نواحی و مناطق قالی بافی

سیمای فرش بلوچ خراسان(9)

 ارائه یافته‌های توصیفی در رابطه با طرح‌ها، نقوش و نقشمایه‌ها فرشهای بلوچی غالباً در سبک هندسی و تحت تأثیر طرحهای ترکمن، قفقاز و همچنین ایل افشار بافته می‌شود.

یکی ‏از طرحهای مورد علاقه بافندگان بلوچی طرح آخوندی است که بیشتر در ناحیه سرخس بافته می‌شود.
در زمینه بژ رنگ قالیچه که به صورت محراب طراحی شده نقش درختی خدنگ و استوار مملو از برگهای سه ‏پره و پنج پره (گلهای سه پره و پنج پره) است دیده می‌شود.
طرحهای بته‌ای، هراتی، مینا خانی را بعضاً در سبک هندسی می‌بافند. می‌ناخانی که از یک طاری از گلهای سرخ ‏کوچک، گلهای ختمی و گلهای سفید شبیه به نرگس تشکیل شده و همه این‌ها در روی یک زمینه آبی تیره قرار گرفته ‏اند و اطراف و حاشیه قالی طرازهایی از گل و گیاه می‌بیم که دارای‌‌ همان طرحی هستند که در زمینه قالی دیده ‏می شود. در اینجا رنگ مسلط قرمز آجری است که تیره می‌باشد و با مقدار کمی از رنگ بلوطی تیره، سفید ‏خاکستری رنگ یا به رنگ عاج مخلوط شده است
یکی دیگر از طرحهای معروف بلوچ‌ها طرح «مشهد- بلوچی» که در آن متن قالیچه بصورت مشبک تقسیم شده و ‏در داخل هر یک از خانه‌های این شبکه شکل الماس مانندی بافته شده است. رنگ زمینه این قالیچه‌ها اغلب به ‏رنگ قرمز و خطوط شبکه برنگ آبی فیلی نیلی و پرزهای آن بلند و ایشم مانند می‌باشند. ‏
در قالی‌های نمازی، نقش محراب یا طاقنما، که اغلب در زمینه به رنگ گندمگون یا قهده‌ای خیلی روشن، تقریباً ‏همیشه دارای یک درخت زندگی بسیار بلند است که شاخه‌های ساده شده‌ای با برگهای دندانه داری به دو رنگ ‏وجود دارند معمولاً به رنگ قرمز و آبی. در بالای قوس دودد مستطیل را می‌بینیم که دارای نقش‌های گیاهی ‏‏ «هندسی و منظم» هستند که گاهی شکل ساده شدهی کف دست بجای نقوش گیاهی درون این دو عدد مستطیل دیده ‏می شوندکه برای گذاشتن کف دو دست نماز گزاری که به سجده رفته در نظر گرفته شده‌اند. که این نقش به پنجه ‏اکبر ف است. ‏
بلوچ‌ها به تقلید از بافندگان ایل افشار قالیچه‌های با طرحهای مرغی نیز می‌بافند. طرح طاووسی یکی از انواع آن ‏است. در این طرح چهار طاووس قرمز و سبز در زمینه سرمه‌ای فرش ترنج کوچک الماس مانندی را در بر ‏گرفته‌اند و ممکن است این موتیف چهار طاووسی در طول فرش درند نوبت تکرار شود. در زمینه لچکهای بهم ‏پیوسته فرش که غالباً به رنگ بژ هستند نیز نقوش این پرندگان توأم با گلدانهای گل بافته شده‌اند. حاشیهی این ‏قالیچه‌ها با اشکال هندسی پوشیده شده استعمده‌ترین و شناخته‌ترین طرحهای قالیچه‌های بلوچ که به صورت ذهنی بافته می‌شود عبارتند از: ‏‏ ‏۱- گل شفتالو
‏۲- سه خشتی
‏۳- سنگ چولی
‏۴- فتح ا... خانی
‏۵- یعقوب خانی
‏۶- دخترقاضی
‏۷- گوزنی
‏۸- چشمه گل
‏۹- مدد خانی
‏۱۰- چهار مرغ
‏۱۱- طاووسی
‏۱۲- کشمیری
‏۱۳- گاو و برج
‏۱۴- کلاه دراز یا کلاه بلند
‏۱۵- علی اکبر خانی
‏۱۶- برگ تاکی
‏۱۷- گل شیخی یا کله قندی
‏۱۸- گل اشرفی
‏۱۹- گل ستاره
‏۲۰- پر جلکی
‏۲۱- عبدالسرخ کاشمر
‏۲۲- گل بادامی
با توجه به گونه‌های مختلف طرح و نقشمایه‌های بلوچی حال به بعضی از آن‌ها به طور مختصر اشاره می‌کنم:
طرح آخوندی:

فرشهای بلوچی غالبا در سبک هندسی و تحت تاثیر طرحهای ترکمن، قفقاز و همچنین ایل افشار بافته می‌شوند یکی از طرحهای مورد علاقة بافندگان بلوچی طرح آخوندی است که بیشتر در ناحیة سرخس بافته می‌شود و در زمینة بژ رنگ قالیچه که به صورت محراب طراحی شده نقش درختی خدنگ و استوار که مملو از برگ‌ها و گلهای سه پر و پنج پر است دیده می‌شود.

مشهد - بلوچی:

یکی از طرحهای معروف بلوچی طرح مشهد – بلوچی است که در آن متن قالیچه به صورت مشبک تقسیم شده و در داخل هر یک از خانه‌های این شبکه شکل الماس مانندی بافته شده است. رنگ زمینة این قالیچه‌ها اغلب قرمز و خطوط شبکه به رنگ آبی نیلی و پرز‌های آن بلند و ابریشم مانند می‌باشد.

طرح طاووسی:

بلوچ‌ها به تقلید از بافندگان ایل افشار قالیچه‌هایی با طرح‌های مرغی نیز می‌بافتند؛ طرح طاووسی یکی از آن‌ها است در این طرح چهار طاووس قرمز و سبز در زمینة سرمه‌ای فرش، ترنج کوچک الماس مانندی را در بر گرفته‌اند و ممکن است این موتیف چهار طاووسی در طول فرش در چند نوبت تکرار شود. در زمینة لچکهای به هم پیوستة فرش که غالبا به رنگ بژ هستند نیز نقوش این پرندگان توام با گلدانهای گل بافته شده‌اند و حاشیه این قالیچه‌ها با اشکال هندسی پوشیده شده است.
محرابی بلوچی:

محرابی بلوچی یا مینا خانی هندسی، نوعی مینا خانی هندسی وار که در وسط آن یک خط عمودی فرش را به دو قسمت متقارن تقسیم می‌کند. در هر دو طرف آن گلهای هندسی به صورت منظم قرار گرفته با گره‌های نامتقارن بافته می‌شود.

عموما زمینه رنگی فرشهای بلوچی محرابی، شتری و قهوه‌ای است.

محرابی دختر قاضی:

دارای زمینه سراسری allover با نقوش هندسی است که بصورت شبکه بندی شده بافته می‌شود.

امیر یوسفی

 

 

امیر یوسفی

منبع :