نواحی و مناطق قالی بافی

فرش های شرقی (قسمت هفتم)

فرش هاي آناتولي و تركيه: ترجمه : عاطفه پیروز

فرش هاي آناتولي بيش از هر نوع ديگري در غرب شناخته شده است و در نقاشي هاي اوليه ظاهر شده اند. به اين دليل كه فرش هاي تركي داراي نقش ها و رنگ هاي پيچيده مي باشند. جزو فرش هايي هستند كه اكثر علاقمندان زياد به آن علاقه ندارند. اكثريت فرش هاي تركي فرش هاي روستايي هستند و اكثر طرح ها و نقش ها به روستاهاي خاصي مربوط مي شوند. فرش هاي شهري تركيه در درجه اول در داخل و اطراف استانبول و شهرهاي سيواني، ازمير، اسپارتا و قيصري بافته مي شوند. اين فرش ها تقريباً فقط براي تجارت توليد مي شوند و از اهميت كمتري براي علاقه مندان هنرمندان برخوردار مي باشد. فرش هاي ابريشمي در منطقه اي استانبول بافته مي شوند و مشهورترين و دقيق ترين نوعش « هِرِكِس » است.

فرش هاي كوچ نشيني در خارج شهر بافته ميشوند اما تعداد بي شماري از ناحيه ي شرقي آن مي آيند. در تركيه عشاير با نام (يوروكس) شناخه مي شوند، اصطلاحي كه براي فرش هاي عشايري هم استفاده مي شود. اندازه ها گوناگون است اما اكثر قطعات قاليچه هستند كه كمتر از 180 در 275 س مي باشند كه انعكاسي از روستا و ناحيه ي عشايري آن ها مي باشد. قالي ها بيشتر در شهرها و در كارگاه ها بافته مي شوند. كيف ها در شكل ها و اندازه هاي گوناگون بافته مي شوند. نقش هاي هنري و گل بوته اي معمولاً با هم همراه هستند. بيشتر شكل هاي گل بوته اي به دليل ترسيم زاويه دارش غالباً غير قابل تشخيص هستند. در قاليچه هاي ابريشمي ظريف نقش هاي عربي، ايراني و گل بوته اي بارز است.

رنگ هاي اوليه و ثالث استفاده مي شوند، مخصوصاً زرد با قهوه اي براي فهرست كردن و طرح اصلي. استفاده اي اوليه از رنگ هاي مصنوعي به اين معني مي باشد كه فرش هاي تركيبي رنگ مي باختند. رنگ هاي كرومي در سالهاي 1950 جايگزين شدند و اخيراً رنگ هاي طبيعي دوباره شروع به آمدن مي كردند. بيشتر شاخصه هاي تكنيكي مانند گره متقارن با گروه هاي بافندگي مختلف در آناتومي يكي هستند. جدول زير نقاطي كه توسط نواحي مختلف با هم متفاوتند را شرح داده است . با اينكه هرگاه شما بخواهيد وارد چنين رشته ي پيچيده اي شويد هميشه استثناء وجود دارد.

  شرق مركزي غرب
رنگ مواد چله پشم با موي بز، سفيد و قهوه اي مخلوط پشم ـ اكثرا سفيد- كمي قهوه اي مخلوط پشم ـ سفيد
رنگ مواد پود پشم غالبا قهوه اي آبي پشم قهوه اي سفيد – قرمز- زرد پشم- قرمز- برخي قهوه اي و سفيد
تعداد پودها 2 تا 4 يا بيشتر 2 تا 4 بيشتر 2 تا 4 يا بيشتر
فشردگي چله فشردگي ندارند فشردگي معمولي فشردگي ندارند
انتهاي لبه حاشيه گذاري، چندرنگي، بافت تودر تو حاشيه گذاري، قرمز، زرد و چندرنگي حاشيه گذاري، اكثراً قرمز و گاهي چندرنگي
انتهاي فرش قهوه اي زياد يا قرمزـ آبي، رنگ هاي راه راه قرمز زياد، زرد يا رنگ هاي زياد راه راه قرمز وسيع يا رنگ هاي زياد راه راه
شاخصه هاي خاص قرمز دانه: حاشيه بافته شده استفاده از قرمزدانه نمي شود قرمز دانه

آناتولي غربي:

اگر رنگي بارز باشد آن قرمز، سفيد و آبي است. اين امر مخصوصاً براي ناحيه ي بين ساناكاله و برگاما خاص مي باشد. همين كه شما از جنوب به طرف ملاس مي دويد رنگ زرد افزايش مي يابد. بيشتر فرش هاي قديمي از دوره ي اتومان كه به غرب رسيد در اين منطقه بافته شده. نقش هاي فرش هاي هولبين ياد شده در بيشتر فرش هاي ناحيه ي ساناكاله و برگاما بوجود آمده اند. آن ها داراي مدالي هاي بزرگي هستند كه در هولبين هايي با نقش هاي بزرگ ديده مي شوند يا نقشي هنري پيچيده در فرش هاي هولبين با نقش هاي كوچك ديده مي شود. بيشتر نقش هاي حاشيه تقليدي از اوشاك قديمي و فرش هاي ترانسيلوانيان است. برخي فرش هاي آناتولي غربي 60 تا 80 سال قبل توسط علاقه مندان غنيمت گرفته شد مانند قيوردس، كولا و ملاس كه از اين ناحيه اصليت گرفته اند.

آناتولي مركزي:

امروزه فرش هاي آناتولي مركزي از اهميت زيادي براي هنرمندان علاقه مند برخوردرا است. براساس نقش تعداد زيادي مخصوصاً فرش هاي كينا براي فرش هاي آناتولي شرقي موفقيت محسوب شده اند. رنگ آميزي آن شامل استفاده زياد از زرد اما به ندرت از قرمز دانه استفاده مي شود.

از ميان تمام فرش هاي تركي اين فرش ها دراماتيك ترين رنگ ها را دارند. فرش هاي لاديك و موسور امروزه هنوز غنيمت به شمار مي آيند. فرش هاي نماز (سجاده ها) متفاوت از بقيه از بهترين ها هستند. لاديك ها از فرش هاي روستايي ظريف بافت هستند. فرش هاي نماز موبور در نقش ها ساده تر و كمتر گل بوته اي هستند. هر دوي آن ها قوس هاي (محراب) ساده تر با زمينه ي بازتر دارند.

آناتولي شرقي:

اصولاً توسط كردها و گروه هاي كوچ نشين توليد مي شوند، نقش هاي فرش تقريباً كاملاً هنري با لبه و انتهاي غير معمول هستند. شاخصه هاي خاص استفاده از موي شتر و حاشيه گذاري منحصري به فردي است كه شبيه زيپ است. تعداد زيادي از طرح ها با شكل مدالي بزرگ در فرش هايي از اين ناحيه يافت مي شوند. به دليل اين كه اين فرش ها براي استفاده در مناطق سردتر تركيه بافته مي شوند، پرز معمولاً براي عايق سازي بلند مي شد با اينكه بافت ممكن است كاملاً ظريف باشد.

بافت مسطح و نازك تركي:

بافندگي مسطح و نازك در تمام قسمت هاي تركيه توسط هر دوي بافندگان روستايي و عشايري رايج است. دامنه ي كلي تكنيك ها در بافندگي تركي يافت مي شود و طرح و نقش هايي كه به كار مي رود از هر كشور ديگري غني تر است. بافت هاي سطح و نازك تركي اخيراً براي علاقه مندان هنرمند آشناترين شده و نمونه هاي خيلي قديمي از نشانگرهاي هنر بافندگان ظريف باف به حساب مي آيند.

20 سال قبل هيچ كس آن هارا جمع آوري نمي كرد. اين تغيير روند نتيجه ي اين تشخيص است كه بافت هاي نازك و مسطح بيش از ديگر بافت هاي تركي مناسب حيطه اي امروزه ي هنري جمع آوري فرش هاست. اين حيطه ها شامل آن براي استفاده ي بافندگان درست مي شوند نه براي استفاده هاي تجاري و اينكه آن ها مشتقاتي از نقش هاي قديمي كه در بافندگي استفاده مي شد هستند بافت هاي مسطح و نازك تركي توسط منطقه گروه بندي مي شوند به همان روشي كه پرز فرش ها تقسيم مي شوند با اين تفاوت كه در استفاده هاي كاربردي كه آن ها توليد مي شوند براي آن گوناگوني و تنوع بيشتري وجود دارد.

منبع :