نواحی و مناطق قالی بافی

معرفی دستبافته های قوم بهلولی قاینات (بخش پنجم)

آماده سازی مواد اولیه:قبل از هر اقدامی آماده سازی مواد اولیه انجام می‌گیرد برای آماده سازی مواد اولیه از پشم گوسفند و شتر و موی بز بهره می‌گیرند .

پشم گوسفندان دوبار در سال (در فصل بهار و اواخر تابستان) چیده شده و بعد از سرت و تمیز نمودن الیاف توسط زنان و دختران تبدیل به نخ می‌گردد نوع تابی که توسط بافندگان منطقه کاربرد دارد تابz می‌باشد سپس در صورت نیاز به چند لایه شدن نیز با استفاده از تاب s بصورت چند لا در کنار هم قرار می‌گیرد.

ابزار بافت
ابزار مورد استفاده در منطقه تفاوت خاصی با ابزار سایر اقوام بلوچ نداشته و معمولا تمامی ابزارهای مورد استفاده یکسان بوده یا اختلاف جزئی دارند.

دفه:
دفه مورد استفاده قالیبانان این منطقه فلزی بوده ودسته‌ای چوبی با زاویه ۴۵ درجه داشته و از وزن و دندانه کمتری نسبت به دفه اصفهان برخوردار است.
بنا به اظهار خانم جمشیدی (مدرس فرش در بیرجند) در این دفه‌ها فاصله پره‌ها تقریبا یکنواخت بوده که باعث می‌شود شانه بیشتر وارد چله‌ها گردد همچنین روی محل اتصال دسته به بدنه نیز حلقه‌ای فلزی وجود دارد که یک منقوله فلزی بر روی آن سوار بوده و هنگام دفه زدن صدای خاصی می‌دهد.

قیچی:
قیچی مورد استفاده این قالیبانان در دو اندازه ۲۵ سانت و۴۰ سانت می‌باشد (۱). نوع چهل سانتی آن مختص خود منطقه بوده و توسط ابزار سازان بومی درست می‌شود.
نوع ۲۵ سانتی آن نیز‌‌ همان قیچی ترکی است که از مناطق دیگر تهیه و یا نمونه سازی شده است.

---------------------------------------------------------------------
. تحقیقاتی می‌دانی و مشاهدات
چاقوی بافت:
بافندگان این منطقه از چاقو یا کارد میوه خوری برای بریدن وقطع کردن نخ‌ها استفاده می‌کنند و گره را با دست می‌زنند چاقوی مورد استفاده در دو نوع ساده و چاقوی دارای انحنا می‌باشد. (۱) چاقوی دارای انحنا بنوعی‌‌ همان پاکی است که تیغه آن دارای انحنا بوده و سر چاقو نیز بصورت نوک تیز یا صاف می‌باشد.

---------------------------------------------------------
۱. تحقیقاتی می‌دانی و مشاهدات
تکنیک بافت:
گره
قالیچه‌های بلوچی با گره فارسی بافت می‌شود (۱) بیشتر قالیچه‌های بلوچ گره فارسی دارند ولی تعداد کمی از تولیدات که هنوز به قوم خاص نسبت داده نشده، گره ترکی دارند. (۲)
آقای احراری مدرس و محقق فرش که سال‌ها در خصوص قالی بلوچ تحقیق نموده‌اند عقیده دارند که عشایر ساکن در منطقه زیرکوه از نسل ترکهای قشقایی هستند که از استان فارس به این منطقه کوچ نموده‌اند و با حفط آداب و رسوم پیشینیان از گره ترکی در بافت قالی استفاده می‌نمایند.
تمام نمونه‌هایی که در منطقه زیرکوه قاین مشاهده گردید دارای گره ترکی بودند..
استفاده از گره ترکی خود دلیلی برای بلوچ نبودن بهلولی‌ها بوده ایده کوچ قشقاییان فارس به این منطقه را قوی‌تر می‌سازد.
پود:
قالیچه‌های بلوچی یک پود است در گذشته تار وپود آن از پشم سیاه رنگ تهیه می‌گردیده ولی در سالهای اخیر از نخ نیز برای این منظور استفاده می‌کنند (۳).
تمام نمونه‌های مشاهده شده در این منطقه دارای یک پود نازک بود یعنی بعد از هر رج یک پود نازک کشیده می‌شد. (۴)
ارتفاع پرز:
بسته به ظرافت بافت، پرز را بلند یا نیمه بلند می‌چینند. کیفیت پشم مورد استفاده نیز به علت آنکه از پشمهای گوسفندان خود استفاده می‌نمایند بسیار گوناگون است. بر خلاف بلوچ‌ها در فرشهای بهلولی از
----------------------------------------------------------------------
۱. ادواردز، سیسیل، قالی‌ایران، ص ۲۱۱ ۳. ادواردز، سیسیل، قالی‌ایران، ص ۲۱۱
۲. اشنبرنر، اریک، قالیچه‌های شهری و روستایی، ص۱۵ ۴. تحقیقات می‌دانی
دو پود زیر و رو استفاده شده است منتهی اختلاف ضخامت پود‌ها ناچیز بوده و بنوعی باعث گردیده که وقتی فرش با ظرافت کمتری بافته شود فرش حالت نیم لول پیدا می‌کند.
قالیچه‌های تولید شده در این منطقه به وسیله خود بافندگان ودر حین بافت پرداخت می‌شود به گونه‌ای که بعد از اتمام بافت قالیچه آن را پرداخت نمی‌کنند.
گلیم بافت:
پلاس باف یا گلیم باف با نقوش محلی بجز پشتی در تمام بافته‌ها وجود دارد و در قالیچه‌های با نقش مرغی اندازه آن از ۱۰ تا ۲۵ سانتی‌متر می‌باشد و بیشتر در روستاهای گرماب، تیگاب و فرخی بافته می‌شود.
نقوش مورد استفاده در گلیم باف با اسمهای محلی تلفظ گردیده و تنوع آن بسیار زیاد می‌باشد. هر بافنده با توجه به سلیقه خود از نقوش مختلفی استفاده می‌نماید که هر چه مقدار گلیم باف در فرش بیشتر باشد ارزش آن بیشتر بوده و متقاضی آن زیاد‌تر است.
اکثر نقوش مورد استفاده در گلیم باف از نقوش بکار رفته در فرشهای بلوچی یا سیستان می‌باشند.

نگارش و تحقیق :
هاله شاهمرادی سابق – موسی علی عباس زاده

منبع :