نقوش و طرح های فرش

"صندوقچه اسرار" فرش بلوچ (4)

میشود توضیح بدهید که چطور در این منطقه طرحهاییی را استفاده میکنند که بیشتر ما آنها را به عنوان ترکمن یا ازبک میشناسیم؟


-- اصلا این طرحها به هیچ وجه ترکمن نیستند! باید بدانید که فرهنگ سیستانی اساسا عین فرهنگ ترکمنی است. خوب پس چرا دیدن چنین طرحی در یک قالی نادر و بسیار زیبا نامتعارف است ؟ اگر این حاشیه گلیم بافتش نبود, مرا هم ممکن بود به اشتباه بیاندازد. ابعاد این فرش اندازه معمول فرشهای منطقه نوشکی است. در این ناحیه مردم در خانه های طویلی زندگی میکنند که معمولا پایین تر از سطح زمین ساخته میشاند.
- و حالا تصویر شماره 8 کتاب که در آنجا آیمک نامگذاری شده.
-- ساختار این فرش سالارخانی اصیل است, که در بین آنها طرح معمولی است .
-نظرتان در مورد این این قالیچه محرابی موجود در یک مجموعه خصوصی آمریکایی چیست؟
-- خیلی خاصّ است, باید شراخی و بافت سیستان باشد.

10. رویه خورجین جهان بیگی/ سالارخانی, خراسان, نیمه دوم قرن نوزدهم 0.70 x 0.81 m

- و شماره 30 که "ترکستان, تیموری-بلوچی" ذکر شده چطور؟ از محرابی های بلوچ است؟
-- شبیه کردی به نظر میرسد, هر چه هست قطعا تیموری نیست (در اینجا تصویر شماره 18). داخلی ترین حاشیه طرح سنگچولیست . پشم شتر خودرنگ است درحالیکه سیستانی ها همیشه پشم را رنگ میکنند. این فرش توسط یک هنرمند کپی باف بافته شده, از یک طایفه کرد. و این یکی شماره 28 متعلق به منطقه تربت حیدریه است و نه ترکستان (در اینجا شماره 23). احتمالا باید جهان بیگی باشد, آنها این طرح را به کار میبرند. و شماره 22 به نظر میرسد که سنگچولی باشد, نمونه بسیار زیبایی از زابل.(در اینجا شماره 19)
- و شماره2 در نظرخواهی فرشهای بلوچ در [مجله] هالی چطور؟
-- همانطور که در آنجا ذکر شده, فرش عرب است اما بافت فردوس (در اینجا شماره 26). مطمئنم که چله نخی (پنبه ای) است. این فرش از بیشتر فرشهای بافت فردوس "بلوچ تر" است . همانطور که قبلا گفتم, اینها معمولا فرشهلی سبک ایرانی هستنند. و در مورد تاریخی که بر روی قالی بافته شده, باید بگویم که واقعا به آن شک دارم- برای اینکه اولا بیشتر بلوچها اهمیتی به ثبت تاریخ بافت روی فرش نمیدهند و اگر هم اینکار را بکنند, (که معمولا در مورد فرشهای کارگاهیشان صدق میکند) تاریخ را نزدیک به گوشه فرش میبافند و نه شناور در زمینه فرش. من سابقا هر جا تکه فرش (واگیره) تاریخ داری را میدیدم میخریدم فقط برای اینکه به طور کلی درک بهتری نسبت به فرشهایی که تاریخ رویشان بافته شده بدست بیاورم. من یک مجموعه کامل از واگیره های بلوچ و ترکمن تاریخدار داشتم که البته الان دیگرهیچکدامشان برایم باقی نمانده است.

11. فرش تدفینی بهلولی, سیستان, اواخر قرن نوزدهم 0.66 x 1.32 m

- میتوانید در مورد طرح فراگیر میناخانی توضیح بدهید؟ این طرح در مناطق گوناگونی بافته میشود. آیا در اصل یک طرح عشایریست که به فرش شهری راه پیدا کرده یا برعکس؟
-- مسلما از فرش عشایری به شهری. این طرح حتی در مناطق دور از دسترس هم دیده میشود چراکه اساسا یک طرح هندواروپائیست و بافندگان این فرشها نیز از اخلاف طوایف هندو -اروپائی مشترک اولیه هستند؛ شاید بعضی افراد تئوری پخش شدن [نژادها, در حین مهاجرت] را کاملا قبول نداشته باشند اما با در نظر گرفتن فرشها, این حقیقت اثبات میشود. همه اینها از منطقه [دریاچه] بالخاش* نشات میگیرد و به مناطق دیگر در آسیای مرکزی,افغانستان, خراسان, ایران و آناتولی تسری پیدا میکند.

گپی در مورد فرش بلوچ با جری اندرسن
منتشر شده در مجله هالی, شماره 76, 1994

ترجمه و توضیحات: ردیا بنائی

منبع :