نواحی و مناطق قالی بافی

فرش نیشابور(بخش دوم)

سازنده شهر نيشابور را شاپور اول، پادشاه ساساني دانسته‌اند. در زبان پهلوي، آن را نيوشاهپور مي‌گويند. نيشابور يكي از چهار شهر بزرگ خراسان قديم به شمار مي‌رفته و در دوره حكومت يزدگردم دوم (438-457) مدتي محل اقامت او بوده است.

مسلمانان در دوره خلافت عثمان ابن عفان توانستند با مردم اين شهر صلح كنند و از اين طريق، دين اسلام را وارد نيشابور كردند. در دوره طاهريان و سامانيان، نيشابور موقعيتي ويژه داشت و توانست موقعيت ديرين خود را به دست آورد؛ كتابخانه‌هاي بزرگ، مدرسه‌هاي گوناگون و دانشمندان نامي از خصوصيات آن زمان شهر بود. در اواخر حكومت مسعود غزنوي كه سلجوقيان به شرق ايران هجوم آوردند، طغرل اين شهر ر امركز حكومت خويش ساخت. در دوره حكومت سلطان سنجر، نيشابور مورد هجوم «غزان» قرار گرفت؛ شهر را آتش زدند و بسياري را كشتند.

پس يكي از غلامان سنجر به نام مؤيد بر نيشابور تسلط يافت و آن را آباد كرد اما با حمله مغولها در س ال 618 ميلادي اين شهر به گونه‌اي ويران شد كه ديگر هرگز موقعيت قبلي خود را باز نيافت. چنگيزخان مغول كه شخصاً فرماندهي تسخير را برعهده داشت، آن را با خاك يكسان كرد. بسياري از دانشمندان و بزرگان مانند عطار نيشابوري توسط مغولان به قتل رسيدند.

آثار تاريخي نيشابور :

در نيشابور كنوني سه بناي مهم وجود دارد :آرامگاه خيام، عطار و امامزاده محروق، بناي قبر اين امامزاده از آثار قرن هشتم هجري است و معماري بسيار زيبايي دارد.

صنايع دستي :

مهمترين صنايع دستي رايج در شهرستان نيشابور صنايع قالي بافي و گليم بافي است. صنعت قالي بافي در بيش از 470 روستا و صنعت گليم بافي در 27 روستاي اين شهرستان عمدتاً به صورت كار اصلي و يا به صورت فعاليت جنبي و مكمل در كنار ساير فعاليت‌هاي اقتصادي رايج انجام مي‌گيرد.

آمادگي و توانمندي نيشابور در بخش صنعت قالي بافي به گونه‌اي است كه اقدام به بافتن قالي‌هايي با متراژ چند هزار متري و در نوع خود بزرگ‌ترين در سطح جهان مي‌نمايد.

از ديگر صنايع دستي موجود در شهرستان نيشابور مي‌توان به 4 كارگاه صنايع سفالگري، 4 كارگاه صنايع نمدمالي، 2 كارگاه صنايع پارچه بافي، 7 كارگاه صنايع ريسندگي نخ، در يك روستا گيوه بافي و در يك روستا حصيربافي اشاره نمود.

3-1) يكي از نكات مثبت شهرستان نيشابور كه حسن بسيار بزرگي به حساب مي‌آيد كه در كل جهان اولين شهري است كه توانسته است فرش 5000 متري را كه از نظر ارزشي به پنج ميليون دلار مي‌رسيد را براي مسجد سلطان قابوس عمان ببافد.

و در حال حاضر در اين شهرستان در حال بافتن فرش 6000 متري هستند كه اين فرش به صورت يكساله قرار داد بسته شده است.

شهرها و استانهاي اصفهان، تبريز، كرمان از قطب صنعت فرش‌بافي به حساب مي‌آيد كه خيلي بالا محسوب مي‌شود كه در تاريخ نيز ثبت شده است.

بافندگان تحت پوشش شركت تعاوني فرش دستباف روستايي جاد كشاورزي نيشابور 13هزار متر مربع فرش طي سال گذشته توليد و به بازار عرضه كردند.

مدير جهاد كشاورزي نيشابور با اعلام اين خبر گفت : شركت تعاوني فرش دستباف جهاد كشاورزي نيشابور با 2015 عضو فعال و 2112 دار قالي تعداد 5 هزار و 440 نفر بافنده را تحت پوشش قرار داده و براي آنان اشتغال ايجاد كرده است مهندس «حسن اميني» گفت در كارگاه‌هاي تحت پوشش تعاوني فرش دستباف اين شهرستان 13هزار متر مربع فرش مرغوب به ارزش 7 ميليارد و 800 ميليون ريال توليد و علاوه بر عرضه در بازارهاي داخلي كشور به كشورهاي آلمان، ايتاليا، كانادا و حوزه خليج فارس صادر شده كه حدود 6 ميليارد و 630 ميليون ريال ارز آوري داشته است بهسازي كارگاه‌هاي قالي بافي 20 سال زمان مي‌برد.

با امكانات فعلي بهسازي كارگاه‌هاي قالي بافي كشور در قالب طرح بقا به زمان 20 ساله نياز دارد. بنا به گزارش ايرنا مهندس سيد جواد شجاعت الحسيني كارشناس طرح بقا در وزارت بهداشت و درمان در مراسم كارگاه آموزشي يك روزه طرح بق در سالن مركز بهداشت استان قم افزود هم اكنون 5/1 ميليون نفر در 850 هزار كارگاه قالي‌بافي در كشور مشغول فعاليت‌ مي‌باشند. وي ادامه داد اين طرح تا پايان سال 83 ادامه داشته و پيش‌بيني مي‌شود كه به بهسازي 130 هزار كارگاه منجر شود. شجاعت‌الحسيني افزود : تاكنون به 90 هزار نفر از قالي‌بافان تسهيلات بانكي ارائه شده و از اين تعداد 60 هزار نفر نسبت به بهسازي محيط كارگاه خود اقدام كرده‌اند وي اضافه كرد طرح بقا از سال 75 با هدف ارتقا فرهنگ قالي‌بافان با بهداشت فردي بهسازي محيط قالي‌بافان و ايجاد تسهيلات به اين قشر ضعيف به صورت طرح ملي در 255 شهرستان به اجرا درآمده وي تعداد كارگاهاي قالي‌بافي را در استان 7 هزار و 60 كارگاه ذكر كرده و افزود از اين تعداد 538 كارگاه بهسازي شده است.

رضوي گفت :معاينات باليني در قالب طرح بقا در استان با هدف ارتقاي سطح سلامت جسماني افزايش شاخص بهسازي محيط كارگاه و ايجاد بانك اطلاعات كارگاه‌هاي قالي‌بافي در قالب شناسايي توسط رابطان بهداشت انجام مي‌شود.

فعاليت بسيار بالايي در تعاوني وجود دارد از سال 79 تا 80 هزار دستگاه از وجود داشت بعد از اين زمان افت زيادي داشت به دليل اين كه فرش دستبافت خلي كم مورد استفاده قرار مي‌گرفت و توليد از سال گذشته تا كنون به دليل گران بودن مواد اوليه 50% كاهش داشته است در استان خراسان نيشابور در فرش‌بافي جزء شهرستان‌هاي برتر به حساب مي‌آيد در نيشابور طرح خاصي براي فرش‌ها ندارند و اكثراً طرح‌ها و نقشهايي را كه استفاده مي‌كنند افشون مشهد است كه به عنوان نقش معروف نيشابور به حساب مي‌آيد.

تسهيلات به صادر كنندگان اين است كه قشر بافنده را تشويق كنند كه به اين كار ادامه دهند و از توليد كنندگان تقاظا دارند كه كيفيت را بالا ببرند.

نيشابور فش اقتصادي ندارد و بيشتر نقش‌ها از مشهد و كاشمر است و از لحاظ ميزان درآمد در شركت‌ها بيشتر از تعاوني است.

طرح نائين رايج‌ترين نقش در اين شهرستان مي‌باشد و واريز و شش‌لا كه از سبك تبريز است و سي رج و قاليباف كمتر استفاده مي‌شود.

3-2) عناصر فرعي دارهاي نيشابور عبارتند از :

1- ميخهاي مهار : كه در زمين قرار مي‌گيرند و وظيفه آن نگهداري دار قالي است

2- چوب‌هاف : جا به جا شدن تارهاي زيرو رو را در قالي به عهده دارد.

3- چوب كوجي : وظيفه‌اش جدايي تارهاي زيرو رو از يكديگر است

4- سه پايه : كه نگهداري چوب كوجي را به عهده دارد.

5- تخته : كه در زير قسمت بافته شده قرار مي‌گيرد تا بر اثر نشستن بافنده بر روي قسمت بافته شده فرش، فرش ضربه نبيند.

6- شاخ : كه چوب هاف را جابجا مي‌كند و طي يك سنت قديمي از آن استفاده مي‌شود.

دار :

دار در قالي‌بافي نقش «پي» را در ساختمان دارد. اين دستگاه در معمولي ترين شكل خود از چهار تير ضخيم به صورت چهار چوب تشكيل شده است. دو تير افقي موازي با زمين ودو تير موازي و عمودي بر زمين.

دارهاي قالي‌بافي بر دو نوع كلي افقي و عمودي تقسيم مي‌شوند. دار قالي افقي يا زميني از دو تير بالايي و پاييني تشكيل شده است كه جنس آن از چوب است. دار عمودي به ثابت و گردان تقسيم مي‌شود كه دارگردان خود بر دو نوع است : دار فارسي و دار تركي.

همه اين دارها غير بهداشتي هستند زيرا در اثر چمباتمه نشستن قالي‌ بافان در پشت دار، كج شدن استخوان‌هاي زانو، ورم مفاصل پا و تنگ شدن لگن- براي رفع اين ضايعه‌ها و بيماري‌ها، مهندس ايراني به نام محمد ابراهيم رجبي يك نوع دار بهداشتي درست كرده است. دفتر بين‌المللي كار در ژنو، در دايرة‌المعارف بهداشت و حفاظت صنعتي، ضمن ذكر بيماري‌هاي رايج در صنعت قالي‌بافي، به شرح اين دارد بهداشتي مي‌پردازد.

سازوكار دار بهداشتي براساس غلطكي است براي پيچيدن قالي به دور خودش.

اين غلطك باعث مي‌شود كه قالي‌باف در جاي ثابتي نشسته و پاي خود را به راحتي دراز كند.

ابزار :

عمل بافت روي دار قالي بافي به وسيله ابزارهايي صورت مي‌گيرد كه عبارتند از : شانه و دفتين براي كوبيدن پودها، قيچي براي چيدن پرزهاي بلند روي قالي، قلاب براي پيش كشيدن تار و گره زدن خاصه- كه بيشتر در مناطق تركي بافت استفاده مي‌شود- چاقو براي بريدن رشته‌هاي خامه، كارد پرداخت براي پرداخت و صاف كردن پرزهاي قالي و ميخ پود گذاري براي كشيدن پود از بين تارهاي چله.

مواد اوليه :

پشم :

گونه‌اي تار پروتئيني است كه از روي بدن گوسفند چيده مي‌شود. در ايران، پشم گوسفندان نژاد بختياري، بلوچي، قره گل، كردي، آرماني، ماكويي، مغاني، خراساني و كرمانشاهي شهرت دارد.

از پشم براي خامه فرش استفاده مي‌شود. بهترين خامه‌هاي فرش پشم‌هايي است كه در بهار از گوسفند زنده مي‌چينند. پشم دباغي يعني، استفاده از پشم گوسفند مرده‌اي كه به وسيلة عمليات شيميايي از پوست جدا مي‌شود و براي قالي بافي مناسب نيست براي استفاده پشم در قالي بافي و تهيه خامه فرش به ترتيب، پنج وحله انجام مي‌شود :

چيدن، تفكيك، شستن، حلاجي و رسيدن پشم.

كارخانه‌هي پشم ريسي دو نوع خامه تهيه مي‌كنند. پشم يك لاتاب در فرش‌هاي مرغوب و پشم دولاتاب در فرش‌هاي معمولي به كار مي‌رود. در نمره گذاري الياف پشم، هر چه نمره پشم بالاتر باشد. الياف ظريف‌تر است.

ابريشم :

گونة ديگري از تار پروتئيني است كه در اثر انجماد مواد مترشحه از كرم ابريشم به دست مي‌آيد از ابريشم در چله و خامه فرش استفاده مي‌كنند.

توليد ابريشم با بيش زا 2600 سال سابقه تاريخي و كاربرد آن در انواع پارچه و قالي ايران شهرت و اعتبار جهاني دارد.

تاريخ نگاران و جهانگردان زيادي از جمله هرودت، ابن حوقل، توماس هربرت و شارون در نوشته‌هاي خود، ابريشم ايران را بسيار مشهور و با ارزش خوانده‌اند.

فعاليت‌هاي نوغانداري در مناطق گيلان، مازندران، خراسان، آذربايجان، كاشان، ميزد و جنوب كشور انجام مي‌شود.

استفاده ابريشم در قالي‌بافي و تهيه خامه ابريشمي به ترتيب، پنج مرحله دارد :

صمغ‌گيري، سفيدگري، وزن دادن، روغن زدن و رنگرزي ابريشم.

پنبه :

يكي ديگر از مواد اوليه قالي‌بافي است كه نخ آن در تار و پود قالي مصرف مي‌شود. پنبه از واژه‌اي پلبوي نام گياهي است از تيره پنيركيان و گلدار.

نژاد بومي پنبه (مثل پنبه‌هاي آسيايي) و نژادهاي خارجي (مثل آپلندر و آگالا) مرغوب و براي تار و پود قالي مناسب هستند. پنبه‌ پس از حلاجي – يعني پاك كردن پنبه و بازكردن تارهاي آن- به شكل رشته‌ نازك و بلند در مي‌آيد و مي‌توان از آن براي تار و پود قالي بهره گرفت.

استخوان‌بندي :

چهارچوب اصلي و عنصر اساسي فرش به تار، پود، پر زبستگي دارد كه استخوان بندي دست يافته را تشكيل مي‌دهد.

تار :

تار كه به اسم‌هاي چله، تا، تون، تون، تونه هم گفته مي‌شود به شبكه‌اي از رشته‌هاي عمودي و موازي با هم گوينه كه از بالاي دارقالي بافي به پايين كشيده شده است. تارها به فاصله معيني، با كشش يكنواخت و به طوريك در ميان (يكي در جلو و ديگري در عقب دار) قرار دارد. جنس تار، بيشتر از پنبه است ولي استفاده از پشم و ابريشم هم امكان پذير است. در چله‌اش، بايد محاسبه‌هاي لازم براي انتخاب نقشه و نمره نخ صورت گيرد و در ضمن، تناسب نخ چله‌ بارج شمار فرش در نظر گرفته شود.

پود :

الياف و رشته‌هاي افقي و موازي با هم هستند كه از ميان تارها، به زاوبه 90 درجه عبور داده شده‌اند و پس از هر رج بافت فرش، با شانه كوبيده مي‌شوند و تا فرش دوام و استحكام بيشتري يابد. جنس پود هم مانند تار، بيشتر، از پنبه است. ظرافت و كلفتي پود بايد براساس رج شمار فرش انتخاب شود

پرز :

پرزقالي كه به آن خواب، خامه و گوشت قالي هم گفته مي‌شود، نخي است از پشم يا ابريشم كه به دور تار گره مي‌خورد در واقع، پرز و خامه همان نخ گره زني در قالي‌بافي است و عبارت ديگر، خامه قالي پس از گره خورا برروي قالي، نقش و نگار قالي را به وجود مي‌آورد. خامه و پرز قالي اعم از پشمي يا ابريشمي از لحاظ قطر، تاب و لا، يكسان نيست و براساس نظام نمره گذاري، تعيين مي‌شود.

لچك :

(گوشه)

لچك نامي است براي شكل سه گوشه يا سه ضلعي كه در چهار طرف زمينه فرش قرار دارد لچك از دو سو به حاشيه طولي و حاشيه عرضي پيوسته است و از يك سو رو به زمينه قرار مي‌گيرد، علي‌القاعده هر لچك بايد معادل يك چهارم ترنج مركز ترسيم گردد ولي گاهي طراحان اين قاعده را رعايت نمي‌كنند و آن را بزرگتر و يا كوچكتر نشان مي‌دهند تغيير اندازه آن عيب محسوب نمي‌شود.

اگر طول لچك را بزرگتر از حد متعارف ترسيم كنند، در اينصورت لچكها در جهت طولي به هم پيوسته مي‌شوند به اين گروه لچكها نيم طره مي‌گويند و اگر هم از جهت طولي و هم از جهت عرض آنهارا ادامه دهند بطوري كه چهار لچك به هم متصل شوند، به آنها لچكهاي طره دار گفته مي‌شود

نقشه بته :

بته از ديگر نقشه‌هاي كهن متداول در طراحي و نقاشي فرش به شماره مي‌رود كه در هر منطقه به گونه‌اي آن را مورد استفاده قرار مي‌دهند، بته از نظر شكل و نرم همانند ميوه درخت كاج، گلابي و... است.

بته را با توجه به شكلي كه دارند به بته جقه‌اي، بته ترمه‌اي، بته خرقه‌اي، بته بادامي، بته‌ قباد خاني، بته كاجي، سروي و شالي و... تقسيم نموده‌اند.

ترنج :

شكل كلي ترنج با تركيبي از اشكال هندسي نظير دايره يا مربع يا مستطيل يا لوزي و يا بيضي ترسيم مي‌گردد، اين نقش در مركز قالي قرار مي‌گيرد و درون آن با تركيبي از نگاره‌هاي گوناگون نظير گلهاي شاه عباسي، خطوط اسليمي، نقشهاي جانوري و... تزيين مي‌شود، پيرامون بخش خارجي ترنج را عموماً به خطهاي خميده و شكسته و مثلهاي پيوسته و مكرر و يا به قالبهاي زينتي محدودي نماينه، گاهي ترنج منفرد طراحي مي‌شود و گاهي در درون آن ترنجهاي كوچكتر قرار مي‌گيرند كه اصطلاحاً به آنها «تودرتو» يا ترنج «كاسه نيم كاسه» مي‌گويند. انواع ترنج : 1- ترنج دايره ،2- ترنج بيضي ، 3- ترنج لوزي،   4- ترنج مربع و مستطيل

ابزارهاي بافت فرش :

دار :كه متشكل از يك جك و تخته و تير و دو ستون مي‌باشد.

2- شش قلاب

3- شوشك يا سيخ

4- درباكو

5- تسمه

6- شانه كار

7- دفعه يا شالون

مراحل نقش پردازي در قالي‌هاي نيشابور :

1- طراحي

2- مدادكشي

3- رنگ آميزي

4- نقطه گذاري

طرح‌ها شامل طرح نائين، گل فرنگ، تبريز، مشهد بوده و همچنين در نيشابور از طرح نائين استفاده مي‌شود. جناب آقاي مهندس خسروي كارشناس فرش دستبافت در مورد اسلوب بافت و رنگ‌بندي و همچنين نقش محرمات توضيحات به شرح ذيل بيان فرمودند :

اسلوب بافت شامل افشون، لچك ترنج و افشون ترنج مي‌باشد.

رنگ بندي فرش‌ها سليقه‌اي است و نيز نقش محرمات استفاده نمي‌شود.

به گفته آقاي علي‌آبادي كارشناس فرش دستبافت

نحوه بافت در شهرستان نيشابور بصورت چين در ميان پود مي‌شود ولي در بازار بصورت 5 يا6 چين پود مي‌شود.

نحوه پودزدن در نيشابور بصورت نخي است دولا كه بعد از هر چين بافت، پود روي پود انجام داده مي‌شود و در اصطلاح پودزني را سكوت مي‌گويند.

به گفته ايشان در اين شهرستان عمل قيچي زدن انجام نمي‌گيرد و بيشتر در قم و اصفهان اين عمل صورت مي‌گيرد.

شيرازه بافي خيلي كم مورد استفاده قرار مي‌گيرد. زماني كه پود افت مي‌خورد شيرازه بافي انجام مي‌شود. بدليل اينكه دوام فرش را زياد مي‌كند.

پرز يا پرزگيري بعد از اتمام فرش از روي فرش پرزهاي اضافي توسط پرداختي گرفته مي‌شود. در شهرستان نيشابور نحوة سركشي به اين صورت بوده است كه هفته‌اي يكبار از نحوة بافت هر دار سركشي مي‌كند.

جناب آقاي علي آبادي كارشناس فرش دستبافت در مورد مواد اوليه مصرفي در شهرستان نيشابور چنين گفت :

نوع ابريشم بكار رفته در فرش نيشابور كيجين (نوعي ابريشم است كه از انتهاي پيله ابريشم بدست مي‌آيد) نام دارد و بيشتر از الياف مصنوعي استفاده مي‌شود.

نوع رنگ بكار رفته :

90% از رنگ گياهي استفاده مي‌شود. از جمله رنگ نيلي كه مهمترين آن است. رنگهاي لاكي و قرمز بدليل تركيب شيميايي موجود در آنها كمتر مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

الياف بكار رفته در فرش نيشابور :

نخ :بيشترين حجم فرش‌هاي نيشابور (كه حدود5 تا6 درصد است) از نخ تشكيل يافته است.

پشم :نوع پشم داخلي است و از شهرهاي استان كرمانشاه و روستاهاي اطراف شهرستان نيشابور روستاي بشرو تهيه مي‌شود.

پنبه :در فرش‌هاي نيشابور از پنبه درجة يك استفاده مي‌شود.

نقوش بكار رفته در فرش نيشابور كه از جمله آنها نقش نائيني، نقش افشون، نقش لچك و ترنج و نقش افشون ترنج مي‌باشند و در قديم از نقش زيرخاكي استفاده مي‌شده كه در حال حاضر منسوخ شده است.

از نقوش پر اهميت فرش نيشابور در حال حاضر نقش نائيني مي‌باشد.

آقاي صانعي كارشناس فرش دستبافت و مديرعامل شركت تعاوني فرش نيشابور :

ايشان در زمينه فرش مي‌فرمايند :مهمترين اهميت امور تجاري است كه تقريباً 75% را تشكيل مي‌دهد و كارش بايد تبليغاتي باشد.

آقاي صانعي از دولت خواهشمند است كه هزينه را بيشتر از اينكه در حال حاضر است بيفزايد تا امكانات بيشتري در اين زمينه فراهم شود.

و در بحث رقابت به گفته ايشان افراد متقلب در اين زمينه سوءاستفاده زيادي مي‌كنند. فرمودند كه :افراد قشر پائين جامعه مستقيم يا غيرمستقيم از راه قاليبافي امرار معاش مي‌كنند و از دولت تقاضا مي‌كند كه وام بيشتري به تعاوني شركت فرش بدهد.

بزرگترين فرش دنيا :

فرآيند توليد :

شركت سهامي فرش ايران پس از انعقاد قرارداد در سال1375 (1996) با دربار كشور عمان ضمن تشكيل ستادي از زبده‌ترين كارشناسان خود نسبت به تهيه طرحهاي اوليه اقدام نمود و نقشه‌ نهايي چنين فرشهايي به تأييد مقامات كشورمان رسانيد. از آنجايي كه با چنين فرشي (نزديك به m5000) بصورت يكپارچه ناممكن بود. همچنين با توجه به اينكه مسجد اعظم سلطان قابوس 40 ستون اصلي و 18 ستون ستون جهت رواق‌ها داشت بنابراين اجراي چنين طرحي، تجربه و تخصص خاصي را براي طراحي و بافت فرش طلب مي‌كرد. بافت اين فرش در شهر نيشابور در استان خراسان طي سه سال كار مداوم توسط 5000 نفر بافنده در دو نوبت كار روزانه و صرف 12 ميليون ساعت كار و نظارت و كنترل 300 نفر كارشناس خبره صورت پذيرفت.

در رنگرزي مواد اوليه فرش از شيوه ابداعي شركت (رنگرزي پشم قبل از ريسندگي) استفاده شده است. طرح و نقشه ترنج فرش با الهام از طرحهاي داخلي گنبد مسجد شيخ لطف الله اصفهان تهيه شده است و در زمينه اين فرش از طرح افشان شاه عباسي كه تركيبي از شاخ و برگ است توسط طراحان و نقاشان ماهر شركت با صرف 15000 نفر ساعت و استفاده از 13500 برگ نقشه رنگي انجام شده است. وزن پشم مصرفي در اين فرش 32 تن از بهترين پشم با توجه به استانداردهاي موجود و وزن فرش بافته شده پس از انجام عمليات پرداخت به 22 تن رسيد.

تجزيه و تحليل يافته‌ها :

با توجه به مباحث گفته شده و اسناد و مدارك موجود، ملاحظه مي‌شود كه صنعت فرش نيشابور نقش مهمي در صادرات فرش در استان خراسان به عهده دارد. همچنين در اين زمينه ركوردهايي را همانطور كه گفته شد (فرش مسجد اعظم سلطان قابوس در كشور عمان) كه جايگاه فرش نيشابور را در حوزه خليج فارس نشان داده و همچنين صادرات فرش به كشورهاي اروپايي از جمله دستاوردهاي فرش نيشابور است.

همچنين ملاحظه كرديم صنعت فرش نيشابور يك صنعت گسترده با امكانات فراوان و كنترل آن توسط شركت فرش نيشابور به رياست جناب آقاي مهندس صانعي بوده كه با توجه به رسيدگي‌هاي مداوم قاليبافان شهرستان روند فرش بافي هنوز از رونق نيفتاده و جايگاه خود را هنوز در شهرستان حفظ كرده است.

و نيز با توجه به الياف بكار رفته در فرش‌هاي توليدي اين شهرستان ملاحظه مي‌كنيد كه فرش نيشابور از بهترين الياف تشكيل يافته است.

پيشنهادات

بعد از انجام اين تحقيق نكاتي مدنظر من است براي پيشرفت و تغيير در فرش نيشابور مثلاً اينكه :

توليد كنندگان بايد كيفيت را بالا ببرند و از مواد اوليه مرغوب و طرح اصيل و مد روز استفاده شود.

و مسأله ديگر اينكه بايد صادرات فرش بيشتر از آنكه در حال حاضر وجود دارد باشد و ديگر اينكه دولت بايد هزينه را بيشتر از اينكه در حال حاضر است بيفزايد تا امكانات بيشتري در اين زمينه فراهم شود.


نقشه شماره (1) : موقعيت جغرافيايي شهرستان نيشابور در استان خراسان


نقشه شماره (2) : كانونهاي بافت فرش ايران


جدول شماره (1،2،3) اطلاعات مربوط به كارگاههاي بافندگي شهرستان نيشابور

درصد تعداد تاريخ تأسيس كارگاه     درصد تعداد سابقه‌بافندگي به سال
- - 15-1301     6/35 163 1-0
9/3 3 30-15     8/24 113 5-1
1/3 5 45-30     2/19 88 10-5
9/19 32 55/45     4/11 52 25-10
1/26 42 60-55     7 32 20-15
1/49 79 68-60     8/1 11 20
100 161 68-72     100 459 جمع

                       جدول (1)                                                                                    جدول (2)

درصد تعداد روت تعداد دارقالي رديف
9/13 180 5-1 1
6/16 77 10-6 2
1/20 93 20-11 3
1/15 70 50-21 4
9 42 60-51 5
100 462 60-71 6

                                                 جدول (3)                            


جدول شماره‌ي (4) : توزيع و تراكم جمعيت شهرستان نيشابور (1375)

بخش تعداد شهر يا نقطه‌ي شهري تعداد دهستان تعداد آبادي داراي سكنه تعداد جمعيت به نفر وسعت به كيلومترمربع تراكم به نفر در هر كيلومترمربع
تحت جلگه 1 3 103 55955 1941 8/28
زبرخان 3 3 104 62173 923 4/67
سرولايت 1 2 78 30519 1588 2/19
مركزي 1 4 229 225880 1446 2/156
ميان جلگه 0 3 95 38377 2824 6/13
كل شهرستان نيشابور 6 15 609 412904 8722 3/47

تحولات جمعيت و نرخ رشد

مقايسه‌ي نتايج سرشماري‌ها و آمارگيري‌هاي جمعيتي در طول چهل سال گذشته نشان مي‌دهد كه جمعيت شهرستان نيشابور از793/181 نفر در سال1335 با متوسط نرخ رشد سالانه حدود 1/2 درصد به 412904 نفر در سال1375 رسيده است.

جدول شماره‌ي (5) :تحولات جمعيت و نرخ رشد جمعيت در شهرستان نيشابور (1335-1375)

سال سرشماري جمعيت به نفر جمعيت كل شهرستان به نفر نرخ رشد جمعيت (به درصد)
شهري[1]   روستايي شهري