند . نوع زندگي روستايي  دارهاي قالي ثابت و ايستاده را شامل مي شود . تعداد چيزهايي كمه براي  رنگ از آنها استفاده مي كنند نسبت به زندگي كوچ نشيني  بيشتر است . قادرند  در مدت زمان بيشتري ببفاند و فرش هايي كه مي بافند براي فروش و استفاده هاي خاص هستند . به دليل تعامل اجتماعي  بيشتر  طرح ونقش ها  ي متنوع تري دارند . فاكتورهاي زير خاص فرش هايي هستند كه توسط مردم  روستاها بافته مي شوند .

مواد تشكيل دهنده : چله هاي كتاني ، پودها ي كتاني   يا پشمي . ابريشم به مقدارخيلي  كم يا در مصارف خاص استفاده مي شود .

رنگ ها از 5 تا  10 – با گوناگوني در رنگ ها ي آبي و سبزهاي  خاص

لبه ها و انتهاي فرش : لبه هاي قالب گرفته شده ا زهمه معمول ترند با تنها كمي تفاوت د رعرض د رلبه ها گليم 5/2 تا 5 سانتي متر عرض . ريشه( معمولاً قلاب هاي چله ) 5/2 تا 10 سانتي مترطول هستند .

طول پرزها : متوسط تا كوتاه

انواع نقش : سرتاسري يا مركزي ، هنري و گل بته اي اما گوشه دارد نه گرد شده  . گوشه ها تطبيق داده شده نيستند.

اندازه و شكل : فرش هاي زمين از 60 تا 120 سانتي متر و 330 تا 550 سانتيمتر . بافندگان روستايي فرش هايي مي بافند  كه كاربردي ترند .

شاخصه هاي تكنيكي : چله ها دريك سطحند اما اكثراً چلههاي فشرده هستند . تراكم گره اي اكثراً 120-60 گره  در هر 5/6 سانتي متر مكعب هستند.

شهر:

شهرنشيان ظرفيترين فرشها را مي بافند . بافندگي يك فعاليت تثبيت شده ي تجاري است و در كارگاه هاي اداره مي شوند كه دارهاي قالي ثابت هستند . بافندگي بين تعدا د بسياري مهارت هاي خاص ميان استادكاران تقسيم شده است . نمي توان گفت كه يك شخص يك فرش شهري را بافته فاكتورهاي زير مخصوص فرش هاي شهري  هستند .

مواد تشكيل دهنده : چله ها و پودها در درجه اول كتان هستند و پود معمولاً پشم است . ممكن است براي چله ، پود و پرز از ابريشم استفاده  شود .

رنگها  از 8 تا 12

لبه ها و انتهاي فرش : لبه ها در درجه اول با يك لبه قالب گرفته شده ي كتاني تمام مي شوند . به دليل شكل پايدار انتهاي فرش در عرض مساوي هستند . گليم عرض هاي مختلفي را در بر مي گيرند . وريشه 10 -5/2 سانتي متر درازاء دارد .

طول پرز : متوسط تا كوتاه

طرح ونقش : اكثراً قوس دا ر با گوشه هاي غير قابل تطبيق . اكثراً نقش ها مدالي به سبك عربي هستند . از نقش ها سرتاسري هم استفاده مي شود .

اندازه و شكل : تقريباً همه فرش و قالي هستند

شاخصه هاي تكنيكي : بيشتر فرشها با تراكم چله بافته مي شوند . واكثراً بيشتر از 100 گره در هر 5/6 سانتي متر  مربع دارند و به تعداد 300 تا 600 عدد معمولي است .

يك رويكرد جغرافيايي :

مناطق سنتي بافت فرش تركيه  ، قفقاز ، ايران ، آسياي مياني و چين است  .فرش هاي هر منطقه شاخصه هاي تكنيكي خاص خود را دارد كه مهمترين آنها راتوضيح مي دهيم .

تركيه :

نوع گره : متقارن

تراكم گره : پر پشت تا متوسط 90 -40 گره در هر 5/6 سانتي متر مربع با اينكه فرشهاي شهري از تراكم گره اي بالايي برخوردارند .

نخ هاي چله و پود : چله ( اغلب رنگ قرمز ) و پود در فرش هاي عشايري و روستايي پشمي است و كتان در فرش هاي  شهري بكا ر مي رود . ابريشم هم خيلي كم  در فرش ها ي روستايي و عشايري ديده مي شود  و درحاليكه فرش هاي شهري ممكن است تماماً ابريشم بافته شوند .

رنگ ها : بسيار گسترده  ، بنفش ، زردها ، نارنجي ها ، سبزها ،سرخ روشن به شكلي خاص

اندازه و شكل : متنوع اما فرشهاي كوچك و سجاده معمولي هستند . روستايئان و عشاير كيف هم توليد مي كنند.

طرح ونقش : همه اقسام با اينكه نقش هاي هنري و گل بته اي گوشه اي قمست عمده را تشكيل مي دهند.

شاخصه هاي  تكنيكي  : انتهاي لبه هاي اكثراً حاشيه گذاري هستند . ريشه ها يا كوتاهند ويا بلند و گليم 18- 10 سانتي متر عرض دارد . طول پود متنوع است . تراكم چله  بيشتر درفرش هاي شهري است

قفقاز:

نوع گره : متقارن

تراكم گره : معمولاً 40 تا 120 گره در 5/6 سانتي متر مربع

نخ هاي چله و پود : چله و پود پشمي ( پودهاي طبيعي هستند و رنگ شده اند ) با اينكه كتان هم مورد استفاده قرارمي گيرد .

 رنگ ها : قرمز – آبي – زرد – سبز – نارنجي – بنفش و قهوه اي

اندازه و شكل : فرش ها 60 در 120 سانتي متر تا 180 تا 245 سانتي متر هستند . فرشهاي شهر هاي بزرگ 5/2 برابر درعرض هستند . بيشتر خورجين و سجاده بافته مي شود .

 طرح ونقش : هنري و گوشه دار با نقش هاي مدالي و سرتاسري اجزاء  پركننده كوچكي روي زمينه پخش شده اند . حاشيه كنار ي غير قابل تطبيقند ، فرشهاي شهري طرح هاي فارسي دارند .

شاخصه ها ي هنري : انتهاي فرش ها حاشيه گذاري هستند و قالبگيري شده اند . حاشيه هايي كه 8 تا 18 سانتي متر هستند . انتهاي گليم حداكثر 5 تا 10 سانتي متر پهنا دارند . طول پرز متفاوت است .

ايران و فارس :

اين منطقه شامل قزاقيستان ، ازبكستان ، تركمنستان ، گرجستان مي شود .

 تراكم گره  : 30 تا 200 گره در هر 5/6 سانتي متر مربع

نخ هاي پود وچله : پشم

رنگ ها : قرمز عمدتاً

اندازه و شكل  : متنوع

طرح ونقش : هنري و نقش هاي سرتاسري با لبه هاي غيرقابل تطبيق

شاخصه هاي تكنيكي : پايان لبه ها اكثراً حاشيه گذاري هستند . انتهاي گليم ممكن است 5 تا 35 سانتي متر در عرض باشد . ريشه ها 15 تا 25 سانتي متر طول دارند . عمق پرز متنوع است .

چين :

نوع گره : غير متقارن روش حلقه زدن در تبت مورد استفاده  قرار مي گيرد

تراكم گره : عادي تا پر پشت 40 تا 80 گره در هر 5/6 سانتي متر مربع

نخ هاي پود و چله : غالباً كتان اما در فرش ثبتي و اينجيانگ قديم براي پود از پشم استفاده  مي شود .

رنگها: رنگها در مناطق مختلف متفاوتند .

شكل و اندازه : فرش  هاي چيني اغلب بزرگند اينجيانگ متوسط و تبت كوچكترند .

طرح ونقش : چيني از نقش هاي مركزي و سرتاسري استفاده مي كردند . گوشه هاي حاشيه مطابق هم نبودند .

شاخصه ها ي تكنيكي : لبه ها در كتان با حاشيه گذاري و در اينجيانگ با قالب گيري حاشيه تمام  مي شوند . ريشه ها 5 تا 5/12 سانتي متر طول داشته و گليم با 5/2 تا 10 سانتي متر عرض تمام مي شد. عمق پرز ضخامت زيادي  دارد به استثناء برخي فرشهاي اينجيانگ .

 

 

 

منبع :