نواحی و مناطق قالی بافی

نقش اقتصاد فرش بر اقتصاد روستای کریت ( بخش چهازم)

فرش (قاليبافي) : در دهستان نخلستان ، بافندگان زنان و دختران مي باشند و فقط 2 درصد از آنها مردانند . در روستاي كريت بافندگان زنان هستند و بافندگان مرد انگشت شمارند .

به خاطر وضعيت خوب كشاورزي ، مردان به اين كار مشغولند و زنان در حال حاضر آنهم بصورت تقريبا فصلي و نيز در كنار كار روزمره به قاليبافي مشغول هستند .

وقتي كه فصل بيكاري كشاورزي باشد ، دراين ده مي توان مردان را بصورت تجمع هاي كوچك در ده و در جلوي درب خانه هايشان ديد كه مشغول گفتمان مي باشند در حالي كه زنان و دختران در خانه هايشان پشت دارهاي قاليبافي مشغول به كارند .

با توجه به اين نكته مي توان گفت كه زنان و دختران يك پايه محكم اقتصادي در خانواده مي باشند .

البته اين موضوع در قديم بصورت جدي تري جلوه مي كرده است بطوریكه با تولد هر نوزاد دختر آرامش و رفاه خانواده در پي آن بوده است .

در حال حاضر بعلت وضعيت اقتصادي نامطلوب جامعه ، كاهش درصد وضعيت مطلوب اقتصادي فرش را هم شاهد هستيم و ناگفته نماند در تابستان و تعطيلي مدارس دختران پا به پاي مادرهاي خود مشغول به قاليبافي هستند .

مردم كريت همچون مردم اكثر مناطق ديگر طبس ، مواد اوليه خود را يا خود تهيه مي كنند و براي خود مي بافند و تجار در محل ، فرش را از آنها مي خرند و يا از توليد كنندگان ، جهاد كشاورزي و شركت تعاوني تهيه مي كنند و پس از اتمام به آنها مي فروشند .

در كريت كارگاه متمركز قاليبافي وجود ندارد ؛ البته شركت تعاوني فرش دستباف در چند سال گذشته اقدام به اين كار كرده است ولي بعلت متضرر شدن متوقف شده است .

كارگاهها خانگي هستند و معمولا در اتاقي كوچك و كم نور ميباشد كه از نظر بهداشتي براي سلامت بافندگان مضر مي باشد و محدوده سني بافندگان از 60-10 سال ميباشد.

لازم به ذکر است که در حال حاضر در اين روستا طرح فرش نائين 9 لا بافته مي شود .

در كل شهرستان طبس ، 16310 نفر به كار فرش مشغولند كه از اين ميزان 15460 نفر را بافندگان تشکیل می دهند و 850 نفر در امور ديگر فرش اعم از خريد و فروش ، تهيه مواداوليه و كارهاي جانبي آن ( تعميران و نصب و ... ) مشغول به فعاليت مي باشند .

8980   کارگاه قالیبافی دركل شهرستان وجود دارد که ميزان توليد آنها 57980 متر مربع در سال ميباشد.

در بخش مركزي 3/1 بافنده نسبت به كل شهرستان طبس داريم و در نخلستان هم 3/1 نسبت به بخش مركزي .

تعداد بافندگان تعداد كارگاه قاليبافي ملاحظات
نخلستان 1412 706 آمار مربوط به دهه 75-65 مي باشد

و اما در كريت دهه (75-65) با آمار كارگاه ها و بافنده ها براساس دهستان نخلستان و حالت ديگر آن براساس زنهاي شوهردار .

تعداد بافندگان تعداد كارگاه قاليبافي ملاحظات

1-   كريت

2-   كريت

522

638

261

319

براساس دهستان نخلستان

با احتساب زنهاي شوهردار  

نكته : در مورد دوم ، هر زن شوهر دار داراي يك دار قالي در نظر گرفته مي شود و در اين روستا هر دار قالي يك كارگاه است . بنابراين تعداد زنان شوهردار برابر است با تعداد كارگاههاي قاليبافي . با توجه به 2 حالت ذكر شده مي توان نتيجه گرفت كه در كريت در دهه (75-65) تعداد بافندگان از 650-500 نفر درنوسان بوده است .

و آمار مربوط به سال 84

تعداد بافندگان تعداد كارگاه قاليبافي ملاحظات
كريت

1604

1706

1691

802

853

845

با احتساب دخترها و زنهاي 60-10 سال

با احتساب زنان 60-10 سال

با احتساب رشد جمعيت نسبت به دهه (75-65)

نكته :

زنان ازدواج كرده 50-14 سال دختران 50-14 سال زنان 60-50 ساله
739 751 114

كارگاههاي داراي مشكل شهرستان طبس 3910 كارگاه مي باشد و دربخش مركزي 1090 كارگاه ، داراي مشكل وجود دارد كه اين مقدار نصف كارگاههاي بخش مركزي مي باشد و اما نخلستان 365 كارگاه داراي مشكل دارد .

در كريت در دهه ( 75-65) تعداد كارگاههاي داراي مشكل به شرح زیر است :

تعداد كارگاههاي قاليبافي تعداد كارگاههاي داراي مشكل
كريت 300-250 160-130

و اما اين آمار در سال 84

تعداد كارگاههاي قاليبافي تعداد كارگاههاي داراي مشكل
كريت 850-800 500-450

و اما در صد سواد بافندگان ، با توجه به 82 درصد جمعيت باسواد اين روستا مي توان گفت كه درصد كمي از بافندگان بي سوادند . فقط در حدود 5 درصد از آنها بي سوادند كه آنها هم در سنين بالا هستند .

اقتصاد فرش ، اشتغال و درآمد :

با توجه به گفته يكي از روستاييان « در قديم هر 2 تخته فرش 6 متري برابر با يك تويوتاي صفر بوده است ، چون قبلا فرشبافي خيلي خوب بوده است. »

جمله بالا در حقيقت ، نشان و نمادي از يك زندگي مرفه و اقتصادي مطلوب درگذشته نسبت به حال مي باشد . در حالي كه در دوره اخير در چنين روستايي چنين موردي بعيد به نظر مي رسد . (با توجه به اين كه نرخ فرش 6 متري ( طرح نائين ) در حدود 650-500 هزارتومان مي باشد . )

با توجه به اين گفته ها ، در این روستا فرش رونق سابق خود رااز دست داده و جايگاه اقتصادي آن تنزل پيدا كرده است .

اگر 70 درصد مردم كريت به كارفرش مشغول باشند ؛ ميزان درآمد آنها 9/22 درصد از اين اشتغال است . با توجه به اين كه درآمد از بخش كشاورزي در اين روستا تقريبا 3/52 درصد مي باشد و دامداري 8/24 درصد است .( در مقايسه با تقريبا 130 دامدار نسبت به 1300 بافنده .)

اين اعداد خود گوياي همه چيز مي باشد .

تجزیه و تحلیل یافته ها

با توجه به یافته ها مشخص شد که بیشترین فعالیت مردم منطقه ، در بخش کشاورزی بوده که به خاطر وجود زمینهای کشاورزی مناسب و آب کافی می باشد . پس اولین رکن اقتصاد روستای کریت ، کشاورزی آن می باشد . با توجه به یافته ها ، زمین و آب مناسب باعث رونق دامپروری نیز می شود در نتیجه دومین رکن اقتصادی روستای کریت دامپروری آن می باشد . خوشبختانه ، فرضیه ی تحقیق ما اثبات شد و به همان نتیجه رسیدیم که در هر جا که کشاورزی رونق داشته باشد فرشبافی در رتبه ی دوم یا سوم بعد از دامپروری و یا حتی بعد از خدمات در رتبه چهارم قرار می گیرد .به همان نحوی که در کریت شاهد آن بودیم ؛ کشاورزی و دامپروری مناسب و پر رونق روستا باعث شده تا فرشبافی به طور انحصاری در اختیار خانم ها باشد و آنها یا در فصلهای بیکاری مشغول به کار شده و یا در طول سال ، در ساعات بیکاری مشغول به بافندگی می شوند . در چنین شرایطی به طور قطع کارگاههای متمرکز کاهش یافته (همانطور که کریت در چند ساله ی گذشته شاهد بر شکستگی شرکت سهامی و عدم موفقیت آن در روستا بود) و تک بافیها افزایش می یابد در نتیجه کیفیت فرش و راندمان تولید پائین می آید.

پیشنهاد و جمع بندی

در خصوص فرشبافی در روستای کریت باید اشاره کرد حال که به خاطر رونق کشاورزی و دامپروری در این ناحیه ، فرشبافی به صورت فصلی و حرفه ی جنبی و آن هم در انحصار خانم ها می باشد و کارگاههای متمرکز در آن وجود ندارد باید تسهیلات خاصی از سوی شرکت های مرتبط با فرش از جمله شرکت سهامی ، شرکت تعاونی فرش روستایی و ... برای بافندگان در نظرگرفته شود تا بافندگان بیشتر به سوی فرشبافی جلب شوند . در این صورت هم راندمان تولید این منطقه و هم کیفیت فرشهای تولید شده بالا می رود .

در ضمن اداره ی بهداشت نیز ، باید نظارت بیشتری بر روی کارگاههای خانگی داشته باشد زیرا این کارگاهها از نظر استانداردها ی بهداشتی اصلا در حالت ایده آلی قرار ندارند .

این روستا با داشتن نیروی کار کافی ، پتانسیل زیادی برای فعالیت در زمینه ی فرش را داراست که در صورت در نظر گرفتن راهکارهای مناسب از سوی ارگانهای مربوطه با رونق این بخش سطح درآمد مردم روستا- با لحاظ اینکه کشاورزی و دامپروری دارای رونق بسیاری است- از یک طرف و راندمان تولید فرش کشور (فرش نائین طبس باف)از طرف دیگر بالا می رود .

در نهايت با توجه به دستمزد كم و كار زياد بافندگان ، درود بر همه بافندگان ايراني كه عشق آنها به اين هنر تا به حال فرش ايران را زنده نگه داشته است .

با تشکر از همه عزيزاني كه در اين تحقيق ما را ياري نمودند :

آقاي براتي

آقاي فتوت از اعضاي شوراي اسلامي شهر و مدير مدرسه

آقاي محسن عباسي ( كاردان مبارزه با بيماريها )

آقاي محمود رحيم زاده و خانواده محترم ایشان ( بافنده ی خانگي )

منابع و مآ خذ

  1. آمار و اطلاعات موجود در اداره ی جهاد کشاورزی شهرستان طبس
  2. آمار و اطلاعات موجود در مرکز بهداشت و درمان روستای کریت
  3. اعضای محترم شورای اسلامی روستای کریت
  4. شرکت تعاونی فرش دستبافت روستائی

    تهیه کنندگان : سودابه رحیم زاده ، یاشار دبیری ، میلاد زارعی ، بابک زرین قلم

منبع :