نواحی و مناطق قالی بافی

معرفی دستبافته های قوم بهلولی قاینات (بخش شش)

در نمونه‌های مشاهده شده در منطقه زیرکوه استفاده از گره تزئینی مشاهده نگردید و سابقه‌ای برای آن وجود نداشت.

شیرازه:
اکثر قالیچه‌های یافته شده در منطقه از شیرازه متصل با موی بز می‌باشد. تعدادی شیرازه‌های ۲ یا ۳ رنگ نیز در منطقه مشاهده شد که جنس آن پشم بود ولی شیرازه منفصل در نمونه‌های مشاهده شده یافت نگردید.
بنا به گفته آقای عبدالله احراری فلسفه استفاده از موی بز برای بافت شیرازه جهت جلوگیری از ورود حشرات موذی و مار بوده و چادر‌ها را از ورود این حشرات محافظت می‌نموده است.

اندازه و ابعاد (قالیهای بلوچ، منطقه زیرکوه، اندازه حاشیه)
وگنردر مقاله خود قالیهای پرزدار بلوچ و همسایگان آن‌ها ابعاد تولیدات را اینچنین طبقه بندی نموده است

نام دستبافته موارد استفاده حدود اندازه cm سبک بافت
فرش فرش نمودن چادر یا اتاق 350*230 215*115 بندرت پرزدار و اغلب تخت باف
قالیچه کفپوش چادر و اتاق 220*140 127*85 قالی پرزدار
پادری چادر عشایری 130*120 75*65 قالی پرزدار
جانماز نماز گذاردن 260*90 110*75 قالی پرزدار
دهلیز کناره 480*250 125*110 قالی پرزدار
سفره سفره آردی-جایگاه نگهداری اثاث و پارچه 200*150 100*80 باف بصورت گلیم فرش
روکرسی پوشش کرسی 130*120   باف بصورت گلیم فرش
پشتی تکیه گاه 85*95 75*65 اغلب پرزدار و بصورت جفت
بالشت تکیه گاه سر 107*65 50*40 اغلب پرزدار و بصورت جفت
خورجین بزرگ کیف بزرگ 98*68 95*65 پرزدار و بصورت جفت
خورجین کوچک کیف کوچک 60*55 55*35 پرزدار و بصورت جفت
توبره کیفی که به کمر بسته میشود 30*20   پرزدار
بند اسب -- 65*60 80*45  

ابعاد قالیهای منطقه زیرکوه:
قالیچه‌های بزرگ‌تر از ۲۰/۲*۵۰/۱ کمتر به چشم می‌خورند. قالی بزرگ‌تر از ۸ متر وکناره نسبتا کمیابند.
بیشتر قالیچه‌های بافته شده در این منطقه در اندازه طولی ۸/۱ متر تا ۲ متر ودر اندازه عرضی ۸۰ تا ۱۱۰ تولید می‌شود. نوع و اندازه فرشهای تولید شده در منطقه بستگی به شیوه و مکان زندگی بافندگان آن داشت بلوچ‌ها و بهلولی‌ها بر خلاف ترکمن‌ها برای فرش نمودن کف چادر‌هایشان بجای قالی از نمدهای درشت و خشن استفاده می‌نمودند و قالی‌ها را در بالای چادر پهن می‌کردند یا از آن‌ها برای خوابیدن یا بعنوان کیف استفاده می‌نمودند.
تغییرات بوجود آمده در زندگی آن‌ها و تغییر الگوی مصرف باعث تغییر در اندازه‌های تولیدات گردیده است، در گذشته فرش در اندازه‌های مختلف و به صورت توبره، بالشت، روکرسی، سفره، جانماز، پادری و قالیچه وجود داشت که امروزه جای خود را منحصرا به تولید جانمازی، قالیچه و کناره داده است.
آقای دلاکه (ادیبیان) فروشنده فرشهای بهلولی در بیرجند می‌گوید: (امروزه بافندگان مستقیما برای فروش قالیهای خود به بازار شهرهای بزرگ روی آورده‌اند و دستور بافت خود را از خریداران و تجار عمده فرش دریافت می‌دارند.)
با توجه به بازدید بعمل آمده در منطقه بجز موارد فوق بافت پشتی با نقوش حیوانی و یا انسانی به وفور دیده می‌شود.

تولیداتی از قبیل نمکدان و خورجین نیز در گذشته بافته می‌شده که در حال حاضر بندرت تولید می‌گردد.

بافت سفره معروف به سفره آردی نیز توسط اکثر دختران ایل انجام می‌گیرد که یا تماما گلیم باف بوده و یا بصورت فرش و گلیم بافته می‌شود و ضمیمه جهیزیه آن‌ها خواهد بود.

اندازه حاشیه:
اندازه حاشیه در قالیچه‌های بافت شده در منطقه متناسب با اندازه قالیچه می‌باشد به استثناء قالیچه‌های با نقش مرغی که از حاشیه‌های بزرگ تشکیل می‌شود.

نگارش و تحقیق :
هاله شاهمرادی سابق – موسی علی عباس زاده

منبع :