نواحی و مناطق قالی بافی

بررسی انواع سرپرده با تاکید بر سرپرده ترکمن (3)

تاریخچه فرش ترکمن :در حال حاضر قوم ترکمن بخشی از تاریخ، سنن و آداب خود از جمله فرشبافی را تا حدودی به فراموشی سپرده است به نحوی که مطالعه تاریخ فرش ترکمن را با مشکل مواجه می سازد .

قالی ترکمن بر اساس منابع موجود از اواخر قرن سیزدهم هجری مورد توجه محققین قرار گرفت و متعاقبا مجموعه های آن جمع آوری و کتبی نیز در مورد آن نوشته شد(ژوله، 1381: 207 ).
شهرت فرشهای ترکمنی در زمان ماکوپولو یعنی سده ی هفتم قمری دامنه ای گسترده داشته است. (بوگولیوبف، 1356: 21).
زندگی کردن هم به عنوان کشاورز در جایی که آب کافی وجود دارد و هم به عنوان کوچ گرهای روستایی در نواحی خشک تر،این احتمال را می دهد که ترکمن ها فرش های بافته شده را در همه مراحل تکاملی خود داشته اند، اگر چه، بیشتر فرش ها درکلکسیون های جدید، احتمالا در دویست سال اخیر بافته شده اند. (tampson; 1980; 21)

«تحول در بافت قالی ترکمن در بین اقوام ساکن درجمهوری شوروی سابق بیشتر بوده و تکرار یکنواختی در میان فرش های اقوام ایرانی کاملا مشهود است . مهم ترین قبایل ترکمن که بافت فرش در آنها رواج داشته است عبارتند از : ایل تکه ، ساریک ، چدر ، ارساری و ایل بزرگ یموت. «
و درحال حاضر سه گروه ترکمن ها مستقر درایران به قالی بافی اشتغال دارند، دو طایفه از ایل بزرگتر یموت به نام های آقابای و جعفر بای و دیگری بخشی از ایل تکه که گفته می شود درحدود آغاز ربع دوم قرن چهاردهم هجری به ایران مهاجرت کرده اند. ایل تکه درجرگلان قرار دارند و درحال حاضر بهترین فرش ترکمن را تولید می کنند و مرکز اصلی آنها مراوه تپه است . مرکز عرضه ی فرش های آقابای درگنبد قابوس است و فرش های جعفر بای در شهر کوچک آق قلعه و گرگان به فروش می رسد(ژوله، 1381: 207 ).

فرش ترکمن :
«قالی‏بافی در بین ترکمن ها سابقه ای طولانی دارد ، از دورانی که دامداری در میان ترکمن ها رواج یافت هم‏زمان با آن نیز قالیبافی شکل گرفته است . اخیرا از زیر یخهای پازیریک سیبری قطعه ای از قالی ترکمنی را کشف کردند که قدمت قالی های ترکمن را به اوائل دوران میلاد مسیح می‏رساند .
زیبائی قالی ترکمنی در تزئین حاشیه های آن است که حاشیه از چند قسمت تشکیل شده است مانند « اِلَم »، « قَره »، « اولی توپراق » و « اولی قره » .
«گل های مرکزی را به ترکمنی «گول» می نامند . گول به زبان ترکمنی برکه آب را گویند . دستگاه قالی‏بافی در بین ترکمن ها بطور افقی و زمینی است .
«اصولا امر فرش‏بافی بر عهده ی زنان چادر نشین ترکمن است . دختران ترکمن بافندگی را از کودکی آغاز می کنند تا به این وسیله جهیزیه خود را برای آینده فراهم کنند . مادران درصدد تهیه ی جوال ها و توبره های گوناگون هستند تا جهیزیه دختران خود را در آن ها قرار دهند و این نشان از عشق مادری و اوقاتی است که به منظور تامین خوشبختی آینده دختران خود صرف کرده اند . از همین روست که حداکثر مهارت و زیبایی در همین جهیزیه کوچک بکار می رود نه در قطعات بزرگ(طغانپور، 1386: 41).

 

منبع :