نواحی و مناطق قالی بافی

بررسی نقش اقتصادی فرش در روستای ملوند(فصل چهارم)

قاليبافي بيشتر اطلاعاتي كه در مورد قاليبافي روستاي ملوند بدست آورديم توسط اعضاي محترم شوراي روستاي ملوند بويژه آقاي محمد زاده و همچنين جناب آقاي عباسي مسول محترم صنايع روستايي مديريت جهاد كشاورزي مي‌باشد .

ارائه يافته هايي در ارتباط با پتانسيلهاي بالقوه و بالفعل در رابطه فرشبافي

ج ـ 1: بافندگان روستاي ملوند

آماري كه توسط آقاي محمد زاده عضو محترم شوراي روستاي ملوند بدست آورده‌ايم و همچنين مطابق با آنچه كه در سفري كه به اين روستا را داشته‌ايم مشاهده كرديم بدين ترتيب مي‌باشد :

« تعداد دارهاي قاليبافي موجود در روستاي ملوند حدود 60 دار قاليبافي مي‌باشد كه 98% بافندگان اين روستا را خانمها تشكيل مي‌دهند و توليد فرش در كارگاههاي خانگي بوده و كارگاههاي متمركز در اين روستا وجود ندارد و توليد فرش نه به صورت فصلي بلكه در تمام طول سال انجام مي‌شود اگر چه در تابستان با تعطيلي مدارس نيروي انساني بيشتري براي قاليبافي وجود دارد »

طبق آمار خانه بهداشت « به طور كلي 56 خانوار از 87 خانوار موجود در روستاي ملوند داراي دار قاليبافي مي باشند كه حدوداً 112 نفر بافنده در اين روستا وجود دارد كه از اين تعداد 15 نفر را آقايان و 97 نفر را خانمها تشكيل مي‌دهند كه سطح سواد آنها معمولاً تا پنجم ابتدايي يا بي سواد مي‌باشند و بافندگان بين 12ـ 10 تا 55ـ 50 سن دارند.

حدود 30 تا 35% كارگاههاي قاليبافي مشكل بهداشتي داشته و براي همه بافندگان پرونده بهداشتي تشكيل داده شده است. بيماري خاصي بين بافندگان رايج نيست و بيماريهاي معمولي مثل مشكلات بينايي، ستون فقرات و .. رايج مي‌باشد و تا قبل از سال 83 20 نفر بيمه قاليبافي دارند كه از اين تعداد 14 نفر را خانمها و 6 نفر را آقايان شامل مي‌شوند .

ج ـ2ـ مواد اوليه ( پشم و نخ خامه و ...) مورد استفاده در قاليبافي

نخ و مواد اوليه مورد استفاده با توجه به فرشهاي بافته شده و اطلاعاتي كه عضو محترم شوراي اسلامي ملوند در اختيارتان قرار دارند اينگونه مي‌باشد: «به طور كلي نخ خامه و پنبه در داخل خود روستا توليد نشده و خارج از روستا تهيه مي‌شود و نخ خامه مورد استفاده پشم و ابريشم درجه 2 كجين مي‌باشد كه با توجه به رجشمار فرشها كه معمولاً 38 مي‌باشد به صورت 5 متريك مورد استفاده قرار مي‌گيرد و همچنين نخ چله و پود كلفت از جنس پنبه بوده كه با توجه به همين رجشمار، نخ چله به صورت 9/20 لا و پود كلفت به صورت 18/10 لا مورد استفاده قرار مي‌گيرد و پود نازك كه از جنس پنبه ـ پلي استر بوده به صورت 2/20لا در تار و پود فرشها قرار مي‌گيرد لازم به ذكر است نخ خامه مورد استفاده از نظر نوع رنگرزي 50% طبيعي و 50% شيميايي به كار برده مي‌شود .»

ارائه يافته‌هاي تكنيكي توليد فرش :

ج ـ 3ـ با توجه به آنچه آقاي محمد زاده بيان كردند و با توجه به فرشها « نوع دار مورد استفاده در روستاي ملوند عمودي ثابت و چله كشي آن فارسي امامه‌ايي است .

اندازه فرشهاي توليدي 5/2* 5/2 متر ـ 6متر ـ 9متر و 12 متر مي‌باشد كه به طور ميانگين در اندازه‌هاي 4تا 12 متر بافته مي‌شود و اكثر فرشها در اندازه 6 متر توليد مي‌گردد .

رجشمار مورد استفاده در فرشها 35ـ 38ـ 48 مي‌باشد كه بيشتر از رجشمار 38 استفاده مي گردد .

نوع گره‌يي كه به كار برده مي‌شود فارسي و به صورت جفتي بافي مي‌ باشد .

يافته هاي تحقيق در رابطه با رنگ بندي :

ج ـ 4ـ در رابطه با رنگ بندي آنچه كه آقاي عباسي مسول محترم صنايع روستايي مديريت جهاد كشاورزي بيان كرده‌اند اينگونه است :« در كل رنگهاي مورد استفاده در اين قاليها، كرم ـ خاكي باز ـ مسي ـ لاجوردي ـ يشمي ـ آبي باز ـ آبي سير ـ لاكي ـ سفيد ـ خاكي سير ـ و سرمه‌ايي مي‌باشد و ابريشم به كار رفته در اين فرشها يا به رنگ سفيد يا رنگ شده مورد استفاده قرار مي‌گيرد .»

معمولاً قاليها در زمينه ‌ايي با رنگهاي كرم و لاكي بافته شده و بيشتر در زمينه كرم و به مقدار بسيار كم در زمينه يشمي بافته مي‌شود .

در مورد رنگرزي خامه نيز بايد اضافه كرد كه رنگرزي در داخل روستا انجام نمي گيرد و خامه‌ها را رنگ شده تهيه مي نمايند .

ج ـ 5ـ ارائه يافته ها در رابطه با طرحها و نقوش

به طور كلي طرحهاي مورد استفاده از فرشبافي در اين روستا را مي‌توان به 3 مرحله دسته بندي كرد كه اين روستا فرشهاي هريك از اين سه دوره را مشاهده كرديم :

دوره اول : « فرشهاي عرب » مي‌باشد كه در حدود 200 تا 300 سال پيش بافته مي شده و آخرين نمونه‌هاي باقي مانده از اين نوع به 50 تا 100 سال پيش بر ميگردد .

دوره دوم : فرشهايي كه از سال 1300 تا 1350 يعني به مدت 50 سال بافته مي شده كه به « زير پايي طبس » معروف مي‌باشد .

دوره سوم : كه از سال 1350 به بعد بافته مي شده و در حال حاضر نيز مشغول به بافت اين نوع فرش مي باشند كه به طرح « نائيني » معروف است .

ج ـ6ـ درآمد روستاي ملوند از قاليبافي

با توجه به بازديدي كه از چند كارگاه داشتيم و مصاحبه‌ايي كه با بافندگان محترم اين روستا
داشته ايم و همچنين با توجه به آنچه جناب آقاي عباسي بيان كردند : « درآمد حاصل از قاليبافي براي كمك خرج خانوارها بوده و بافت فرش به صورت فصلي نبوده و در تمام طول سال انجام مي‌گيرد و از آنجا كه اكثر بافندگان را خانمها شامل مي‌شوند و معمولاً خانه دار مي باشند به طور متوسط در سال حدود 6 متر مربع توسط هر بافنده با رجشمار 38 فرش بافته مي‌شود كه حدوداً 5/0 متر مربع در ماه مي‌باشد و در مجموع دستمزد سالانه هر بافنده 000/000/4تا 000/000/5 ميليون ريال مي‌باشد كه در ماه 000/400 هزار ريال است
.

جدول 10ـ درآمد روستاي ملوند از قاليبافي

روستاي ملوند جمعيت كل خانوار خانوار داراي دارقاليبافي بافنده سن بافندگان

توليد فرش سالانه

( توسط يك بافنده)

دستمزد سالانه هر بافنده ميانگين درآمد سالانه روستا
380 87 56 112

12ـ 10

تا

55 ـ 50

6 متر

000/000/4 تا

000/000/5

ميليون ريال

000/000/504 ميليون ريال
زن مرد
97 15

د) ساير خدمات

اين روستا يك آسياب آرد دارد كه براي تأمين مايحتاج روستا بوده و بطور مداوم كار نمي‌كند و روزي 2 تا 3 ساعت بيشتر كار نمي كند و آسيابان آن خود كشاورزان مي باشند.

در اين روستا يك شركت تعاوني، بقالي، مركز مخابرات، حمام خورشيدي، دفتر پست و يك پايگاه نيروي انتظامي و پايگاه مقاومت بسيج وجود دارد ولي نجاري و جوشكاري نداشتند. بنابراين درآمد حاصل از ساير خدمات اين روستا زياد مطرح نبوده و شغل اكثر مردم كشاورزي و دامداري و قاليبافي مي‌باشد .

            الف

با توجه به مطابي كه در بخش كشاورزي بند الف ـ 2ـ بيان شد اين روستا جمعاً 16 كشاورز دارد كه محصولات باغي آن محسوس نبوده و بيشتر به مصرف اهالي روستاي ملوند مي‌رسد و فقط محصولاتي مانند كنجد و لوبيا عدس و ماش به فروش مي‌رسد كه درآمد حاصل از آنها آمار و ارقام دقيقي در دست نداريم .

ولي همانطور كه در بند الف ـ 3ـ گفته شد در اين روستا بيشتر آنقوزه چيني رايج بوده و حدوداً 30 تا 35 خانوار به اين كار مشغول هستند كه با توجه به جدول شماره 5 درآمد هر خانوار از آنقوزه چيني 000/000/10 تا 000/000/15 ميليون ريال مي‌باشد .

ب )

در باره دامپروري در اين روستا در بند ب ـ 3 گفته شدد كه حدوداً 19 خانوار به دامداري مشغولند و مشكلاتي براي تغذيه دامها به علت خشكسالي وجود دارد و درآمد كل اين خانوار ها با توجه به جدول شماره 9، 806013 هزار ريال مي‌باشد.

ج )

با توجه به جدول شماره 10 در كل روستاي ملوند 112 بافنده وجود دارد كه دستمزد هر بافنده به صورت ساليانه 000/000/4 تا 000/000/5 ميليون ريال مي‌باشد.

نظر به اينكه ساير خدمات اين روستا همانطور كه در بخش (د) مطرح شد شايان ذكر نيست مي‌توان سطح درآمد اين روستا را با توجه به جدول ذيل بدين ترتيب نشان داد.

روستاي ملوند ميانگين درآمد از قاليبافي 000/400/50 ميليون ريال
ميانگين درآمد از آنقوزه چيني 000/625/40 ميليون ريال
درآمد كل از دامداري 013/806 هزار ريال

پس مي‌توان نتيجه گرفت كه بالاترين سطح درآمد اين روستا ابتدا از قاليبافي و بعد از آنقوزه چيني بدست مي‌آيد و شايد بتوان با اندكي اختلاف هر دو را در يك رديف قرار داد و بعد كشاورزي و ساير خدمات مي‌باشد كه بطور قابل توجهي شايان ذكر نيست پس بنابراين قاليبافي نقش بسيار مهمي در اقتصاد روستاي ملوند دارد و به عنوان يك منبع درآمدي مهم مطرح است.


فهرست منابع و مآخذ

مديريت محترم جهاد كشاورزي

اداره منابع طبيعي شهرستان طبس

شوراي محترم و اهالي روستاي ملوند

در نهايت لازم است از استاد محترم جناب آقاي عبدالله احراري تشكر نمائيم و همچنين از ساير سازمانها و اداراتي بخشهاي مختلف به ما ياري رسانند.

تهیه کنندگان: فرهاد شهبازیان، امیر سلیمانی ،امین طلاقی،مریم شاطریان

منبع :