نواحی و مناطق قالی بافی

خصوصیات فنی و ساختاری فرشهای روستایی و شهری استان همدان

مشخصات کلّی بافته های روستاییصفات و مشخصاتی که قالیچه های روستایی همدان را از قالیچه های سایر ایلات و قبایل و روستاهای ایران متمایز می سازد چیست و چطور می توانیم یک تختة قالیچة کار این نواحی را از فراورده های سایر نواحی تشخیص دهیم؟

قالیچه های همدان دارای چهار نشان مشخّص است : (1) گره (2) وزن (3) پود(4) طرح.
(1) نخستین نشان گره است . تقریباً بدون استثناء قالیچه ها و قالیهای همدان با گرة ترکی بافته می شود.زیرا اکثر ساکنان این شهرستان مخصوصاً اهالی صدها روستایی که به حرفة قالیبافی اشتغال دارند از نژاد ترک هستند و قالیبافان ترک همه جا از گرة ترکی استفاده می کنند.
(2) دومین علامت متمایز کننده وزن است. به استثنای بافته های بیجار که کاملاً قابل تشخیص است، قالیچه های روستایی همدان عموماً ضخیم تر و سنگین تر از فرآورده های سایر روستاهای ایران است. کلاف دستریس دارای ضخامت کافی است و هنگام چیدن پرز ، آن را زیاد کوتاه نمی کنند. این خصوصیّات موجب می شود که قالی یا قالیچه متراکم و خشن و زمخت و با دوام شود. این قالیچه ها ظرافت بعضی از فرآورده های جلب کننده و فریب دهندة ایران را ندارد، ولی در عوض دارای استحکام و سختی خاصّی است که فرآورده های ظریف فاقد آن است و روی هم رفته از با ارزشترین بافته های ایران محسوب می شود.
(3) سومین نشان ویژة فرآورده های همدان ، یک پوده بودن آنها است. با چند مورد استثناء هزاران تخته قالیچه ای که در روستاهای همدان تهیّه می شود همه یک پوده است . این یکی از خصوصیّاتی است که در ایران معمول نیست و غیر از قالیبافان عشایر بلوچ و شمال خراسان و قبایل افشاری در کرمان و عشایر فارس ، سایرین قالیهای خود را یک پوده نمی بافند. ولی فرآورده های مناطق سابق الذّکر به سهولت از قالیچه های همدان قابل تشخیص است. بافته های شهری تبریز و مشهد و کرمان و اصفهان و کاشان و قم دوپوده و بعضی اوقات سه پوده است. با معاینة پشت قالی ، یک پوده و یا دو پوده بودن آنها به سهولت معلوم می شود. پشت قالی یا قالیچة یک پوده ، مسطّح و یکنواخت است ، چون هر دو تار یا چلّه ای که گره به آن بسته شده است پهلو به پهلو قابل مشاهده است. پشت قالی دو پوده از طرف دیگر از رشته های موازی و فشرده که به طور مسلسل به شمال و جنوب دویده است تشکیل می گردد، در حال که پود دیگر ، در جسم قالی منحرف می گردد و قابل مشاهده نیست. این نکته که در قالیهای یک پوده هر دو رشته تار دیده می شود ( به جای فقط یکی از آنها) موجب می شود که پشت آن خیلی ظرصفتر از قالی دو پوده که با همان جنس بافته شده به نظر آید.
(4) طرح بافته های روستاهای همدان به طور کلّی ساده تر از اغلب قالیچه های عشایری ایران است. با مقایسة فرآورده های همدان با قالیچه های عشایری فارس می توان به سهولت به این نکته پی برد. طرح هر دو مثل طرحهای تمام قالیچه های فارس دقیق تر و استادانه تر از روستاهای همدان است.
تنها قالیچه ای که شباهت زیاد به قالیچه های روستاهای همدان دارد و ممکن است با آن اشتباه شود قالیچه های معروف به بختیاری است. این فرآورده ها مانند قالیچه های همدان با گرة ترکی بافته می شود. وزن آنها زیاد است و یک پوده بافته می شود ، لکن تشخیص این دو بسیار سهل است ، زیرا قالیچه های بختیاری همه دارای طرحهای لوزی و چهارگوش است وچون مردم این خطّه رنگ زرد را بسیار دوست دارند از آن در قالیچه های خود زیاد استفاده می کنند ، در صورتی که این نکته دربارة فرآورده های همدان صدق نمی کند.

 

منبع: http://gavan-hamedan.persianblog.ir

منبع :