در حاشیه

فصل جولان فرش ماشينی در ايران

فرش دستباف روزگاری در یزد اهمیت و جایگاه ویژه‌ای داشت و هر بانوی یزدی افتخارش به داشتن یک دار قالی در خانه بود اما اکنون سالهاست که دیگر صدای نقشه‌خوانی با لهجه شیرین یزدی کمتر به گوش می‌رسد.

به گزارش مهر، فرش دستباف یزد را هنوز خیلی از علاقمندان به فرش دستباف می‌شناسند و تاریخچه این هنر اصیل در استان یزد را به دست فراموشی نسپرده‌اند.

زمانی به هر خانه‌ای در یزد وارد می‌شدی، ‌دار قالی گویی یکی از اعضای ثابت خانه بود و همیشه یکی دو نفری و شاید هم بیشتر، پای دار قالی به نقش زدن و گره بر گره افزودن مشغول بودند.

همیشه صدای نقشه‌خوانی با لهجه شیرین یزدی از خانه‌ها به گوش می‌رسید و افتخار هر دختر یزدی داشتن مهارت در بافت قالی بود و قدیمی‌تر‌ها وجود دار قالی در منزل را نشانی از هنرمندی زن خانه می‌دانستند و این همیشه یک امتیاز برای زنان و دختران یزدی به شمار می‌رفت و قالی در اصل سرمایه‌ای برای زنان به شمار می‌رفت همانگونه که امروز طلا و سکه برای آن‌ها سرمایه به شمار می‌رود. خیلی از دختران از سنین کودکی با بافت قالی آشنا شده و در دوره نوجوانی هر کدام برای خودشان مهارتی داشتند و پای ثابت دارهای قالی علم شده در کنار خانه‌ها بودند. قالی دستباف دختران، همیشه گل جهیزیه آن‌ها بود و از سنین کودکی مادران بافت قالی برای جهیزیه دختران را آغاز می‌کردند و اغلب دختران خود در بافت فرش خانه بخت، سهیم بودند و اصلا فرش ماشینی زمانی در جهیزیه دختر یزدی به قول قدیمی‌تر‌ها، عیب بود.

اما اکنون سالهاست که دیگر دستهای بسیاری به جای شتاب در گره زدن به دار قالی به امور دیگری مشغولند و جای خالی دار قالی در اغلب خانه‌های یزدی پیداست و دیگر صدای نقشه خوانی زنان و دختران در هشتی خانه‌ها نمی‌پیچید.

با ورود فرش ماشینی دار‌ها یکی یکی برچیده شد و حتی دیگر نه در جهیزیه دختران و نه حتی در خانه‌های بسیاری از یزدیهایی که از هنر قالیبافی بهره‌ای دارند، نشانی از فرش دستباف نیست و این روز‌ها فرش دستباف استان یزد در غربت به سر می‌برد.

گرچه هنوز در بسیاری از روستا‌ها قالی بافی رونق خود را دارد اما دیگر در کمتر خانه‌ای از شهر می‌توان نشانی از دار قالی یافت و این هنر اصیل امروز در پس ذهنهای خلاق زنان و مردان یزدی خاک می‌خورد. بسیاری از دست اندرکاران عرصه فرش دستباف، به حاشیه رفتن این هنر اصیل در یزد را به دلیل حضور فرش ماشینی و جولان آن در سایه بی‌انگیزگی تولیدکنندگان فرش می‌دانند که البته نمی‌توان از قیمت بالای فرش دستباف و کم‌توانی بسیاری از خانواده‌ها از خرید آن نیز غافل بود.

حتی مسئولان یزد نیز از دلتنگی خود برای دارهای قالی می‌گویند و آن‌ها نیز معتقدند فرش یزد در غربت به سر می‌برد و هنر سرپنجه‌های زنان یزد بلا استفاده مانده است.

فرش دستباف یزد در غربت تام و تمام
به سر می‌برد

معاون برنامه ریزی استاندار یزد در این زمینه اظهار داشت: فرش دستباف یزد اکنون در یک غربت تام و تمام به سر می‌برد و محصولی که به واقع نقش و نگارش، طراوت و شادابی به روح انسان می‌بخشد، امروز جای خود را به فرش ماشینی داده است. محمدرضا بابایی عنوان کرد: قیمت تمام شده فرش دستباف سبب گرانی این محصول ارزشمند شده و قدرت خرید خانواده‌ها کاهش پیدا کرده و نبود بازار مناسب، در مقطعی انگیزه بسیاری از بافندگان را از بین برد.

وی با بیان اینکه زمانی در یزد همه خانه مفروش به تولیدات اهالی خانه بود، عنوان کرد: آمدن فرش ماشینی به بازار باعث شد تا بسیاری از دارهای قالی برچیده شود اما هنوز این هنر در دنیا طرفداران خود را دارد و عده زیادی در سراسر دنیا اهمیت این هنر اصیل را درک می‌کنند.

بابایی با بیان اینکه بازار صادرات فرش به تدریج رونق می‌گیرد، افزود: گرچه جایگاه صادرات فرش دستباف نیز افول کرده اما اگر بافندگان با قدرت و خلاقیت وارد شوند، می‌توان جبران بازار کساد داخل در زمینه فرش دستباف را با صادرات انجام داد.

ظرفیت تولید فرش دستباف تا ده‌ها برابر میزان کنونی در یزد

وی تصریح کرد: با ظرفیتی که در هنرمندان یزدی وجود دارد، به طور قطع ظرفیت تولید فرش دستباف تا ده‌ها برابر میزان کنونی در این استان وجود دارد اما باید ابتدا انگیزه در بافندگان ایجاد شود و سپس به بازاریابی در این حوزه بپردازیم.

رئیس گروه فرش اداره کل صنعت، ‌ معدن و تجارت استان یزد نیز در مورد وضعیت فرش دستباف در استان یزد اظهار داشت: در حال حاضر در استان یزد بیش از ۴۰ هزار بافنده داریم که تعدادی از این افراد در خانه‌ها و تعدادی نیز در کارگاه‌های ثبت شده و شرکت‌های تعاونی مشغول به فعالیت هستند.

مردم سالاری

منبع :