اخبار فرش

توقف 9 ساله بهسازی کارگاه های قاليبافی

جواد حاتمی - اگرچه در سال های اخير با غلبه صنعت بر سنت، فرش های ماشينی تا اتاق نشيمن تازه عروسان روستايی نيز رسوخ کرده است اما هنوز پنجه های هنرمند فراوانی وجود دارد که با بافت قالی های زيبا و نفيس تحسين اهل هنر را بر می انگيزند.

قاليبافان با همه سعي و کوشش و از خود گذشتگي، کمترين سهم را از درآمد قالي دارند، هر چند در سال هاي اخير قدم هايي براي بهبود وضع کارگاه هاي قاليبافي،افزايش دستمزدها و گسترش حمايت هاي بيمه اي در برخي نقاط برداشته شده است اما بايد پذيرفت چتر حمايت وزارت بازرگاني به عنوان متولي فرش کشور فراگير نيست و بسياري از روستاهاي دور افتاده و کارگاه هايي که در کوچه پس کوچه هاي شهرهاي بزرگ و کوچک گم شده اند را نمي توانند مورد بازرسي و بررسي قرار دهند.

در اين کارگاه ها به دليل رعايت نشدن ابتدايي ترين مسايل بهداشتي وفني در کارگاهها ي قاليبافي امروزه بيشترين تلفات ناشي از بيماري نصيب همين قشر مي شود و کمترين پوشش بيمه اي متوجه همين افراد است و با وجود اينکه بيشترين کوشش از سوي همين ها صورت مي گيرد، حداقل درآمد به اين افراد مي رسد.

طرح بقا

طرح بهسازي کارگاه هاي قاليبافي روستايي از سال 1375 در قالب طرح بقا و با مشارکت وزارت بهداشت و جهاد کشاورزي به اجرا درآمد.هدف از اجراي اين طرح تامين و ارتقاي سطح سلامت شاغلين کارگاه هاي قاليبافي روستايي واهداف اختصاصي آن شامل: آموزش موازين بهداشت حرفه اي به جمعيت هدف - بهسازي کارگاه هاي قاليبافي روستايي و انجام معاينات و ارائه خدمات درماني به قاليبافان بود. از آنجا که آموزش بهداشت عمومي و بهداشت کار روستاها به ويژه قالي بافان به صورت چهره به چهره و لزوم عمليات بهسازي محيط کار و احساس مسئوليت نسبت به سلامت شاغلان از اهميت بسياري برخوردار است. توجه ويژه به تاسيسات کارگاه هاي قالي بافي عوامل زيان آور محيط کار را به نحو چشمگيري کاهش مي دهد. اکثر کارگاه هاي قالي بافي در روستاها وحتي شهرهاي ما فاقد شرايط بهسازي و بهداشتي و تهويه مناسب بوده کارگران‌قالي باف در معرض عوامل زيان آور محيط کار هستند و درصد شاخص کارگاه هاي قالي بافي در سطح پاييني قرار دارد. نظر به اينکه برخي قالي بافان به علت فقر مالي دار قالي را در جايي بسيار نامناسب برپا کرده اند که صدمه جبران ناپذيري به آنان وارد مي شود و از همه مهمتر اينکه کارگران بيشتر از نوجوانان و زنان هستند، در اجراي طرح بقا با تهيه مصالح ساختماني و تاسيساتي و روشنايي، کارگاه هاي قالي بافي را با مشارکت مردمي بهسازي کرده که سبب بالا رفتن شاخص هاي بهداشتي شده است و از نتايج و دستاوردهاي اين طرح مي توان به پيشگيري از بيماري ها و حوادث ناشي از کار، بهبود وضع جسمي و رواني قالي بافان و همچنين کنترل عوامل زيان آور و تامين سلامت محيط کار اشاره کرد.

شرايط خراسان رضوي

گذري بر پيشينه خراسان رضوي، گواهي مي دهد که اين ديار از قديمي ترين کانون هاي هنرهاي دستي در ايران زمين و از نام آورترين مناطق در عرصه فرشبافي است. در پهنه اين استان بزرگ ده ها هزار زن و مرد روستايي و شهري از راه بافتن قالي و گليم و انواع زيراندازهاي سنتي و صادراتي امرار معاش مي کنند.

آنان از سده هاي گذشته همواره به بافت فرش به عنوان منبعي براي کسب درآمد و مکمل فعاليت هاي کشاورزي و دامداري مي نگريسته اند و در گذشته دار قالي بخشي از ابزار و تجهيزات هر خانوار روستايي و عشايري به شمار مي آمد.

قاليبافان خراسان رضوي مثل همه دست اندرکاران اين هنر در سراسر کشور، نقش اصلي را در ادامه حيات اين هنر آميخته با تجارت بر عهده دارند و مانند همتايان خود در اقصي نقاط ايران، با طلوع خورشيد، با شتاب روانه کارگاه هاي بعضا غير استاندارد و نمور مي شوند تا در فضايي پر از اضطراب و عجله، ميليون ها گره را با هم درآميزند و فرشي را براي تزئين خانه اي اعياني در شهرها و يا خارج از کشور آماده کنند.ارمغان حضور چند ساعته در کارگاه هاي نامناسب ضعف بينايي، آرتروز وخستگي مفرط وعوارض بعدي ناشي از بيماريهاي تنفسي است.

ﻧﻘﺶ ﺧﺰان ﺑﺮ ﻫﻨﺮ ﻓﺮﺷﺒﺎﻓﯽ

يک کارشناس اين صنعت به خراسان مي گويد: در خراسان رضوي بافت فرش کردي، بلوچي، ترنج، افشان، کاشمر صابر و عشايري رونق بيشتري دارد، ضمن اينکه بافندگان خلاق و چيره دستي در استان هستند که به فرم ها و بافت هاي ديگر نيز دست مي زنند و فرش هاي نفيس و با ارزشي را روانه بازار مي کنند.

به گفته وي ﻫﻨﺮ ﻫﺰار و 500 ﺳﺎﻟﻪ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﻣﺎﻟﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن دوﻟﺖ از ﺑﺎﻓﻨﺪﮔﺎنﻗﺎﻟﯽ ﻋﺮﺻﻪ را ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻓﺮش ﻣﺎﺷﯿﻨﯽ و ﮐﭙﯽ ﺑﺮداري

ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ و ﻃﺮﺣﻬﺎي ﻓﺮش ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ ﻧﻈﯿﺮ ﭼﯿﻦ و ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﺑﺎزﮐﺮده اﺳﺖ.

وي با بيان اينکه ﻗﺼﻪ ﺗﻠﺦ نبود ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻻزم از ﺑﺎﻓﻨﺪﮔﺎن ﺳﺒﺐ ﺷﺪ ﻧﻘﺶ ﺧﺰان ﺑﺮ ﻫﻨﺮ ﻓﺮﺷﺒﺎﻓﯽ استان ﺳﺎﯾﻪ اﻓﮑﻨﺪ و آﻧﺎن رﻏﺒﺖ ﺧﻮد را ﺑﺮاي ﺑﺎﻓﺖ ﻓﺮش از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ از معطل ماندن طرح بهسازي کارگاه هاي قاليبافي در اين استان ابراز نگراني کرد.به گفته وي در کنارحمايت هاي آموزشي و

بيمه اي از قالي بافان سالم سازي وبهسازي محيط کار وکارگاه هاي فرشبافي ضرورتي است که در سالهاي اخير مورد بي توجهي قرار گرفته است.

توقف طرح سالم سازي

در اين باره رئيس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوي مي گويد: از سال 1384 تاکنون طرح سالم سازي و بهسازي کارگاه هاي قالي بافي در اين استان اجرا نشده است.

به گفته سعيد کاظمي تا پيش از سال 1384 اين طرح توسط وزارت بهداشت و تعدادي ديگر از دستگاه هاي اجرايي در سطح روستاها اجرا مي شد و پس از آن به وزارت بازرگاني سپرده شد اما در پي واگذاري مسئوليت و متعاقب آن ادغام وزارت بازرگاني با وزارت صنايع و معادن،برنامه ريزي جدي براي اجراي آن در سطح کلان کشور انجام نگرفت.

رئيس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوي مي افزايد: طرح سالم سازي و بهسازي کارگاه هاي قاليبافي شامل بررسي بهداشت فردي و بهداشت شغلي قاليبافان در کارگاه هاست که به منظور تامين سلامت جسمي و شغلي قاليبافان تسهيلات لازم به آنان پرداخت مي شود.

به گفته وي تسهيلات براي اجراي طرح سالم سازي و بهسازي کارگاه هاي قاليبافي در خراسان رضوي بايد از سوي مرکز ملي فرش ايران تامين شود.

وي با اعلام اينکه کل کارگاه هاي قاليبافي در خراسان رضوي 70 هزار کارگاه و کل بافندگان خانگي و کارگاهي در استان 90 هزار نفر هستند مي گويد :متاسفانه از اين تعداد 30 هزار نفر بيمه شده اند.

روزنامه خراسان

منبع :