نواحی و مناطق قالی بافی

سیمای فرش بلوچ خراسان(13)

در این تحقیق با مشاهدة رکود بازار فرش‌ها و قالیچه‌های بلوچی به دلایل متعدد از جمله رنگبندی تیرة آن‌ها سعی بر آن کردیم که برخی طرحهای مهم بلوچی را بر روی نقشه با رنگبندی جدید پیاده کنیم که در زیز دو نمونه از آن‌ها را مشاهده می‌کنید.

طرح قابی:

 

طرح محرمات:

موتیف بزرگ شده متن محرمات
تکرار شونده

اما از موتیف‌ها و طرحهایی که بر روی نقشه پیاده کرده‌ایم به دو نمونه اشاره می‌کنیم:
۱. طرح افشان
۲. طرح مرغی
طرح افشان:

 

طرح مرغی (طاووسی):

فصل چهارم: تحلیل یافته‌ها

با توجه به آنچه که در سه فصل پیش گذشت و به خصوص یافته‌هایی که در فصل سوم بدان اشاره شد، و با توجه به پتانسیلهای باالقوه‌ای که نه تنها در منطقه بلوچ نشین خراسان است، بلکه در تمامی سطح خراسان وجود دارد می‌توانیم عنوان کنیم که فرضیه این تحقیق را به اثبات رسانیده‌ایم زیرا که با توجه به اطلاعات بدست آمده، طرح‌ها، نقشمایه‌ها، رنگ‌ها و به طورکلی فرش‌ها و قالیچه‌های بلوچ خراسان با آداب و رسوم، فرهنگ و عقاید، و شیوه معیشت آن‌ها ارتباط مستقیم دارد.

فصل پنجم: جمع بندی و پیشنهادات:

استان غنی خراسان که پذیرای قومیت‌های مختلفی در خود است جایگاه مهمی برای بافت فرشهای زیبا و با اصالت بلوچی، کردی، عرب و ... می‌باشد؛ با توجه به سیر تاریخی فرش خراسان متوجه می‌شویم که مواد اولیه‌ای که در خراسان تهیه و تولید می‌شده و سپس رنگرزی روی آن انجام می‌گرفته از بهترین نوع در سطح کشور بوده است، بیشتر برای مواد اولیه مصرفی خود از نخهای دستریس که با رنگهای طبیعی رنگرزی نموده‌اند استفاده می‌کردند بنابراین فرش‌ها و قالیچه‌هایی که بافته و تولید می‌شده است از بهترین کیفیت و جایگاه ارزیابی کیفی در بین دیگر بافته‌های مناطق برخوردار بوده است.
اما هم اکنون دیگر نتن‌ها نامی از فرشهای خراسان به میان نمی‌آید بلکه کم کم فرشهای قومیت‌های مختلف ساکن در آن نیز رو به فراموشی می‌گراید؛ حال وظیفه ماست که به فعالیت برخیزیم و تا این هنر زیبا و اصیل را ماندگار کنیم؛ حال چه باید کرد؟
۱. ضعف مدیریتی در سطح تصمیم گیری‌های فرش در استان خراسان سبب به نابودی گراییدن این هنر والای ایران و استان شده است؛ سالهاست که حرف و حرف‌ها زده و تصمیم‌های متعدد گرفته می‌شود، اما کدامین تصمیم به سرانجام رسیده است خدای متعال آگاه است؛ تا زمانی که فرش استان از یک ناظر و فقط ناظر نه امر کننده و یک تصمیم استفاده نکند وضعیت به همین صورت ادامه خواهد داشت.
۲. تقویت تعاونی‌های تولیدی در سطح استان؛ به عنوان مثال، تعاونی دستباف شهرستان تربت جام که یکی از مراکز تولید فرش بلوچی می‌باشد به دلایل فراوان ازجمله اقتصادی تعطیل شده است.
۳. تقویت و اعطای وامهای بلند مدت به تولید کنندگان این فرش‌ها؛ زیرا که تنها تنی چند از تولید کنندگان فرش بلوچی همچون استاد محمد رسول بهشتی سنگانی که عاشق فرش بلوچ هستند به این کار ادامه می‌دهند.
۴. تقویت کارگاه‌های رنگرزی و نظارت بر رنگرزی در این کارگاه‌ها و استفاده از رنگهای اصیل طبیعی در بافت فرشهای بلوچی.
۵. ایجاد کارخانه و یا کارگاهای ریسندگی پشم و پنبه در سطح استان جهت بهره بردن بافندگان هر منطقه از مواد اولیه خود آن منطقه با کیفیت مناسب و ارزش افزوده بیشتر.
۶. برپایی جشنواره و نمایشگاههایی در جهت به نمایش در آمدن فرش‌های بلوچی و انتخاب بهترین تولید کننده، بافنده، رنگرز و بهترین فرش بافته شده، یکی از مهم‌ترین عامل‌های شناسایی فرش بلوچ خراسان به دیگر مناطق کشور و دنیا می‌باشد.
۷. برپایی کلاسهای آموزشی در شهرستانهای استان برای بافندگان، تولید کنندگان و رنگرزان بلوچ و غیر بلوچ استان.
با امید به انجام حتی بخشی از این پیشنهادات، تحقیق و پژوهش سیمای فرش بلوچ خراسان را به پایان می‌برم؛ امیدوارم که حداقل توانسته باشم جزئی از کل را بیان کرده و به محضر شما ارائه داده باشم.

واژه نامه

بلوچ: قبیله‌ای در شرق استان خراسان
بافنده: کسی که به بافت قالی اشتغال دارد.
رنگرز: کسی که به رنگ کردن پشم، پنبه، ابرشم و یا پارچه اشتغال دارد.
تولید کننده: افرادی که با داشتن مجتمع‌های متمرکز و غیر متمرکز تولید قالی به به این کار مبادرت می‌ورزند.
تاجر: فردی که با خرید قالی از بافنده و یا تولید کننده آن را به بازار مصرف برده و به دست مصرف کننده می‌رساند.
سرخس: شهرستانی در شمال شرقی خراسان همجوار با مرز ترکمنستان و افغانستان
تربت جام: شهرستانی در استان خراسان همجوار با شهرستانهای مشهد، تربت حیدریه، تایباد و کشور افغانستان است.
تربت حیدریه: شهرستانی در استان خراسان، همجوار با شهرستانهای گناباد، مشهد، تربت حیدریه و کاشمر.
خواف: شهرستانی در استان خراسان همجوار با مرز افغانستان و شهرستانهای تایباد، تربت حیدریه و قائن.

فهرست منابع

قالی ایران، نویسنده: سیسیل ادواردز
بلوچستان، نویسنده: ذبیح الله ناصح، انتشارات کتابخانة ابن سینا
ایل‌ها و طایفه‌های عشایری خراسان، تالیف: سید علی میر نیا، موسسه انتشاراتی و آموزشی نسل دانش
عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان، تالیف: ایرج افشار (سیستانی)، ناشر: موسسه انتشاراتی و آموزشی نسل دانش
ایلات و عشایر، موسسه انتشارات آگاه، مجموعه مقالات
شرکت تعاونی دستباف شهرستانهای خواف، تریبت حیدریه، سرخس
جهاد کشاورزی شهرستانهای خواف، تربت حیدریه، تربت جام و سرخس
شرکت ابریشم کشان بایگ شهرستان تربت حیدریه
کارخانه ریسندگی سپهر نخ خواف
کارخانه ابریشم کشی کجین تربت حیدریه
آقای اسکندری، ریاست شرکت تعاونی شهرستان تربت حیدریه
آقای محمد رسول بهشتی سنگانی، تولید کننده نمونه فرش بلوچ خراسان
آقای مهندس صالح، جهاد کشاورزی شهرستان خواف
آقای مهندس مهماندوست، رئیس شرکت ابریشم کشان بایگ تربت حیدریه
آقای گل محمد بادوست، نایب رئیس شرکت تعاونی فرش دستبافت خواف
آقای محمد صدیق با اصل، رئیس کارخانه ریسندگی سپهر نخ خواف
آقای محمد موظف برآبادی، رئیس شرکت تعاونی فرش دستباف
خانم موافق، کار‌شناس ارشد رشته جغرافیا
سیری در هنر قالی بافی ایران، نوشته محمد جواد نصیری
www. baluch-rugs. blogspot. com
www. spongobongo. com
www. SkinnerInc. com
www. woolleyandwallis. co. uk
www. rippon-boswell-wiesbaden. de

www. SkinnerInc. com
www. rippon-boswell-wiesbaden. de
www. woolley-and-wallis. co. uk/Catalogues/Cr۰۲۰۷۰۳/page۱۵. htm

امیر سلیمانی

منبع :