نواحی و مناطق قالی بافی

فرش های شرقی (قسمت سوم)

فرشهاي چين ، تركستان شرقي و تبت : ترجمه : عاطفه پیروز

 

فرش هاي اين مناطق با هم در نظر گرفته مي شوند زيرا تأثير نقش سنتي چين روي تمام آنها آشكار است . با اينكه هرناحيه سنتهاي خاص خود را در نقش و رنگ و بافت دادند.

فرش هاي  چيني :

فرشهاي چيني نقش ها و رنگ ها يي كه در پارچه ها و كنده كاري روي چوب و سفالگري هستند ورا به نمايش مي گذارند هنر بافت فرش ممكن است با تجاوز مغول ها به چين آمده باشد . چيني ها براي اولين بار فرش را به عنوان پوشش روي زمين يا مبلمان استفاده مي كردند . در حاليكه فرش هاي خاصي براي دور ستون ها در صومعه ها و قصرها بافته شدند . ديگر نوع بافت پوششي زين اسب بود . فرش هاي چيني در كارگاه ها بافته مي شد و مي توان آنها را به عنوان فرش هاي شهري در نظر گرفت . ابتدا نقش هاي گل بوته اي با تلفيق با اژدها ، ققنوس و ديگر سمبل هاي خجسته كه حيوانات ، ميوه ها و گلها بودند ، مورد استفاده قرار مي گرفتند . تعدادي از نقش هاي هنري در هر دوي زمينه و حاشيه بكار مي روند . نقش ها سرتاسري و مركزي هستند ، رنگ ها بر اساس زماني كه بافته مي شدند متفاوتند اما معمولترينشان آبي و آجي و زرد هستند و قرمز هم به ندرت استفاده مي شد . سايه هايي از قهوه اي تباه كننده در مناطق كوچكي در نقشه استفاده مي شدند . عمده ترين رنگ در فرش هاي قديمي ( آن هايي كه در سال هاي اول قرن نوزدهم بودند ) زرد بود و آبي هم در طول مدت قرن رنگي اصلي شد . در سالهاي ورود به قرن بيستم فرش رشد سريع فهرست هاي نقش شروع شد و اين امر تقريباً در تمام فرش هاي چيني از 1920 به بعد ديده مي شود .

نواحي توليدي :

(Ning Hsia) فرش هايي توليد مي كند با رنگ زرد به عنوان رنگ غالب ، فرش هاي (paotou) اكثراً رنگ آبي عاجي و فرش هاي (peking) به اندازه ي يك اتاق هستند با زمينه ي آبي و عاجي يا كناره هاي طلايي

نوع گره : متقارن

تراكم گره : قطعات بسيار قديمي دانه درشت هستند و 70-40 گره در هر 5/6 سانتي متر مربع دارند . فرش هايي ميانه و آخر قرن نوزدهم 90-60 گره در همان منطقه دارند .

نخ هاي چله و پود : از كتان رنگ نشده براي هر دو استفاده مي شد .

لبه و انتهاي فرش : براي قطعات جديد تر از حاشيه گذاري استفاده مي شود اما براي قطعات زمان هاي دورتر از كتان قالب گرفته شده استفاده مي شود . مقدار تقريباً 5/2 سانتي متر از گليم بافته مي شد و ريشه ها بيش از 5/12 سانتي متر نبودند .

اندازه و شكل : اكثراً قالي هستند و با اينكه قاليچه هم استفاده مي شود . پوشش روي صندلي و پشت صندلي در  paotou و Ning Hsia توليد مي شد .


بافندگي شرق دور  (مغولستان و تركستان ) :

اين دو منطقه معمولاً به عنوان يك ناحيه شناخته مي شوند ( گاهي تركستان شرقي هم خوانده مي شود ) و شهرهاي اصلي آن سمرقند ، تاشكند ، ياركنر، كشمير و ختن هستند كه اكثراً در راه جاده ابريشم قرار دارند . تاثيرها روي بافندگي فرش زياد و گوناگون بود و بعد از اينكه مكان هاي روش ايجاد نشد و مورد نامگذاري قطعات سردرگمي هايي بوجود آمد . با وجود اين سردرگمي اكثراً اين امر را پذيرفتند كه تمام قطعات ابريشمي مربوط به ختن مي شود ، همينطور قطعاتي كه يك طرح سرتاسري شبكه اي و داربستي از ساقه ها و گل ها داشتند كه غالباً روي يك زمينه ي زرد يا آبي بودند مربوط به همين منطقه است . Saph هاي پلي كروم درخشان در ختن توليد شدند در قرن نوزدهم .

فرش هاي اناري - مانند برخي فرش هاي گل بوته اي و اكثراً فرش هاي حلالي – معمولاً يكي از 3 حاشيه ي تركستان شرقي را دارا مي باشد . برخي از نمونه هايي كه نقشش تكرار شده وجود دارند كه برخي به عنوان گال و بقيه به عنوان مدالي مشخص مي شوند .

چين  :

بافندگان در سرزمين ابريشم با وجود اينكه به طور تاريخي با پند و امثال طرح هاي مغولي مورد تاثير قرار گرفته اند قطعاتي را خلق كرده اند در اشكال مختلف و با اهداف متفاوت از آنچه در تركستان شرقي وجود دارد . همينطور برخي نقش هاي مكرر طراحي به يك هزاره ي قبل بر مي گردند پرندگان ، بوته هايي كه از تپه هاي كوچك روييده مي شود ، ابرها ، زائرين و گل ها در ميان برگ ها و پيچك هاي عربي ، تاثير مغولي در اكثر اشكال هنري قابل مشاهده هستند . اكثر اين نقش هاي مكرر معاني سمبوليك دارند كه از نظر آهنگ كلام با هم مربوط هستند و بقيه قسمتي از اسطوره ي چيني هستند . در حاليكه بقيه بناهايي را نشان مي دهد مانند چهار سمبل دستاوردهاي آقا منشاز ( موزيك ، شطرنج ، شعر و نقاشي ) . گروهي از فرش هاي قرن نوزدهم مضمون هاي بودايي را به تصوير مي كشد .

تبت :

بافندگي تبتي با قطعاتي براي نشستن يا خوابيدن رويش ، يا براي استفاده به عنوان زين يا پوشش حيوانات ، شناخته شده است . اكثر قطعاتي كه به عنوان فش هاي اصيل بافته مي شوند به 100 سال اخير بر مي گردد و نقش هاي اصلي طرح هاي خارجي را در هم آميخته دارد .

فرش هاي تركستان شرقي :

فرش هاي تركستان شرقي از Xinjang غربي ترين استان چين است . جمعيت بومي تركي هستند نه چيني Han . فرش هاي زيادي در اين مكان براي قرن ها بافته مي شده – غالباً در كارگاه ها – و در طرح و رنگ گوناگون بوده كه اين امر نشانگر تاثير عقايد و فرهنگ هاي اسلامي ، بودايي و چيني مي باشد . نقش ها گل بوته اي و مصنوعي هستند و آذين گلاني كه در اين فرش ها استفاده مي شود (coffered Gul) ناميده مي شود . نقش ديگري كه در مكاني ديگر يافت نمي شود نقش اناري يا كوزه اي است . طرح هاي مشبك چيني و نقش هاي بافتي مورد استفاده قرار مي گيرد . از هر دوي طرح هاي مركزي و سرتاسري استفاده مي شود با 3 مدالي معمول در اطرافش . مدالي ها ممكن است نقش هاي گل بوته اي چيني را دارا باشند و يا (coffered Gul) . اين نوع طرح ريشه ي بودايي دارد . برخي قطعات طرح هاي سرتاسري و مدالي فارسي را دارا مي باشند . رنگ ها اصولاً مايه هاي ملايم دارند و اغلب زرد مورد استفاده قرار مي گيرد . مي توان رنگ سبز پررنگ را مشاهده كرد و قهوه اي ها معمولاً طبيعي هستن .

نواحي توليدي :

بافندگي فرش براساس طرح و شاخصه هاي ساختاري به ختن ، ياركان و كشمير بر مي گردد . فراوان تريين آثار به ختن ( تمام طرح ها ) منسوب مي شود و فرش هاي ابريشمي معمولاً به ياركان و كشمير .

شاخصه هاي اصلي فرش ها :

نوع گره : نامتفارن  

تراكم گره : از 90-40 گره در هر 5/6 سانتي متر مربع . فرش هاي ابريشمي تراكم گره اي بالاتري دارند .

نخ هاي چله و پود : چله ها كتان هستند و پودها ممكن است كتان و پشمي باشند . اكثراً 3 رشته پود بي رديف گره ها دارند .

لبه و انتهاي فرش : حاشيه گذاري و قالب گيري هم استفاده مي شود . گليم معمولاً بين 5/2 تا 5 س مي باشد .

اندازه و شكل : كناره هاي پهن كه طولش 2 در 5/2 برابر عرضش مي باشد ، فرش هاي اندازه ي اتاق و تعداد كمي از سجاده هاي نماز . تعداد كمي از قطعات مفيدتر كه بافته شده اند اكثراً زين و خورجين شده اند .

فرش هاي تبتي :

فرش هاي تبتي داراي رنگهاي تند و نقش هايي هستند كه به بودا مربوط مي شدند يا تحت تأثير چيني ها قرار دارند .

اين فرشها ترجيحاً بافت هاي روستايي هست با يك تكنيك منحصر به فرد . اين فرش ها با يك تكنيك گره اي كه در آن رشته هاي پرز دور يك ميله گره مي خورند بافته مي شود . هنگاميكه يك رديف تمام مي شود گره ها بريده مي شوند

. گره هايي ايجاد شده ممكن است متفاوت يا نامتقارن و يا انواع ديگر گره باشند . اكثر فرش هاي تبتي براي نشستن، خوابيدن و نمازخواندن در رويش بافته مي شوند در حاليكه برخي قطعات نفيس مانند زين ها هم توليد مي شوند . نقش ها گل بوته اي ، تجسمي ( شامل نقش هاي تكراري از اژدها ، ققنوس ، شيرهاي برفي ، ببرها و خفاش ) ، معنوي و هنري هستند . طرح ها سرتاسري يا مركزي هستند و كناره ها معمولاً فقط در انتهاي فرش ديده مي شوند . فرش هاي تبتي روشن هستند و رنگ قرمز در آن بارز است كه از رنگ هاي مصنوعي استفاده مي شود . رنگ هاي نارنجي و آبي و زرد معمولاً به عنوان رنگ هاي زمينه استفاده مي شوند .

نواحي توليدي

شهرهاي Shigatse و Gyantse مراكز بزرگ هستند اما بافت فرش به صورت گسترده اي انجام مي شود .

نوع گره : گره بريده (همانطوريكه قبلاً اشاره شد ) .

تراكم گره : از 30 تا 100 گره در هر 5/6 سانتي متر مربع .

چله و پود : چله ها پشمي و پود ها پشمي يا كتاني هستند .

انتهاي فرش و لبه ي فرش : اكثر فرش ها  انتهاي فرش قالب گيري شده و حاشيه گذاري شده ندارند اما به شكلي ساده لبه ي چله و پودها هستند زيرا لبه هاي نمدين و پشتيبان اضافه مي شوند . گليم تقريباً 5/2 س است .

اندازه و شكل : فرش خواب (خادن ) 90 سانتي متر تا 180 سانتي متر است : زيرا اندازه ها ( خاگانگما ) 90 در 90 مي باشد ، فرش جلوي در (گويد ) 120 در 150 س است . فرش هاي وسيع اتاق ( سادن ) 180 س در 270 س است و فرش ستون ( كاتوم ) 90 س در 180 س است . برخي قطعات نفيس براي مثال فرش هاي روي زين (ماكدن و ماشو ) و فرش هاي روي صندلي (سيگيار بيا) هم مانند تزئينات پيشاني حيوانات بافته مي شوند .


 

 

 

 

 

 

منبع :