نواحی و مناطق قالی بافی

خصوصیات فنی و ساختاری فرشهای روستایی و شهری استان همدان (2)

مناطق قالیبافی همدان :


انجلاس :
تمام تولیدات حومة همدان که اکثراً قالیهای کوچک دو ذرعی و ذرع و نیم و پشتی و کناره به عرض 75 تا 104 سانتی متر و طول 3 یا 4 ذرع با رجشمارهای نسبتاً بالا (25رگ در گره) هستند با نام انجلاس مشخص می شود.
قالیچه های انجلاس همواره جزء بهترین تولیدات منطقه بشمار می رفته است و اکنون نیز این قالیچه ها ازحیث طرح و مواد نسبت به سایر مناطق پیشی دارند. نقش هراتی از جمله نقوشی است که در زمینه ها غالباً قرمز و آبی تیره ، بدون مدالیون مرکزی بالچکهای بسیار کوچک ، بخصوص در اندازه های دو ذرع همواره مد نظر بوده است.
چهار بلوک (لاله جین ، گنج تپه ) :
در بین نقاط متعدد قالیبافی ، چهار بلوک دو منطقه ترک زبان لاله جین و گنج تپه مشهورترند. قطعهای متداول در حوزة چهار بلوک عبارت از قالی کلگی ، کناره ، نوک است و نقشه های رایج را بیشتر لچک و ترنج کف ساده حاشیه درهم و شکارگاهی تشکیل می دهد . رجشمار بیشتر قالیها 90 رگ در چارک (26 سانتی متر) است .بازار فروش قالیهای بهار و چهار بلوک همدان است.
2)تویسرکان :
به طور کلی فرش بافی در تویسرکان عمدتاً روستایی است. گره فرش از نوع ترکی و با دست زده می شود . فرشهای روستایی دارای اشکال ساده و ابتدایی می باشند که در آنها پرنده و حیوانات نیز دیده می شود، قالیهای درشتباف و گوشتی و دارای پرزبلند وغالباً یک پود هستند.
در تویسر کان قالیچه هایی با 2 و یا 3 ترنج بافته می شود و طرحهای گردان اغلب به شکل شکسته در آنها مورد استفاده قرار می گیرد.
معروفترین نقشه های تویسرکان به نام اَصادُوقی (آقا صادقی) بنا به اظهارهای از روستای ابودردا سرچشمه گرفته است و همچنین نقشه مالیچه ( که به نام اژدر نیز نامیده می شود9 و نقشه های دارایی ( که همان اصادوقی است) و نقشة زاغه که مربوط به دو روستای ابودردا و مالیچه و روستای زاغه است که قالی بافی نسبتاً خوبی دارند. فرشهای تولیدی از 2 متر تا 12 متری باشد. در حال حاضر در تویسرکان حدود 10000 دستگاه قالی بافی وجود دارد که درحدود 70000 متر قالی تولید می کنند که با وجود کیفیت نه چندان بالای آنها عموماً صادراتی هستند.
حسین آباد :
قالیهای تولیدی حسین آباد بیشتر به تولیدات تویسرکان شبیه اند تا به قالیهای همدان و انجلاس . جو کار در جاده همدان بطرف ملایر منطقه دیگری است که قالیهای شبیه حسین آباد را تولید می کند. زمینه این قالیها را بیشتر بستری از گل و گیاه با زمینه لاکی تشکیل می دهد که ترنجی ظریف با طرح هندسی در مرکز آن خودنمایی می کند. نقشه ماهی و چهارچنگ مربوط به روستای حسین آباد است.
2) نهاوند
نهاوند از شمال به تویسرکان و کنگاور (کرمانشاهان) ، از مشرق به ملایر و از جنوب به (آلشتراستان لرستان) و از مغرب به دلفان و هرسین محدودی باشد.
بافندگان نهاوند عمدتاً زنان هستند که نقوش اصیل و زیبایی را از قدیم به یاد دارند و می بافند. نقوش کله گی عشوند- برگ بته ای – تاریخی – گل دستمالی – برچک در روستاهای آن بافته می شود. متن فرشها عمدتاً سیاه است و رنگهای نارنجی و سرخ در آن بکار رفته است.
شیوة بافت فرشهای نهاوند شبیه فرشهای همدان است گره فرشها عمدتاً ترکی و در برخی فارسی بر دارهای عمودی بافته می شوند. فرشهای نهاوند عمدتاً تک پود و از نوع پرز بلند و ضخیم و گوشتی هستند.
3) ملایر
ملایربا مساحتی در حدود 3500 کیلومتر مربع در جنوب همدان قارا گرفته و در مشرق آن اراک و در جنوب آن لرستان قرار دارد.
آمار استان از وجود 14854 دستگاه دار قالیبافی در منطقه خبر می دهد. بافت قالیهای تصویری با نام شاپوری در روستاهای جوزان و مانیزان تحت تأثیر قالیهای ساروق در منطقه رواج داشته است.
قالی ای که در این نواحی تهیه می شود یک پوده است و در هر اینچ 7 × 8 گره دارد.
4) اسدآباد
اسدآباد قالیبافی عمده ای ندارد و توابع چنار شیخ و ملهمده مهمترین مراکز بافندگی آن است. زبان اهالی چنار شیخ کردی فارسی و مردم ملهمده زبانشان ترکی است. در حوزة اسدآباد کلاً قالیچه ( رو ذرعی و ذرع و نیم) وکناره با ظرافتی برابر 20 رگ در گره بافته می شود. ده ملهمده به واسطة مهارت دارای شهرت بیشتری است و بافت نقشه های خاص به همین نام که مورد تقلید دیگر دهات است نیز در آن تولید می شود.
دارها عموماً از نوع تبریزی و با چله گردان بوده و بعضاً از نوع دارهای فارسی ( با چله دوختنی) نیز استفاده می شود. بافت معمولاً با قلاب و بیشتر یک پود است و فرشهای خوب گاه با دو پود بافته می شود.
نقشه های شناخته شده محلی عبارتند از : ماهی (درهم،ریز، قرمز ، خرده ماهی) – ترمه – تاجی آباد ،ملهم در- انجلاسی و حسین آباد که بعضی از این نقوش نظیر نقشه زیبای ملهم در که متأسفانه بافت آن متروک شده است و نقشه حسین آباد ( ماهی) معروفیت جهانی داشته اند ( نقشه حسین آباد که در اسدآبادبافته می شود با نقشه حسینآباد کلیایی متفاوت بوده و گنجشکی در لچک خود دارد ).
شراء ، بزچلو|4|
دامنة نوذ این حوزه تا برچلودر اراک گسترده است . مهمترین بخشهای قالیباف شراء توابع ترک زبان : بیوک آباد ، گورگز، قزلیچه است. قطع قالیهای ببوک آباد بیشتر کلگی و قالی و نقشة متداول در آن ماهی ، لچک و ترنج ، کف ساده ترنج دار و بی ترنج است. در قزلیچه و گورگز بیشتر قالیها در قطع کوچک ( خرک ، کناره ، ذرع و نیم) بافته می شود. و در بزچلو بافتن دو ذرعی به رنگهای بیشتری و گلی با مدد گرفتن از نقشه های هراتی ، لچک و ترنج معمول است. دسته های بزرگ گل که نقش تزئین متن را بازی می کنند و ترنج ظریف مرکزی از صفات قالیهای بزچلو است و دهکده کمازان تولید کننده بهترین آنها می باشد.
5) جاجیلو :
برخی از معروفترین مراکز قالیبافی همدان نظیر کبودرآهنگ که با روستاهایی مثل داقدان آباد، دستجرد، امیرآباد ، رامیشان ، یک گروه قالیبافی را تشکیل می دهند، در حوزة جاجیلو قرار دارد. در کبودرآهنگ قالیهای یک پودی نیز متداولتر است و نقشهای رایج ، لچک و ترنج ، گل فرنگ و کف ساده است. بافندگان کبوتر آهنگ بر خلاف مناطق روستایی بافت قالی را از روی نقشه می بافند. از سایر نقشهای رایج در حوزة جاجیلو نقشة گل پیازی و قره داغی را می توان نام برد.
مهربان :
از جمله مراکز مهم تولید فرشهای مرغوب همدان است. گرچه دامنة نفوذ این حوزه با گستردگی بسیار فنی بخشهایی از روستای قروه را در جنوب نیز شامل می شود، لیکن روستاهای شمال آن مانند قوشجه ، سرخ آب ، کهنه حصار ، دالی چو ، سرایجوق و چند ده مجاور تحت تأثیر ویژگیهای خاص بافندگی بیجار قرار گرفته است .
چورسخ و اوزون دره از جمله مشهورترین دهات حوزة مهربانند که اولی قالیچه های ذرع و نیم را با استفاده از نقشه های لچک و ترنج و ماهی درهم و دومی قطعهای کوچک خرک و کناره را با استفاده از نقشه های افشان ، لچک و ترنج و دیگر نقشه های متداول در حوزة مهربان نظیر ماهی ، نقشة خمسه ، دسته گلی و دستگاهی را به بازار عرضه می دارند.
فرش منطقه ای مهربان متأثر از حضور دو گروه کردنشین و ترک نشین است. فرش مناطق کردنشین از قالیبافی پیشرفتة منطقة بیجار با بافت محکم و ظریف و دو پود تأثیر گرفته است در حالی که فرش مناطق ترک نشین کیفیت عمومی فرشهای روستایی همدان را داشته و غالباً درشت باف و تک پود است. فرشها معمولاً از روی یک واگیره به نام اورنگ که نقشه فرش بر آن بافته شده است تهیه می شود . با آنکه کیفیت فرش این منطقه نسبت به فرشی که در زبان نویسنده و تاجر انگلیسی مجود داشته تفاوت بسیار کرده است ولی هنوز در روستاهای سوباشی و علیصدر و کیتو فرشهای ریزباف و خوبی بافته می شود و اگر پشم و رنگ خوب در اختیار آنها قرار گیرد می توانند تا حدودی احیاءکنندة کیفیت فرشهای مشهور گذشته باشند.
درجزین :
مهمترین بخش قالیبافی همدان درجزین است که در شمال شرقی همدان واقع است و قدمت قالیبافی در آن از زمان شاه طهماسب صفوی است. تولیدات درجزین در قطهای ذرع و نیم ، خرک ، پشتی ، و کناره و بااستفاده از نقشه های مدرج لچک و ترنج و گل و بته ، کار دستگاهی شاخ سفید ، ساروقی با ظرافتی برابر 22 رگ در گره انجام می پذیرد.
کناره ها بیشتر در درجزین علیا و قالیچه ها در درجزین سفلی تولید می شوند. قروه ، سنندج ، شاهنجرین ، فامنین از جمله مراکز مشهور قالیبافی درجزین است که در بین آنها فامنین در قالیبافی قدمت و اهمیت بیشتری دارد.
قالیبافان درجزین از بهترین قالیبافان همدان محسوب می شوند و قالیهای آن با حداکثر قیمت در بازار به فروش می رسند . این قالیچه ها را یا با پشمی که از گوسفندان خودشان به دست آمده می بافند یا از پشمی که از ایلات مجاور شاهسون خریداری کرده اند.
رنگهای این ناحیه شفاف و روشن است و این نکته را می رساند که رنگرزان درجزین در کار خود مهارت دارند. بقیة رنگهایی که به کار می رود ، منجمله انواع نفوذی ، زردهای شتری و قهوه ای را خود قالیبافان در منزل تهیه می کنند.
سه قالی قدیمی موزه فیلادلفیا جزء مجموعة ویلیامز ، مک ایلهنی ، لام که در اوایل قرن هفدهم میلادی بافته شده اند به فامنین نسبت داده می شوند. قالیهای درجزین که چه بلحاظ استفاده از مواد اولیه نامرغوب و رنگهای صنعتی و جوهری به خوبی سابق نیستند لیکن جزء قالیهای خوب همدان به شمار می روند.
پیشخور :
حوزة پیشخور شامل 25 ده قالیباف است و صادقلو از مهمترین دهات قالیباف این حوزة کوچک است. نقشه های لچک و ترنج زمیة سفید و ماهی دار با ظرافتی برابر 20 رگ در گره قطعهای کوچک ( خرک و ذرع و نیم ) از جملة طرحهای مورد استفاده این حوزه است.

منبع: http://gavan-hamedan.persianblog.ir

منبع :