نواحی و مناطق قالی بافی

مهمترین مناطق قالیبافی در استان چهارمحال

چالش تر (چالشتر)، سامان، اِشکَفتَک، پیربلوط، اَرجِنَگ، وَردنجان، فَرخشهر (قَهفرخ)، بروجن، بُلداجی، فرادنبه، هیرِگان، باباحیدر، اَردل و نواحی تابعه ی آن، شَلمزار و همچنین گروه فرش های اولاد (اولاد حاج علی).» (ژوله، 1381: 201-200).

 

تاریخ دقیقی از بافت فرش در این استان ذکر نشده اما به دلیل عشایری بودن استان می توان گفت: فرش این استان نیز همپای دیگر مناطق کشور، به خصوص فرش های عشایری قدمت دارد. قالي بافي با نقشه «در اين منطقه سابقه‌اي بيشتر از يكصد و هشتاد سال ندارد. در اين مدت بافنده بختياري گرچه به كثرت ساير نقاط بافندگي ايران نبافت و به مرز‌هاي شهرت آنان نيز دست نيافت ولي همواره به دليل دوام بافت و طرح‌هاي جالب، دست بافته‌هاي خود مورد استقبال و لطف خريداران متاع خود قرار گرفت و در بين طبقه اشرافي و قديمي به خصوص در اروپا فرش‌هاي آن طرفداران پروپاقُرصي براي خود دست و پا كرد.» (نصیری، 1382: 98).

 به طور كلي مجموعه منسوجات بختياري را بايد از نظر سبک بافت و طرح و نقش آن ها در دو گروه جدا از هم بررسي کرد: «يكي بافته هاي لرهاي بختياري و ديگر بافته هاي چهارمحال. اين دو اگر چه از لحاظ قومي و نژادي به هم مربوط اند اما شيوه زيستشان يكي نيست.» (تناولی، 1377: 16).

الف- قالي‌هاي بختياري در قسمت جنوبی و غربي استان، و اكثراً توسط عشاير بختياري توليد مي‌شوند؛ که در حال حاضر از نظر كميت و كيفيت در شرايط مناسبي قرار ندارند. اين قالي‌ها در سبك عشايري فرش ايران قرار دارند. دست بافته های بختیاری دارای نقوش انتزاعی و نمادین اند و از جنبه های آزاد دستی، خیال پردازی و ذهنی بافی طراح و بافنده برخوردار می باشند. طرح و نقش آن ها همچنان پای بند اصالت های ایلی است.

ب- قالي‌هاي چهارمحال كه در قسمت شرق و شمال استان بافته مي‌شوند، حاصل دستِ بافندگان روستانشين و شهرنشينان هستند و اين قالي‌ها اكثراً در سبك روستايي باف قرار دارند. در واقع دلیل نامگذاری آنان این است که این «گروه بسيار مهم در ميان فرش‌هاي قديم چون در مراكز حكومتي خوانين بختياري توليد مي‌شده‌اند به قالي هاي بختياري معروف هستند اما اين مناطق از نظر جغرافيايي در چهارمحال قرار دارند. مهمترين مراكز تجمع خوانين در چهارمحال عبارت بودند از: چالشتر، شلمزار، فرخ‌شهر (قهفرخ) كه به دستور رضاشاه بساط خوانين و حكومت‌هاي محلي آنها برچيده شد.» (نادری، 1388: 22). «طرح و نقشه اکثر بافته های چهارمحال بر مبنای خطوط نرم و ملایم شکل گرفته و به راحتی می توان تاثیر فرش های اصفهانی را در آن ها دید.» (تناولی، 1377: 17-16). با وجود این گونه گونی ها، نکات مشترک بسیاری نیز بین بافته های چهارمحالی و بختیاری مشاهده می شود.

معروف ترین نوع قالی های بختیاری، قالی هایی موسوم به «بی بی بَف» است. که هم از نظر ابعاد و هم از نظر نقش و مواد اولیه مصرفی با سایر فرش های ایرانی تفاوت کلی دارد این قالی ها را منحصراً بی بی ها که از امکانات مادی بالایی برخوردار بودند، می بافتند. «مطلعین اظهار می دارند که نقشه ی چنین قالی هایی از حدود 200 سال پیش و توسط خوانین بختیاری به قهفرخ آورده شد و سپس بافت این گونه قالی ها در چالشتر توسعه یافته است.» (یاوری، 1384: 125). در حال حاضر بافتن بی بی بف ها در چالشتر در منطقه شهرکرد پیگیری می شود. اما توسط اجتماعات روستایی و آن هم در چهار چوب صنایع دستی و به نام قالی خشتی. این قالی ها «با نقشه خشتی، سرو کاج، کف ساده و بته قهر و آشتی و لچک و ترنج، متن قالی های لچک و ترنج را با گل های تجریدی به نام اَشرفی (نام محلی آن) و حاشیه آن را با شاخه و گل و برگ شاه عباسی می پوشانند، بافته می شود. گفتنی است که سبک نقش های بی بی باف، شکسته (هندسی) است.» (یاوری، 1384: 125).

 مریم قنبری عدیوی

منبع :