اخبار فرش

گره مشکلات بر تار و پود فرش شاهرود - حضور پر رنگ دلالان غیر بومی

 فرش دستباف از دیرباز با فرهنگ ایران و ایرانی گره خورده است و از آن به گلستان منازل یاد می شود، فرش همان هنر دست مردان و زنانی است که با سرانگشتان خود از نخی بی جان، گره ای با عشق بر دار قالی می زنند تا نقشی بیافرینند که همگان در ستایش آن همصدا شوند.

بیش از چند دهه از ورود صنعت فرش بافی به دهستان طرود شاهرود توسط اهالی خونگرم نائین می گذرد و امروز می توان گفت به مثابه رزق و روزی غالب بسیاری از مردم آن منطقه تعریف می شود.

مردم طرود، ستوه و بیدستان در زمره نخستین اماکنی بودند که دار قالی را بر کنج دل های مهربان خود جای دادند و از آن زمان تا کنون با فرش پیوندی نا گسستنی دارند تا جایی که در بیدستان گرم که حتی کشاورزی مقدور نیست، این صنعت بافندگی است که حرف نخست را می زند اما چشم امید بافندگان امروز به دست مسئولان است.

حضور پر رنگ دلالان غیر بومی در بازار فرش شاهرود

مشکلات بافندگان شاهرودی از همان آغازین مرحله تولید نمایان می شود وقتی که صنعتگران اصفهانی پشم گوسفندان مهدیشهر وشاهرود را با قیمت های ناچیز تهیه می کنند، می ریسند، رنگ بر آن می پاشند و مجددا به خودمان با قیمتی گزاف می فروشند، نمی توان انتظار ارتزاق مطلوب برای بافنده طرودی داشت.

وقتی نخ های چله را باید از صنعت کاشانی طلب کرد و وقتی حاصل دسترنج بافنده بازهم به دستان دلال اصفهانی باز می گردد نباید انتظار داشت که بافندگان شاهرودی در این بین در رفاه باشند.

نمی توان انتظار داشت بافنده ای که از مال دنیا برایش یک دار باقی مانده است بتواند بهای ابریشم و چله کش کاشانی، نخ اصفهانی و طرح نائینی را بپردازد، با عشق بر تارو پود فرش انگشت بساید و در انتها برای خود پس اندازی نیز بیاندوزد.

فرش بافی

تولید بافندگان طرودی شاهرود توسط دلالان با نام فرش اصفهان عرضه می شود

مدت زمانی است که تولید بافندگان طرودی توسط دلالان با نام فرش اصفهان به گونه ای عرضه می شود که در نهایت با قیمتی بیش از سه برابر نرخ تمام شده برای بافندگان به دست مشتریان بعضا شاهرودی می رسد، تلخی این نکته زمانی مشخص می شود که بدانیم در سال ۹۲، ۱۱۴تخته فرش بافته شده در طرود، از اصفهان به شاهرود وارد و فروخته شده است اما باید اندیشید که برای بهبود این شرایط چه می توان کرد.

اهمیت حمایت از تولید کنندگان فرش دستباف از آنجا مشخص می شود که بسیاری از کارخانه ها و کارگاه ها با سرمایه های میلیاردی برای اشتغال زایی پنج تا ده فرصت شغلی بنا می شوند حال آنکه یک دار قالی می تواند با هزینه ای کمتر از ده میلیون تومان برای چهاربافنده، یک سازنده دار، یک چله کش، یک نقشه کش، دو پشم ریس، دو رنگ کننده نخ ها، یک سورت کش و یک فروشنده شغل ایجاد کند.

تهیه پشم از گوسفند داران قطعا برای اقتصاد دامداران نیز اهمیت دارد همچنین تهیه مواد خام برای رنگ آمیزی نخ ها از پوست گردو و روناس برای کشاورزان نیز منفعت به دنبال دارد و با احتساب این موارد می توان دید که صنعت فرش می تواند راه حل خوبی برای اجرای سیاست های اقتصاد مقاومتی در حوزه فعالیت های غیر نفتی در شاهرود باشد.

چشم امید بافندگان به دستان دلالان است

یکی از صاحبان کارگاه های بافندگی شهرستان شاهرود، با اشاره به مشکلات بافندگان می گوید: مشکلات ما آنقدر زیاد هستند که بیمه تامین اجتماعی با وجود عدم پوشش از کار افتادگی تنها موردی کوچک برایمان محسوب می شود.

حسین طباطبایی با تاکید بر مشکلات مالی بافندگان شاهرودی به خصوص در طرود، ادامه می دهد: بیش از ۹۵درصد بافندگان شاهرودی اهل طرود، ستوه و بیدستان هستند و این عزیزان توانایی خرید نخ و ابریشم را ندارند لیکن مجبور هستند برای دیگران ببافند و در نهایت دستمزدی ناچیز دریافت کنند.

وی می افزاید: امروز بیش از سه هزار بافنده در شاهرود فعالیت دارند، اما به جرات می توان گفت ۹۹درصدشان برای دیگران فرش می بافند و چشم امیدشان به دستان دلالان است.

قالی بافی در شاهرود

سود سرشار دلالی در فروش فرش شاهرود

این تولید کننده با تاکید بر سود سرشار دلالی در فروش فرش، می گوید: فرشی که برای بافنده سه میلیون تومان تمام می شود در بازار ۱۰میلیون تومان فروخته می شود حال آنکه با در نظر گرفتن پول نخ، چله، دار و ... تنها ۷۰۰هزار تومان برای بافنده باقی می ماند و این میزان باید بین چهار تا پنج نفر تقسیم شود.

طباطبایی می افزاید: همه این موارد در صورتی است که فروشنده یا شخصی که سفارش بافت فرش را داده است، دستمزد را به موقع، تمام و کمال و با کمی دست و دل بازی پرداخت کند لیکن هستند افرادی که دستمزد ۵۰۰هزار تومانی پنج بافنده را بعضا هفت ماه نیز نزد خود نگاه می دارند.

وی ادامه می دهد: کار فرش بافی به هیچ وجه شغل آسانی نیست عمده دوستان بافنده به مشکلات تنفسی، ریوی، چشم، کتف، مچ و زانو مبتلا می شوند لیکن در پایان عمر مفید کار، حتی برای درمان خود نیز اندک پس اندازی ندارند.

پیگیری معاون اجتماعی استانداری سمنان پیرامون مشکلات قالیبافان شاهرود

این مسئول کارگاه فرش بافی، در پاسخ به این سوال که آیا تا کنون از مجاری دولتی به شما کمکی شده است، می گوید: تا کنون رخسار مسئولان را حتی یکبار نیز ندیده بودم تا اینکه مدتی پیش مسئولان به دیدار ما آمدند و قول همکاری و کمک دادند اما تا کنون هیچ حمایتی نشده ایم البته به تازگی معاون اجتماعی استانداری سمنان پیگیری های مناسبی در این زمینه انجام داده اند.

طباطبایی تاکید می کند: امروزه بافندگان امیدی ندارند و به هیچ وجه نمی دانند قرار است به کدام سوی بروند کسی که از کودکی و در کنار مادرش بافندگی را آموخته است، پس از بیست سال می تواند لقب استاد این کار را یدک بکشد اما افسوس که حتی در ارتزاق خود نیز با مشکلات عدیده ای روبرو است.

وی ادامه می دهد: دلالان یکی از مشکلات بافندگان هستند،خود بنده شاهد فروش فرشی پس از دست به دست شدن توسط پنج دلال اصفهانی، تهرانی و شاهرودی متاسفانه به یکی از منازل شهر شاهرود بودم که البته این فرش با بیش از سه برابر قیمت تولیدی در کارگاه عرضه شد.

قالی بافی در شاهرود

باید شرایطی برای حذف واسطه ها فراهم شود

یکی از بانوان بافنده فرش نیز دراین باره می گوید: اگر شرایطی فراهم شود تا بتوانیم نخ، چله و نقشه را شخصا تهیه کنیم و یا شخصا به فروشنده اصفهانی و یا شاهرودی وارد معامله شویم قطعا سود بیشتری خواهیم داشت و همچنین قیمت فرش دستباف هم کاهش خواهد یافت.

ربیعی ادامه می دهد: امروزه داشتن فرش دستباف آرزوی بسیاری از خانواده ها شده است لیکن می توان فرش دستباف تولیدی در طرود را به قیمت زیر دو میلیون تومان فروخت به این نحو هم سود بافنده تامین می شود و هم شهروند شاهرودی از نعمت فرش دستباف بهره مند می شود چراکه امروزه فرش ماشینی به یک و نیم میلیون تومان رسیده است.

وی می افزاید: اکنون به صورت رجی می بافیم و برای هر رج هزار تومان دریافت می کنیم، به صورت میانگین هر بافنده با تجربه می تواند در طول روز ۱۰ الی ۱۵رج ببافد که در نهایت درآمدی اندک برایمان به همراه دارد در ضمن به همه این موارد بیماری، خانواده، همسر، مشکلات اقتصادی، دامداری و ... را نیز برای زنان شاغل بیافزائید.

لازم است مدیران عالی استان تنها ۳۰دقیق، پای یک دار قالی بنشیند تا شاهد سختی کار باشند

یک بانوی بافنده طرودی با اشاره به سختی کار بافندگی می گوید: خیلی دوست دارم یکی از مدیران عالی استان و شهرستان تنها ۳۰دقیقه، بدون انجام دادن کاری خاص، فقط وفقط پای یک دار قالی بنشیند تا از نزدیک شاهد سختی های جسمی کار بافندگی قرار گیرد.

صادقی تاکید دارد: می توان با اندکی کمک تحت عنوان تسهیلات و یا راه اندازی شرکتی معتبر برای عرضه نخ، چله و حتی فروش محصولات ما بسیاری از مشکلات را رفع کرد که این امر هزینه میلیاردی را نیز به دنبال نخواهد داشت.

وی ادامه می دهد: چهار دختر و سه پسر در منزل دارم که همگی بین سنین دو تا ۱۸سالگی هستند و از هم اکنون برای تامین آتیه و ازدواج فرزندانم در فکر هستم چراکه بیمه از کار افتادگی، پوشش های تامین اجتماعی و حتی دستمزد کافی ندارم.

تولید فرش دستباف

۳هزار بافنده در شاهرود مشغول به کار هستند

نماینده اتحادیه بافندگان استان سمنان در شهرستان شاهرود گفت: درباره بافندگان شاهرودی آمار دقیقی در دست نیست اما می توان تعداد این عزیزان را بیش از سه هزار نفر تخمین زد همچنین باید گفت که بالغ بر ۹۰ درصد بافندگان شهرستان در منطقه طرود ساکن هستند.

علیرضاگلی با بیان اینکه از این تعداد بافنده تنها دو هزار نفر تحت پوشش بیمه خدمات درمانی هستند، اظهار دارد: هم اکنون بیست کارگاه متمرکز و ۵۰۰ مرکز تولیدی غیر متمرکز تحت عنوان دارهای خانگی و ... در شهرستان شاهرود وجود دارد.

وی افزود: متاسفانه به واسطه عرضه فرش های تولیدی شهرستان به دلالان استان های همجوار، از میزان تولید فرش دستباف در شاهرود نیز آمار دقیقی وجود ندارد و آمار کنونی سه هزار تخته فرش، قطعا در حد تخمین است.

۷۰درصد سود فروش فرش به مغازه داران و دلالان می رسد

مدیرعامل شرکت زرین فرش شهرستان شاهرود، سهم تولید کننده از فرش را ۳۰درصد بها عنوان کرد و ابراز داشت: ۷۰درصد سود فروش فرش به مغازه داران و دلالان می رسد لیکن باید دولت راهکارهایی برای کمک به بافندگان بیاندیشد چراکه با دست خالی نمی توان فرش تولید کرد.

گلی با اشاره به راهکار برون رفت از مشکلات بافندگان، اظهار داشت: می توان شرکتی با سرمایه قوی توسط دولت تاسیس کرد تا این نهاد از ابتدای تهیه پشم تا پایان تولید فرش را در خود جای بدهد.

وی افزود: وقتی پشم از ابتدا در شهرستان تولید شود، ریسندگی، سورت، رنگ آمیزی و ... نیز در همین مکان صورت بگیرد قطعا نیاز بافنده به تجار اصفهانی کاهش می یابد و این امر هم به اشتغال زایی کمک می کند و هم به شناسنامه دار شدن فرش شاهرود یاری می رساند.

قالی بافی در شاهرود

نخستین مرحله تولید فرش برای حداقل ۵ نفر تولید اشتغال می کند

این فعال حوزه فرش دستباف شهرستان شاهرود، در توضیح چگونگی حل مشکلات بافندگان، تصریح کرد: نخستین مرحله تولید فرش، پشم است که این محصول در استان سمنان تولید می شود پس می توان در زمینه تهیه پشم، ریسندگی، سورت و رنگ آمیزی نیز شغل آفرینی کرد.

گلی تصریح کرد: برای هر کدام از این مراحل می توان بین پنج تا ۱۰نفر را به کار گرفت که این سطح اشتغال زایی پیش از تولید فرش است لیکن با وجود سه هزار بافنده شاهرودی می توان محاسبه کرد که تاسیس این شرکت تا چه میزان به اقتصاد شهرستان و مشاغل خانگی می توان کمک کند.

وی ادامه داد: امروزه بافنده طرودی نمی تواند نخ، ابریشم و مایحتاج فرش را تهیه کند چراکه اگر با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم نمی کرد، اصلا وارد این شغل به این نحو نمی شد، پس باید حمایت از تولید کننده را در دستور کار قرار داد.

سازوکار حمایتی از تولید کننده اهمیت ویژه ای دارد

نماینده اتحادیه تولید کنندگان فرش دستباف استان سمنان در شهرستان شاهرود با اشاره به اینکه تولید فرش در بسیاری منازل منطقه طرود، امکان پذیر نیست، گفت: امروزه تقاضا برای فرش های ۹متری و دوازده متری به صورت جفت زیاد شده است لیکن در بسیاری منازل اهالی طرود اصلا دار ۱۲متری جای نمی گیرد.

گلی خاطرنشان کرد: این امر سبب می شود تا بافندگان به تولید فرش های کوچک تر روی بیاورند، که این امر درآمد آنها را نیز کم کرده است پس حمایت دولتی از کارگاه ها و تضمین خرید محصول تولیدی بافندگان می تواند بافنده را به سوی بافت فرش تضمینی در کارگاه تشویق کند.

وی افزود: قاطعانه می گویم، سرمایه گذاری در چنین شرکتی که از ابتدا تا انتهای فرایند تولید فرش را در داخل شهرستان داشته باشد، در سال نخست تا میزان ۵۰درصد به نسبت سرمایه اولیه سود دهی خواهد داشت ، این مهم نیازمند سرمایه های میلیاردی کارخانه های صنعتی نیز نیست بلکه می توان با اعتباری اندک نیز به این مهم دست یافت.

قالی بافی در شاهرود

ضرورت کوتاه شدن دست دلالان از فرش شاهرود

این فعال حوزه فرش دستباف شهرستان شاهرود، با اشاره به ضرورت کوتاه شدن دست دلالان از فرش شاهرود، تصریح کرد: تاسیس چنین مکانی برای تضمین فروش محصولات بافندگان، حمایت از تولید کنندگان و تولید همه نیازهای بافندگی می تواند به نفع همه حلقه های تولیدی فرش باشد و دست دلالان را نیز از این محصول کوتاه کند.

گلی خاطرنشان کرد: فرش شاهرود پتانسیل برند شدن را دارد و می توان آنرا نه به نام اصفهان بلکه به نام شاهرود فروخت پس نباید گذاشت دست دلالان، سود این صنعت را از دست بافنده در آورد.

 وی افزود: همچنین می توان در اشتغال پایدار توسط تولید فرش سرمایه گذاری کرد چراکه تهیه پشم، نخ ریسی، دار، بافنده و ... هرکدام پتانسیل استخدام چند نفر از جوانان را دارد.

نقش قابل توجه حمایت دولت در بهبود شرایط اقتصادی ۱۰هزار نفر قالیباف شاهرودی

رئیس شرکت تعاونی زرین بافان شاهرود، با بیان اینکه سازوکار حمایتی می تواند با ارتزاق بیش از ۱۰هزار نفر در شهرستان شاهرود دخیل باشد، گفت: تاسیس شرکت حمایتی و یا حمایت دولتی از بافندگان می تواند در بهبود شرایط اقتصادی بیش از ۱۰هزار نفر از ساکنان شهرستان و مخصوصا منطقه طرود دخیل باشد.

گلی با اشاره به نفع همگانی تولید فرش دستباف در شاهرود، اظهار داشت: تولید اصطلاحا  صفر تا صد فرش در شاهرود قطعا می تواند در ارتقاء سطح تولید این محصول استراتژیک برای منطقه و کشور موثر باشد.

وی افزود: فرش دستباف قطعا پتانسیل کمک به اقتصاد نفتی را دارد و می تواند محصولی جایگزین باشد لیکن حمایت از تولید کننده در نهایت حمایت از اقتصاد خانگی و شهری است.

قالی بافی در شاهرود

تسهیلات بافت فرش، با بی تدبیری به افراد غیر مرتبط پرداخت شد

این فعال حوزه فرش در پاسخ به سوالی با موضوع حمایت های دولتی، گفت: متاسفانه حمایت های دولتی از بافندگان وجود ندارد حتی بافندگانی که بیمه هستند از پوشش های ازکارافتادکی و استراحت پزشکی هم محروم هستند.

گلی با اشاره به تسهیلات بافت فرش، اظهار داشت: متاسفانه تسهیلات دار قالی و بافت فرش، با بی تدبیری مسئولان به افرادی پرداخت شد که نه تنها سر رشته ای از فرش نداشتند بلکه تفاوت بین فرش ماشینی و دستباف را نیز نمی دانستند.

آینده روشنی در انتظار صنعت فرش شاهرود نیست

نماینده اتحادیه فرش دستباف استان سمنان در شهرستان شاهرود، توجه بیشتر مسئولان در این حوزه را خواستار شد و تاکید کرد: هم اکنون پس از سال ها سکوت مسئولان، معاونت اجتماعی استاندار سمنان خوشبختانه پیگیر امور مربوط به بافندگان، مخصوصا در منطقه طرود و ستوه هستند که این اقدامات جای امیدواری برای فعالان حوزه فرش دارد.

گلی درباره آینده تولید فرش شهرستان شاهرود، افزود: با این شرایط آینده روشنی در انتظار این صنعت نیست، هم اکنون در شاهرود بافت های نائینی کار می شود که این نوع بافت و نقشه متاسفانه دچار رکود شده است چراکه این طرح در ۱۵استان ایران تولید می شود و متقاضی ندارد پس با این روال و مشکلات عدیده نمی توان انتظار داشت اوضاع بافندگی در شاهرود پیشرفت داشته باشد.

قالی بافی در شاهرود

توانمند سازی قالی بافان طرودی در دستور کار قرار دارد

مدیر کل امور اجتماعی استانداری سمنان نیز در این گفتگو با بیان اینکه توانمند سازی قالی بافان طرودی در دستور کار قرار دارد، گفت: چندی پیش طی بازدید از منطقه، نحوه فعالیت بافندگان طرودی به سمع و نظر مسئولان ذی ربط رسیده است و امیدواریم در زمینه توانمند سازی این عزیزان تدابیری اتخاذ شود.

منوچهر صادقی با اشاره به برگزاری جلسات متعدد در این زمینه با مسئولان امر، اظهار داشت: جلساتی با حضور مدیران مجموعه های مرتبط با مشاغل خانگی، صنایع دستی و ... از جمله استاندار، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت و یا مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان برگزار شده است تا در نهایت بتوانیم به جمع بندی خوبی در این راستا برسیم.

وی افزود: نگاه استانداری و شخص استاندار نسبت به بافندگان شهرستان شاهرود و به خصوص مردم خونگرم خطه طرود بسیار مثبت است چراکه اعتقاد داریم امروزه بافندگی یکی از راه های حل مشکل اشتغال در روستاها است.

مسئولان به مشکلات بافندگان شاهرودی آگاه هستند

این مقام مسئول اشتغال را یکی از دغدغه های استان خواند و تصریح کرد: با یک دار قالی می توان برای تعدادی بافنده شغل ایجاد کرد که این مهم برخلاف کارخانجات صنعتی بزرگ، بدون صرف هزینه های گزاف نیز امکان پذیر است.

صادقی با بیان مشکلات متعدد حوزه بافندگی تاکید کرد: مسئولان استانی به بسیاری از مشکلات بافندگان شهرستان شاهرود آگاه هستند و آنها را در کنار خود می دانند.

وی ادامه داد: بیمه خدمات درمانی عدم وجود پوشش های ازکار افتادگی، استراحت پزشکی، گرانی نخ، وارد کردن ابریشم از استان های همجوار، سختی کار و ... از جمله مشکلاتی هستند که مسئولان استانی نسبت به آنها اشراف کامل را دارند.

قالی بافی در شاهرود

حمایت از بخش تولید رویکرد مجموعه استانداری سمنان

مدیر کل امور اجتماعی استانداری سمنان با بیان اینکه رویکرد مجموعه استانداری در راستای حمایت از بخش تولید است، تصریح کرد: همواره این دیدگاه مثبت در بین مسئولان استانی نسبت به تولیدات روستایی و خانگی مانند فرش وجود داشته است.

صادقی خاطرنشان کرد: از زمانی که بنده در این حوزه ورود پیدا کرده ام نیز سعی شده تا در راستای توانمند سازی بافندگان و حمایت از تولیدات روستایی و خانگی گام های مثبتی برداشته شود.

سخن پایانی:

درنهایت باید اندیشید که برای رفع مشکلات تولید کنندکان فرش شهرستان شاهرود چه اقداماتی انجام می پذیرد اما تا آن موقع کماکان سر انگشتان هنرمند زنان و مردان بافنده این خطه زر خیز از ایران اسلامی، با عشق نقش خاطره ای بر دار زندگی شان می زنند و باید اندیشید که حاصل انگشت سایی های مردمان خونگرم خطه طرود بر دار قالی تا چه زمان به نام فرش اصفهان و یا کاشان به بازار عرضه می شود.

در هر حال گذر زمان مشخص می کند که آیا فرش شاهرود در منطقه تحت عنوان «برند» خاص جایگاه خود را پیدا خواهد کرد؟، نکته مشخص آن است که بافندگان شهرستان شاهرود این روزها بیش از هر زمان نیاز به حمایت دستگاه های دولتی دارند.

گزارش از محمد حسین عابدی 

حقوق نیوز

منبع :