نقوش و طرح های فرش

معرفی قالي دوازده برج

طرح و نقش : چهار فصل، نوع گره : متقارن ، محل بافت : تبريز ، تاريخ بافت : اواسط قرن 13، رجشمار : 50 در 7 سانتيمتر، نوع رنگ : طبيعي ، ابعاد : 218×300 سانتيمتر ،جنس تار و پود : پنبه، جنس پرز:پشم


قالی چهارفصل يکی ازنفايس گنجينه به شمار مي رود كه داراي لور، دو حاشية کوچک و يك حاشية بزرگ است . برای شروع کارابتدا گليم باف شده که در بين اين قسمت گلهای کوچکی بافته شده اينگونه كارها معمولاً نشان طراح يا بافنده است. لوربه رنگ سورمه ای ومنقوش با گلهای هشت پر متوالی است . حاشيه هاي کوچک به رنگ کرم ودارای نقوش واگيره اي زيبائي هستند . حاشية بزرگ به رنگ سورمه ای، دارای يک واگيرة تلفيقی از فرمهای اسليمی و ختايي که در بين اين گلها وگردشهای اسليمی، نقش گرفت وگير(گريز وفرار) آهو وشيری است . در فواصل معين بين اين واگيره، ده قاب مصور با تصاوير وذکر نام شاهان اساطيری شاهنامه فردوسی و شاعران ايرانی نقش شده است . در گوشه سمت راست بالای قالی تصوير فردوسی حماسه سرای ادب ايران و درگوشة سمت چپ تصوير سعدی غزل سرای بی بديل، گوشة سمت راست پايين قالی، تصوير يک بانوی ايرانی همراه با شعري بدين مضمون:
بر باغ برو و ده مي لعل مشكبو اي ساقي تا باز رهم ز گفتگو اي ساقي
ودرگوشة چپ آن تصوير خيام با يک بيت ازاشعارش به شرح ذيل بافته شده است:
زان بيشتر اي صنم كه يك كوزه گري خاك من و تو كند سبو اي ساقي
در بين تصاوير شاعران ايرانی تصاوير پادشاهان اساطيری شاهنامه نقش شده است، تصويرجمشيد معروف ترين پادشاه سلسله پيشداديان در وسط حاشيه افقی بالا ودر حاشيه های عمودی طرفين به ترتيب از سمت راست، تصوير اردشيربهمن، مقابلش شاپور وپايين ترسمت راست، تصويرسلم و مقابلش تور و در وسط حاشية افقی پايين، تصويرايرج نقش شده است. درمرکز متن قالی، ترنجی بيضی شکل قرار گرفته است که بوسيله بندهای اسليمی متصل به هم (زنجير مانند) متن را به چهار قسمت مساوی تقسيم کرده است . دورتا دوراين ترنج زيبا را24 قاب گونه که ازاتصال اسليمی ها بوجود آمده فراگرفته است که در12 عدد از آنها بصورت يک درميان نام ماههای نجومی همراه با صورفلكي :1- حمل (قوچ)2- ثور(گاو) 3- جوزا (دوپيکر) 4- سرطان (خرچنگ) 5- اسد (شير) 6- سنبله (دوشيزه) 7- ميزان (ترازو) 8- عقرب(کژدم) 9- قوس (کمان) 10- جدی (بز) 11- دلو(آبريز) 12- حوت (ماهی) نقش شده است و12 قاب ديگر، مزين به يک گل ختايي واسليمی مي باشد.وترنج مزين شده به مجلس بزمی درطبيعت، کناردرختان سرسبز است . دراين مجلس نوازندگاني درحال نواختن دف، فلوت وتار می باشند وافرادی ديگر که دراين جمع شادمانی شرکت دارند، درحال خوردن هندوانه هستند که احتمالاً نشان دهندة يک روزگرم تابستاني است . چهارگوشة اطراف ترنج نشان دهندة چهارفصل سال است که سمت راست بالای آن منظرة فصل بهاربا نام ماههاي نجومي: حمل، ثور، جوزا (فروردين، ارديبهشت، خرداد) وصور فلكي می باشد . دراين منظره، سرسبزی، کار، تلاش وجنب و جوش مردمانی که به نحوی درتکاپويند، به چشم می خورد . دورنمای آن بنای تخت جمشيد است . سمت چپ آن منظره فصل تابستان وافرادی که مشغول برداشت محصول می باشند . ماههای نجومی نشان دهندة اين فصل سرطان، اسد، سنبله (تير، مرداد، شهريور) مي باشند . دورنمای آن تصوير طاق کسری است . درسمت راست پايين، منظرة فصل پاييز با ماههای نجومی ميزان، عقرب، قوس (مهر، آبان، آذر) بافته شده است . دراين فصل افرادی مشغول شخم زدن زمينهای کشاورزی و کاشت می باشند ودردورنمای آن گنبد سلطانيه است . در سمت چپ پايين، منظرة فصل زمستان با ماههای جدی، دلو، حوت (دی، بهمن، اسفند) است که از نشانه هاي اين فصل، بارش برف، باران، آدم برفی و پوشش لباسهای گرم مردمانی درحال کاروتلاش، می باشد . دورنمای آن تصوير مسجد کبود است .

نوشته عذرا یوسفی

منبع :